Shloka 31
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
इस भूतलपर रहनेवाला मनुष्य यद्यपि इस पृथ्वीका अन्त नहीं देखता है तो भी कहीं- न-कहीं इसका अन्त अवश्य है
bhīṣma uvāca |
ayaṁ bhūtale paryavasthito manuṣyo yady api pṛthivyā antaṁ na paśyati tathāpi kvacid asyā antaḥ avaśyam asti—iti budhyasva | yathā samudre taraṅgair ūrdhva-adhastād bhavann api nauḥ pravāhānukūlayā vāyunā taṭe pratiṣṭhāpyate, tathā saṁsāra-samudre nimajjan manuṣyaḥ anukūlena vātena saṁsāra-sāgarāt pāraṁ nīyate ||
divākaro guṇam upalabhya nirguṇo yathā bhaved apagata-raśmi-maṇḍalaḥ |
tathā hāsau munir iha nirviśeṣavān sa nirguṇaṁ praviśati brahma cāvyayam ||
Wika ni Bhīṣma: Kahit hindi makita ng taong naninirahan sa daigdig na ito ang dulo ng lupa, unawain na sa kung saan ay tiyak na may hangganan ito. Gaya ng barkong nasa karagatan—inaangat at ibinababa ng mga alon—ngunit dinadala pa rin ng hanging paborable, kaayon ng agos, hanggang sa pampang; gayon din ang taong sumisisid sa dagat ng pag-iral sa sanlibutan: sa pamamagitan ng angkop na kalagayang espirituwal, siya’y naihahatid na makatawid sa dagat ng saṁsāra. At kung paanong ang araw, tagapagliwanag ng buong daigdig, bagama’t taglay ang katangian ng liwanag, sa paglubog ay iniipon ang bilog ng mga sinag at wari’y nagiging ‘walang-katangian’; gayon din ang muni na napawi ang lahat ng pagkakaiba, dito’y pumapasok sa walang-kupas, walang-atributong Brahman.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even amid the turbulence of worldly life, liberation is possible when conditions become spiritually favorable—through right orientation, discipline, and insight. Ultimately, the sage transcends all distinctions and realizes the imperishable, attributeless Brahman (nirguṇa brahman).
In the Shanti Parva discourse, Bhishma instructs Yudhishthira on liberation-oriented wisdom. He uses two images: a ship carried to shore by a favorable wind despite waves, and the sun withdrawing its rays at sunset, to illustrate how the realized sage becomes free of limiting attributes and merges into Brahman.