Shloka 27
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
बुद्धिमें प्रवीण अर्थात् विशुद्ध और सूक्ष्म बुद्धिसे सम्पन्न एवं मानसिक बलसे युक्त हुआ पुरुष
bhīṣma uvāca | buddhyā pravīṇaḥ arthāt viśuddha-sūkṣma-buddhi-sampannaḥ mānasika-balena yuktaḥ puruṣaḥ samasta-icchā-atītaṃ nirguṇaṃ brahma prāpnoti | yathā vāyuḥ kāṣṭhe sthitam adṛśyam agniṃ apradīptaṃ kṛtvā eva jahāti, tathā kāmanābhiḥ vikalāḥ puruṣāḥ śarīrāntar-sthitaṃ paramātmānaṃ jahati, na ca taṃ jñātuṃ prāptuṃ vā ceṣṭante || guṇādāne viprayoge ca teṣāṃ manaḥ sadā buddhi-parāvarābhyām | anenaiva vidhinā sampravṛtto guṇāpāye brahma śarīram eti ||
Wika ni Bhishma: Ang taong bihasa sa pag-unawa—ang talino’y dalisay, maselan at matatag, at pinatitibay ng panloob na lakas—ay nakakamit ang Brahman na walang katangian (nirguṇa), lampas sa lahat ng pagnanasa. Gaya ng hangin na iniiwan ang di-nakikitang apoy na nananahan sa kahoy nang hindi man lamang ito pinasisiklab, gayon din ang mga taong ginugulo ng pagnanasa: iniiwan nila ang Kataas-taasang Sarili na nasa loob ng sarili nilang katawan—hindi nila pinagsisikapang makilala o marating Siya. Ngunit kapag ang naghahanap ay kumakapit sa mga disiplina na nagsisilbing paraan (ang mga ‘katangian’ ng pagsasanay) at iniaatras ang isip mula sa mga bagay ng daigdig, nananatiling malinaw ang isip, malaya sa hatol ng talino na ‘mataas’ at ‘mababa’, ‘mabuti’ at ‘masama’. Sa ganitong landas, kapag nalampasan niya maging ang mga katangiang pantulong na iyon, tuwirang natatanto niya ang Brahman—ang tunay na realidad na nananahan sa loob ng katawan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Desire obstructs realization: when the mind is agitated by cravings, one neglects the indwelling Self. By adopting purifying disciplines and withdrawing from sense-objects, the mind becomes clear and free from evaluative dualities; then, transcending even the supports of practice, one realizes the attributeless Brahman.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented dharma. He uses a vivid analogy—wind leaving unkindled fire in wood—to explain how people, though carrying the Supreme within, fail to awaken that knowledge when driven by desire, while the disciplined seeker progresses to direct realization.