Shloka 9
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा प्रदीप्त: पुरत: प्रदीप: प्रकाशमन्यस्य करोति दीप्यन् | तथेह पज्चेन्द्रियदीपवृक्षा ज्ञानप्रदीप्ता: परवन्त एव
yathā pradīptaḥ purataḥ pradīpaḥ prakāśam anyasya karoti dīpyan | tathaiha pañcendriya-dīpa-vṛkṣe jñāna-pradīptāḥ paravanta eva ||
Wika ni Bhishma: Kung paanong ang lamparang sinindihan ng apoy ay kusang nagliliwanag at, habang nag-aalab, ay nagpapalinaw sa mga bagay na nasa paligid, gayon din sa katawang ito—na inihahambing sa punong may mga ilaw na limang pandama—ang limang pandama ay nasisinagan ng liwanag ng kamalayan sa anyo ng kaalaman at sa gayon ay naihahayag ang kani-kanilang mga bagay. Ngunit ang kanilang kakayahang magpaliwanag ay nakasalalay: hindi sila kusang nagniningning, kundi sa ilalim lamang ng paghahari ng panloob na liwanag na iyon.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses can reveal objects only because they are illumined by the inner light of consciousness/knowledge; therefore sensory cognition is dependent, and true authority belongs to the knowing Self rather than to the senses.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains to the listener through a lamp metaphor that the five senses in the body function only when empowered by the deeper principle of awareness, emphasizing inner discernment over sensory compulsion.