Shloka 10
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा च राज्ञा बहवो हाामात्या: पृथक् प्रमाणं प्रवदन्ति युक्ता: । तद्वच्छरीरेषु भवन्ति पठच ज्ञानैकदेश: परम: स तेभ्य:
yathā ca rājñā bahavo hāmātyāḥ pṛthak pramāṇaṃ pravadanti yuktāḥ | tadvac charīreṣu bhavanti pañca jñānaikadeśaḥ paramaḥ sa tebhyaḥ ||
Wika ni Bhishma: “Kung paanong maraming ministro na itinalaga ng hari sa magkakaibang tungkulin ay hiwa-hiwalay na nag-uulat sa kanya ng mga bagay at hakbang na ukol sa kani-kanilang nasasakupan, gayon din sa loob ng katawan ang limang pandamang pangkaalaman—bawat isa’y nakakulong sa sariling munting larangan—ay inihaharap ang kani-kanilang mga bagay sa talinong nasa katayuan ng hari. At kung paanong ang hari ay higit sa mga ministro, gayon din ang namumunong prinsipyo—ang kaalaman (na tinatanggap at pinamamahalaan ng talino)—ay higit sa limang pandamang iyon.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses provide only partial, domain-specific information, like ministers reporting from separate departments; the intellect (and the knowledge it organizes) is the higher governing faculty that should direct and integrate sensory inputs rather than be ruled by them.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira using a political analogy: ministers correspond to the five sense-organs, while the king corresponds to the intellect that receives their reports and stands above them as the guiding authority.