Shloka 13
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात् । तद्वत् सबुद्धि: सममिन्द्रियात्मा बुध: परं पश्यति तं स्वभावम्
tāny eva kāṣṭhāni yathā vimathya dhūmaṃ ca paśyej jvalanaṃ ca yogāt | tadvat sa-buddhiḥ samam indriyātmā budhaḥ paraṃ paśyati taṃ svabhāvam ||
Wika ni Bhishma: “Ngunit ang mismong mga kahoy na iyon, kapag pinakilos at kiniskis nang may wastong paraan, ay makikita ang usok at saka ang apoy na lilitaw. Gayon din, ang pantas na nakaaalam—na sa pamamagitan ng disiplina ng yoga ay tinipon ang isip at mga pandama sa matatag na pagkakapantay, kasama ang mapanuring talino—ay tuwirang masisilayan ang kataas-taasang katotohanan: ang pinakamataas na kaalaman at ang Sarili, ang tunay na likas na lampas sa lahat ng kasangkapang ito.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Right method (yoga) applied to the same inner instruments—mind, senses, and intelligence—yields direct realization of the supreme Self, just as proper friction of wood reveals smoke and then fire.
In Bhīṣma’s instruction to Yudhiṣṭhira in the Śānti Parva, he uses a familiar fire-kindling analogy to explain how disciplined concentration and integration of mind and senses, guided by buddhi, culminate in experiential knowledge of the highest reality.