Shloka 52
मृत्यु-काल-प्रबोधनम् (Instruction on Mortality, Time, and Truth) — Mahābhārata, Śānti-parva 169
स तत्र न्यवसद् विप्रो घृणी किज्चिदसंस्पृशन् | क्षुधितश्छन्द्यमानो5पि भोजनं नाभ्यनन्दत,वह ब्राह्मण दयालु था। गौतमके अनुरोधसे उसके यहाँ ठहर गया, किंतु वहाँकी किसी भी वस्तुको हाथसे छूआ भी नहीं। यद्यपि वह भूखा था और भोजन करनेके लिये गौतमद्वारा उससे बड़ी अनुनय-विनय की गई तो भी किसी तरह वहाँका अन्न ग्रहण करना उसने स्वीकार नहीं किया
sa tatra nyavasad vipro ghṛṇī kiñcid asaṁspṛśan | kṣudhitaś chandyamāno 'pi bhojanaṁ nābhyanandata ||
Wika ni Bhīṣma: Ang mahabaging Brāhmaṇa ay nanatili roon, subalit hindi niya hinipo ang alinmang bagay sa pook na iyon. Bagama’t siya’y gutom at paulit-ulit na pinakiusapan na kumain, hindi pa rin siya pumayag na tanggapin ang pagkain doon—hudyat ng sinadyang pagpipigil ayon sa dharma, hindi lamang kawalan ng gana.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline can require refusing even legitimate comforts: the brahmin’s compassion does not override his commitment to a principle of purity or non-acceptance, showing that dharma may demand restraint despite hunger and social pressure.
A compassionate brahmin stays at a place (at Gautama’s urging) but avoids contact with the household’s things and refuses to eat their food, even though he is hungry and repeatedly requested—indicating a purposeful vow or moral boundary.