Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
धिक् तस्य जीवित राज्ञो राष्ट्र यस्यावसीदति । अवृत्त्यान्यमनुष्योडपि यो वैदेशिक इत्यपि,जिसके राज्यकी प्रजा तथा वहाँ आये हुए परदेशी मनुष्य भी जीविकाके बिना कष्ट पा रहे हों उस राजाके जीवनको धिक्कार है
dhik tasya jīvitaṁ rājño rāṣṭraṁ yasyāvasīdati | avṛttyānyamanuṣyo ’pi yo vaideśika ity api ||
Wika ni Bhishma: “Sumpain at ikahiya ang buhay ng haring yaon na ang kaharian ay lumubog sa pagdurusa—kung dahil sa kakulangan ng ikabubuhay, maging ang karaniwang tao, at maging ang mga dayuhang dumating sa kanyang lupain, ay nagdurusa. Ang karapatan ng pinuno na mabuhay ay hinahatulan kung hindi niya matiyak ang pagkain at katatagan para sa mga nasa ilalim ng kanyang pag-iingat.”
भीष्म उवाच
A king’s legitimacy is measured by public welfare: if his realm declines and people (including visiting foreigners) suffer due to lack of livelihood, his very life is morally blameworthy. Rājadharma requires securing sustenance, stability, and protection for all within the kingdom.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira about the ethical duties of rulership. Here he condemns negligent governance, emphasizing that a ruler must ensure economic support and basic security for subjects and even outsiders who reside in the realm.