Shloka 21
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
व्यूह्म व्यूहं महाराज सर्वतो भद्रमृद्धिमत् प्रत्युद्ययौ रणे पार्थान् मद्रराज: प्रतापवान्
sañjaya uvāca |
vyūhya vyūhaṁ mahārāja sarvato-bhadram ṛddhimat |
pratyudyayau raṇe pārthān madrarājaḥ pratāpavān ||
mahārāja! tadā pratāpī mahārathī madrarājaḥ śalyaḥ tān yoddhān āśvāsya samṛddhiśālinaṁ sarvato-bhadranāmakaṁ vyūhaṁ kṛtvā bhāranāśakaḥ atyanta-vegāś ca vicitra-dhanuḥ kampayan sindhī-ghoḍaiḥ yukta-śreṣṭha-rathārūḍhaḥ pāṇḍavān abhyakrāmat |
Sinabi ni Sañjaya: O Hari, ang matapang na pinuno ng Madra, si Śalya, matapos ihanay ang kanyang hukbo sa masaganang pormasyong tinatawag na “Sarvatobhadra,” ay sumulong sa labanan upang salubungin ang mga anak ni Pāṇḍu. Pagkaraan, ang makapangyarihang mandirigmang-may-karwahe, matapos palakasin ang loob ng kanyang mga kawal, ay sumakay sa kanyang mainam na karwaheng hila ng mga kabayong Sindhī; at habang pinanginginig ang kanyang kahanga-hangang busog sa matinding bilis, inilunsad niya ang paglusob laban sa mga Pāṇḍava—itinutulak ang digmaan pasulong sa pamamagitan ng disiplina ng pormasyon at matatag na diwang mandirigma.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya leadership in war: a commander must organize troops into a coherent formation, strengthen morale, and act decisively. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s focus on disciplined action and responsibility in one’s role, even amid the tragic inevitability of battle.
Sanjaya reports to the king that Śalya, the Madra ruler and a great chariot-warrior, arranges his army into the Sarvatobhadra formation, encourages his warriors, mounts a chariot drawn by Sindhī horses, brandishes his bow, and advances to attack the Pāṇḍavas.