Shloka 20
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
तान् समाश्चास्य योधांस्तु मद्रराज: प्रतापवान्
sañjaya uvāca | tān samāśvāsya yodhāṁs tu madrarājaḥ pratāpavān mahārāja | tataḥ pratāpī mahārathī madrarājaḥ śalyaḥ samṛddhiśālinaṁ sarvatobhadra-nāmakaṁ vyūhaṁ kṛtvā bhāranāśakaḥ atyanta-vegāś ca vicitra-dhanuḥ kampayan sindhī-aśva-yukta-śreṣṭha-rathaṁ samāruhya pāṇḍavān abhyadravat ||
Sinabi ni Sañjaya: O Hari, ang magiting na hari ng Madra ay unang nagbigay-lakas-loob sa mga mandirigmang iyon. Pagkaraan, si Śalya—dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe at panginoon ng Madra—ay bumuo ng masaganang hanay-pandigma na tinatawag na “Sarvatobhadra.” Nakasakay sa isang napakahusay na karwaheng hinihila ng mga kabayong Sindhī, inaalog ang kanyang kahanga-hangang busog at sumusugod na may dumadagundong na lakas at sukdulang bilis, sinalakay niya ang mga Pāṇḍava.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya leadership in war: a commander steadies his troops, arranges a protective formation, and advances decisively. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurring tension—valor and tactical excellence can be displayed even in a conflict whose larger moral weight remains tragic.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Śalya, king of Madra, encourages his warriors, forms the Sarvatobhadra battle-array, mounts a fine chariot drawn by Sindhī horses, and charges to attack the Pāṇḍavas.