Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout

कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम्‌ | रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम्‌

kālīṁ raktāsyanayanāṁ raktamālyānulepanām | raktāmbaradharām ekāṁ pāśahastāṁ kuṭumbinīm ||

Sinabi ni Sañjaya: “Nakita nila si Kālarātri na nagkatawang-tao—maitim ang anyo, ngunit duguang pula ang bibig at mga mata; may pulang kuwintas ng mga bulaklak at pulang pahid ng pabango, at nakadamit na pula. Nakatayo siyang nag-iisa at nakapanghihilakbot, may hawak na panali (noose) sa kamay, at may sariling pangkat ng mga kasamahan sa paligid niya.”

कालीम्black (woman)
कालीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकाली
FormFeminine, Accusative, Singular
रक्तास्यनयनाम्having red mouth and eyes
रक्तास्यनयनाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्त + आस्य + नयन
FormFeminine, Accusative, Singular
रक्तमाल्यानुलेपनाम्with red garlands and unguents
रक्तमाल्यानुलेपनाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्त + माल्य + अनुलेपन
FormFeminine, Accusative, Singular
रक्ताम्बरधराम्wearing red garments
रक्ताम्बरधराम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्त + अम्बर + धर
FormFeminine, Accusative, Singular
एकाम्single, alone
एकाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormFeminine, Accusative, Singular
पाशहस्ताम्having a noose in (her) hand
पाशहस्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपाश + हस्त
FormFeminine, Accusative, Singular
कुटुम्बिनीम्a woman with attendants/retinue (lit. having a household)
कुटुम्बिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुटुम्बिनी
FormFeminine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kālarātri
P
pāśa (noose)

Educational Q&A

When warfare descends into adharma, its consequences are portrayed as inevitable and supra-human: Death/Time (Kālarātri) ‘binds’ beings like a noose, emphasizing karmic ripening and the collapse of moral restraint.

In Sañjaya’s report, the warriors perceive a terrifying embodied figure—Kālarātri—marked by red eyes and mouth, red adornments and clothing, holding a noose and accompanied by attendants. The apparition functions as a portent that many lives are about to be taken and that the night’s violence is under the shadow of inexorable death.