Shloka 14
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
स्त्रियश्व द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः । प्रयत्नशील युधिष्ठिरने भगवान् श्रीकृष्णके उद्देश्यसे द्वैपायन व्यास
vaiśampāyana uvāca | striyaś ca dvijamukhyebhyas tadā śatasahasraśaḥ | prayatnaśīlo yudhiṣṭhireṇa bhagavān śrīkṛṣṇaṃ uddiśya dvāpāyana-vyāsaṃ devarṣi-nāradaṃ tapodhana-mārkaṇḍeyaṃ bhāradvājaṃ yājñavalkyaṃ ca munīn susvādu-bhojanaiḥ bhojitāḥ | bhagavannāma-kīrtanaṃ kṛtvā sa uttamabrāhmaṇebhyo nānāvidhāni ratnāni vastrāṇi grāmān aśvān rathāṃś ca dadau | bahūn brāhmaṇa-śiromaṇīn lakṣaśaḥ kumārī-kanyāś ca adāt || kṛpam abhyarcya ca gurum atha paurapuraskṛtam ||
Wika ni Vaiśampāyana: Nang sandaling iyon, sa di-mabilang na daan-daang libo, pinarangalan ang mga babae at ang pinakadakila sa mga “dalawang-ulit na isinilang.” Si Yudhiṣṭhira, na kumikilos nang may masusing pag-iingat, ay naghandog ng masasarap na pagkain—iniuukol ang gawang iyon kay Panginoong Śrī Kṛṣṇa—kina Dvaipāyana Vyāsa, sa banal na rishi na si Nārada, sa ascetikong pantas na si Mārkaṇḍeya, at sa mga pantas na sina Bhāradvāja at Yājñavalkya. Matapos awitin ang banal na pangalan ng Panginoon, ipinagkaloob niya sa mahuhusay na brāhmaṇa ang sari-saring hiyas, kasuotan, mga nayon, mga kabayo, at mga karwahe; at nagbigay rin siya, sa napakaraming bilang, ng mga dalagang anak na babae upang ipakasal sa mga bantog na brāhmaṇa. Pagkaraan, marapat niyang sinamba at pinarangalan si Kṛpa, ang iginagalang na guro na pinararangalan ng mga mamamayan at ng bayan.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma expressed as generous giving, reverence to sages and teachers, and devotional orientation (dedicating acts to Kṛṣṇa and chanting His name). Ethical kingship is shown not merely as power but as responsibility: honoring the learned, supporting social institutions, and performing charity with care and sacred intent.
As the Mahāprasthāna (great departure) approaches, Yudhiṣṭhira arranges large-scale hospitality and gifts. He feeds eminent sages, distributes wealth and royal resources to brāhmaṇas, arranges marriages for many maidens, and then honors Kṛpa, the respected preceptor acclaimed by the populace—signaling a deliberate settling of worldly obligations before renunciation.