Shloka 16
विकृष्यमाणैर्जवनैस्तुरड़मै- हतेश्वरै राजरथै: सुकल्पितै: । मनुष्यमातड्ररथाश्वराशिभि- ्रूतं ब्रजन्तो बहुधा विचूर्णिता:
vikṛṣyamāṇair javanaiḥ turaṅgamaiḥ hateśvarai rāja-rathaiḥ sukalpitaiḥ | manuṣya-mātaṅga-rathāśva-rāśibhiḥ drutaṃ vrajanto bahudhā vicūrṇitāḥ ||
Wika ni Śalya: Ang mga maharlikang karwaheng maayos ang pagkakayari—ngayo’y wala na ang kanilang mga panginoon, ang mga mandirigmang karwahe—ay hinihila ng mga kabayong matutulin. At habang ang mga pulutong ng tao, mga elepante, karaniwang karwahe, at mga kabayo ay nagsisitakas sa kaguluhan, marami sa mga tumatakbong nagmamadali ang nayurakan at nadurog hanggang magkapira-piraso. Ipinapakita ng tanawing ito ang bigat na moral ng digmaan: kapag bumagsak ang pamumuno at gumuho ang kaayusan, ang inosente at karaniwang tao ang nalulupig sa stampede ng takot.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the collateral devastation of war: when commanders fall and discipline breaks, fear-driven flight causes indiscriminate harm. Ethically, it underscores that violence spreads suffering beyond intended targets, crushing even those merely trying to survive.
Śalya describes a battlefield rout: masterless, well-equipped royal chariots are pulled away by swift horses, while crowds of men, elephants, chariots, and horses surge in hurried retreat. In the crush of movement, many are trampled and pulverized.