Adhyaya 7

Verse 1

अफ--रू- >> सप्तमो<्ध्याय: कौरवपक्षके जीवित योद्धाओंका वर्णन और धृतराष्ट्रकी मूर्च्छा धृतराष्ट उवाच मामकस्यास्य सैन्यस्य हृतोत्सेकस्य संजय । अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति,धृतराष्ट्रने कहा--संजय! प्रधान पुरुष भीष्म, द्रोण और कर्ण आदिके मारे जानेसे मेरी सेनाका घमंड चूर-चूर हो गया है। मैं देखता हूँ, अब यह बच नहीं सकेगी

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Sanjaya, ang pagmamataas ng aking hukbo ay nadurog. Ngayong ang mismong tuktok nito’y nalupig at nadikdik, wala na akong nakikitang nalalabi—wala nang tunay na lakas na natitira.”

Verse 2

तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे कुरुसत्तमौ । भीष्मद्रोणौ हतीौ श्रुत्वा नार्थो वै जीवितेड्सति,वे दोनों कुरुश्रेष्ठ महाधनुर्धर वीर भीष्म और द्रोणाचार्य मेरे लिये मारे गये; यह सुन लेनेपर इस अधम जीवनको रखनेका अब कोई प्रयोजन नहीं है

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Ang dalawang bayaning iyon, ang mga dakilang mamamana—si Bhīṣma at si Droṇa—na pinakadakila sa mga Kuru, ay napatay dahil sa akin. Pagkarinig nito, tunay na wala nang saysay pang ingatan ang abang buhay na ito.”

Verse 3

न च मृष्यामि राधेयं हतमाहवशोभनम्‌ | यस्य बाह्दोर्बलं तुल्यं कुज्जराणां शतं शतम्‌,जिसकी दोनों भुजाओंमें समानरूपसे दस-दस हजार हाथियोंका बल था, युद्धमें शोभा पानेवाले उस राधापुत्र कर्णके मारे जानेका समाचार सुनकर मैं इस शोकको सहन नहीं कर पाता हूँ

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Hindi ko ito matiis—ang balitang si Rādheya (Karna), na nagbigay-ningning sa larangan ng digmaan, ay napatay. Ang lakas ng kanyang dalawang bisig ay katumbas ng daan-daang elepante; sa pagkarinig ng kanyang pagbagsak, ang aking dalamhati’y di na mapigil.”

Verse 4

हतप्रवरसैन्यं मे यथा शंससि संजय । अहतानपि मे शंस ये>5त्र जीवन्ति केचन,संजय! जैसा कि तुम कह रहे हो कि मेरी सेनाके प्रमुख वीर मारे जा चुके हैं, उसी प्रकार यह भी बताओ कि कौन-कौन वीर नहीं मारे गये हैं। इस सेनामें जो कोई भी श्रेष्ठ वीर जीवित हैं, उनका परिचय दो

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, gaya ng iyong ulat na ang mga pangunahing bayani ng aking hukbo ay napatay na, sabihin mo rin sa akin ang tungkol sa mga hindi pa napatay—sino-sino ang nabubuhay pa rito. Ipakilala mo sa akin ang sinumang bantog na mandirigmang nalalabi sa hukbong ito.”

Verse 5

एतेषु हि मृतेष्वद्य ये त्वया परिकीर्तिता: । ये5पि जीवन्ति ते सर्वे मृता इति मतिर्मम,आज तुमने जिन लोगोंके नाम लिये हैं, उनकी मृत्यु हो जानेपर तो जो भी अब जीवित हैं वे सभी मरे हुएके ही समान हैं, ऐसा मेरा विश्वास है

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Ngayong ang mga pinangalanan mo ay napatay na, naniniwala akong maging ang lahat ng nabubuhay pa ay, sa diwa, patay na rin. Kapag ang mga pangunahing mandirigma’y bumagsak, ang buhay ng natitira’y pawang pagpapaliban lamang bago ang kapahamakan.”

Verse 6

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संजय-वाक्यविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ,संजय उवाच यस्मिन्‌ महास्त्राणि समर्पितानि चित्राणि शुभ्राणि चतुर्विधानि । दिव्यानि राजन विहितानि चैव द्रोणेन वीरे द्विजसत्तमेन

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, sa bahaging iyon ay inilahad ang mga dakilang sandata—makukulay at maningning—na may apat na uri; tunay na mga sandatang makalangit, na inayos at itinuro nang wasto ni Droṇa, ang bayaning pinakadakila sa mga Brāhmaṇa.”

Verse 7

महारथ: कृतिमान्‌ क्षिप्रहस्तो दृढायुधो दृढमुष्टि्दकेषु: । स वीर्यवान्‌ द्रोणपुत्रस्तरस्वी व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थे,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि संजयवाक्यं नाम सप्तमो5ध्याय:

Wika ni Sañjaya: “Siya’y isang dakilang mandirigmang karwaheng-pandigma—dalubhasa sa taktika at pagsasakatuparan, mabilis ang kamay, matatag sa paghawak ng sandata, malakas ang kamao, at bihasa sa pana. Ang makapangyarihan at masiglang anak ni Droṇa ay nakahanda na roon, sabik makipaglaban para sa iyong kapakanan.”

Verse 8

संजय कहते हैं--राजन! द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यने जिस वीरको चित्र (अद्भुत), शुभ्र (प्रकाशमान), दिव्य तथा थधरनुर्वेदोक्त चार प्रकारके महान्‌ अस्त्र समर्पित किये थे, जो सफल प्रयत्न करनेवाला महारथी वीर है, जिसके हाथ बड़ी शीघ्रतासे चलते हैं, जिसका धनुष, जिसकी मुदट्ठ्री और जिसके बाण सभी सुदृढ़ हैं, वह वेगशाली तथा पराक्रमी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आपके लिये युद्धकी इच्छा रखकर समरभूमिमें डटा हुआ है ।। आनर्तवासी हृदिकात्मजो5सौ महारथ: सात्वतानां वरिष्ठ: | स्वयं भोज: कृतवर्मा कृतास्त्रो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,सात्वतकुलका श्रेष्ठ महारथी, आनर्तनिवासी, भोजवंशी अस्त्रवेत्ता, हृदिकपुत्र कृतवर्मा भी आपके लिये युद्ध करनेको दृढ़ निश्चयके साथ डटा हुआ है

Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang bayaning pinagkalooban ng pinakadakilang brahmin na si Droṇācārya ng mga sandatang kamangha-mangha, maningning, at makalangit—apat na dakilang uri ayon sa agham ng pana—ay isang maharatha na di nabibigo sa pagsisikap; napakabilis kumilos ang kanyang mga kamay; at ang kanyang pana, kapit, at mga palaso ay pawang matitibay at di matinag. Si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, mabilis at magiting, ay nakahanay sa larangan, sabik makipaglaban para sa iyong kapakanan. At si Kṛtavarmā rin—anak ni Hṛdika, taga-Ānarta, isang maharatha, pinakadakila sa mga Sāttvata, mula sa angkang Bhoja, ganap na sanay sa sandata—ay nakatindig na may matibay na pasya, handang makidigma para sa iyo.”

Verse 9

आरतायनि: समरे दुष्प्रकम्प्यः सेनाग्रणी: प्रथमस्तावकानाम्‌ | यः स्वस्त्रीयान्‌ पाण्डवेयान्‌ विसृज्य सत्यां वाचं स्वां चिकीर्षुस्तरस्वी,जिन्हें युद्धमोें विचलित करना अत्यन्त कठिन है, जो आपके सैनिकोंके प्रथम सेनापति एवं वेगशाली वीर हैं, जो अपनी बात सच्ची कर दिखानेके लिये अपने सगे भानजे पाण्डवोंको छोड़कर तथा अजातशत्रु युधिष्ठिरके सामने युद्धस्थलमें सूतपुत्र कर्णके तेज और उत्साहको नष्ट करनेकी प्रतिज्ञा करके आपके पक्षमें चले आये थे, वे बलवान दुर्धर्ष तथा इन्द्रके समान पराक्रमी ऋतायनपुत्र शल्य आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Wika ni Sañjaya: “Si Ārtāyani (Śalya), na mahirap matinag sa labanan, ang pangunahing kumandante ng iyong hukbo—ang mandirigmang mabilis at makapangyarihan na, upang tuparin ang sariling salita, iniwan ang mga anak ng kanyang kapatid na babae, ang mga Pāṇḍava, at lumipat sa iyong panig—ay nakatindig ngayon, handang makipaglaban para sa iyo.”

Verse 10

तेजोवधं सूतपुत्रस्य संख्ये प्रतिश्रुत्याजातशत्रो: पुरस्तात्‌ | दुराधर्ष: शक्रसमानवीर्य: शल्य: स्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,जिन्हें युद्धमोें विचलित करना अत्यन्त कठिन है, जो आपके सैनिकोंके प्रथम सेनापति एवं वेगशाली वीर हैं, जो अपनी बात सच्ची कर दिखानेके लिये अपने सगे भानजे पाण्डवोंको छोड़कर तथा अजातशत्रु युधिष्ठिरके सामने युद्धस्थलमें सूतपुत्र कर्णके तेज और उत्साहको नष्ट करनेकी प्रतिज्ञा करके आपके पक्षमें चले आये थे, वे बलवान दुर्धर्ष तथा इन्द्रके समान पराक्रमी ऋतायनपुत्र शल्य आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Wika ni Sañjaya: “Matapos mangako, sa gitna ng labanan at sa harap mismo ni Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira), na pababagsakin ang ningning at siglang pandigma ni Karṇa, anak ng isang tagapagmaneho ng karwahe, si Śalya—na mahirap matinag at kapantay ng lakas ni Śakra (Indra)—ay nakatindig ngayon, handang makipaglaban para sa iyo.”

Verse 11

आजानेयै: सैन्धवै: पर्वतीयै- न॑दीजकाम्बोजवनायुजैश्न । गान्धारराज: स्वबलेन युक्तो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,अच्छी नस्लके सिंधी, पहाड़ी, दरियाई, काबुली और वनायुदेशके बहुसंख्यक घोड़ों तथा अपनी सेनाके साथ गान्धारराज शकुनि आपके लिये युद्ध करनेको डटा हुआ है

Wika ni Sañjaya: “Ang hari ng Gandhāra na si Śakuni, kasama ang sariling lakas at hukbo, ay nakahanay para sa iyo, taglay ang napakaraming kabayo—mga kabayong Saindhava na mahusay ang lahi, mga kabayong mula sa kabundukan, mula sa mga pook-ilog, mga kabayong Kamboja, at mga kabayo mula sa lupain ng Vanāyu—handang makidigma para sa iyong kapakanan.”

Verse 12

शारद्वतो गौतमश्नापि राजन्‌ महाबाहुर्बहुचित्रास्त्रयोधी । धनुश्षित्रं सुमहद्‌ भारसाहं व्यवस्थितो योद्धुकाम: प्रगृह्म,राजन! अनेक प्रकारके विचित्र अस्त्रोंद्वारा युद्ध करनेवाले, गौतमवंशीय शरद्वानके पुत्र महाबाहु कृपाचार्य भी महान्‌ भार सहन करनेमें समर्थ विचित्र धनुष हाथमें लेकर आपके लिये युद्ध करनेको तैयार हैं

Wika ni Sañjaya: O Hari, si Kṛpācārya na may malalakas na bisig—mula sa angkang Śāradvata at sa lahing Gautama, mandirigmang bihasa sa sari-saring kagila-gilalas na sandata—ay humawak na rin sa kanyang malaking busog na kayang magdala ng mabigat na bigat, at nakatindig na handang lumaban, sabik na makipagdigma para sa iyong panig.

Verse 13

महारथ: केकयराजपुत्र: सदश्वयुक्तं च पताकिनं च । रथं समारुहाय कुरुप्रवीर व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर! महारथी केकयराजकुमार भी सुन्दर घोड़ोंसे जुते हुए, ध्वजा- पताकाओंसे सुशोभित रथपर आरूढ़ हो आपके लिये युद्ध करनेकी इच्छासे डटा हुआ है

Wika ni Sañjaya: O pinakadakilang bayani ng mga Kuru, ang anak ng hari ng Kekaya—isang dakilang mandirigmang karwahe—ay sumakay na sa kanyang karwaheng mahusay na nakayuko sa magagandang kabayo at pinalamutian ng mga watawat at banderitas. Para sa iyo, naisin mang lumaban, siya’y matatag na nakapuwesto sa hanay ng digmaan.

Verse 14

तथा सुतस्ते ज्वलनार्कवर्ण रथं समास्थाय कुरुप्रवीर: । व्यवस्थित: पुरुमित्रो नरेन्द्र व्यश्रे सूर्यो भग्राजमानो यथा खे,नरेन्द्र! कुरुकुलका प्रमुख वीर आपका पुत्र पुरुमित्र अग्नि और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ रथपर आरूढ़ हो बिना बादलोंके आकाशभमें सूर्यके समान प्रकाशित होता हुआ युद्धके लिये खड़ा है

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang iyong anak na si Purumitra, ang pangunahing bayani ng mga Kuru, ay sumakay sa karwaheng nagniningning na parang apoy at araw, at pumuwesto para sa labanan. O Hari, siya’y kumikislap na wari’y araw sa langit na walang ulap.

Verse 15

दुर्योधनो नागकुलस्य मध्ये व्यवस्थित: सिंह इवाबभासे । रथेन जाम्बूनदभूषणेन व्यवस्थित: समरे योत्स्यमान:,हाथियोंकी सेनाके बीच जो अपने सुवर्णभूषित रथके द्वारा उपस्थित हो सिंहके समान सुशोभित होता है, वह राजा दुर्योधन भी समरांगणमें जूझनेके लिये खड़ा है

Wika ni Sañjaya: Sa gitna ng mga pangkat ng elepante, tumindig si Haring Duryodhana, kumikislap na parang leon. Nakalulan sa karwaheng pinalamutian ng ginto ng Jāmbūnada, nanatili siyang handa sa larangan, matatag ang pasyang makipaglaban.

Verse 16

स राजमध्ये पुरुषप्रवीरो रराज जाम्बूनदचित्रवर्मा । पद्मप्रभो वह्विरिवाल्पधूमो मेघान्तरे सूर्य इव प्रकाश:,पुरुषोंमें प्रधान वीर और कमलके समान कान्तिमान्‌ दुर्योधन सोनेका बना हुआ विचित्र कवच धारण करके राजाओंके समुदायमें अल्प धूमवाली अग्नि एवं बादलोंके बीचमें सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा है

Wika ni Sañjaya: Sa gitna ng nagkakatipong mga hari, si Duryodhana—ang pangunahing lalaki sa mga tao—ay nagningning nang maringal. Suot ang kahanga-hangang baluting dibdib na yari sa ginto ng Jāmbūnada at kumikislap na parang lotus, siya’y naglalagablab na tila apoy na kaunti ang usok, at tila araw na sumisilip sa pagitan ng mga ulap—kapansin-pansin, nangingibabaw, at nakatuon sa pagpapamalas ng dangal ng digmaan.

Verse 17

तथा सुषेणो5प्यसिचर्मपाणि- स्तवात्मज: सत्यसेनश्न वीर: । व्यवस्थितौ चित्रसेनेन सार्ध हृष्टात्मानौ समरे योद्धुकामौ

Wika ni Sañjaya: “Gayundin, si Suṣeṇa—may tangan na tabak at kalasag—at ang anak mo, ang magiting na Satyasena, ay nakahanay kasama ni Citrasena. Taglay ang siglang-loob at pananabik sa labanan, handa silang makipagsagupaan sa gitna ng digmaan.”

Verse 18

हाथमें ढाल-तलवार लिये हुए आपके वीर पुत्र सुषेण और सत्यसेन मनमें हर्ष और उत्साह लिये समरमें जूझनेकी इच्छा रखकर चित्रसेनके साथ खड़े हैं ।। ह्लीनिषेवो भारत राजपुत्र उग्रायुध: क्षणभोजी सुदर्श: । जारासंधि: प्रथमश्नादृढश्न चित्रायुध: श्रुतवर्मा जयश्वल

Wika ni Sañjaya: Ang magigiting mong anak na sina Sushena at Satyasena, may hawak na kalasag at tabak, ay nakatindig sa tabi ni Citrasena—puspos ng galak at alab, sabik na makipagbuno sa labanan. Kasama rin nila ang iba pang maharlikang mandirigma ng angkan ni Bharata—Hlīniseva, Ugrāyudha, Kṣaṇabhojī, Sudarśa, Jārāsaṃdhi, Prathamaśnā, Dṛḍhaśnā, Citrāyudha, Śrutavarmā, at Jayaśvala—na nakahanay at handang sumabak.

Verse 19

कैतव्यानामधिप: शूरमानी रणे रणे शत्रुहा राजपुत्र:

Wika ni Sañjaya: Siya ang panginoon ng mga mapanlinlang, palalo sa sariling tapang, at sa labanan nang labanan ay mamamatay-tao ng mga kaaway—isang anak ng hari.

Verse 20

वीर: श्रुतायुश्व धृतायुधश्न चित्राड्रदश्षित्रसेनक्ष॒ वीर:

Wika ni Sañjaya: Naroon ang magiting na Śrutāyu, ang makapangyarihang Dhṛtāyudha, at ang mga bayani na sina Citrāṅgada at Citrasena—mga bantog na kampeon sa hanay ng mga mandirigma.

Verse 21

कर्णात्मज: सत्यसंधो महात्मा व्यवस्थित: समरे योद्धुकाम:,नरेन्द्र! कर्णका महामना एवं सत्यप्रतिज्ञ पुत्र समरांगणमें युद्धकी इच्छासे डटा हुआ है। इसके सिवा कर्णके दो पुत्र और हैं, जो उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता और शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले हैं, वे भी आपकी ओरसे युद्धके लिये तैयार खड़े हैं। इन दोनोंने ऐसी विशाल सेनाको अपने साथ ले रखा है, जिसका अल्प धैर्यवाले वीरोंके लिये भेदन करना कठिन है

Wika ni Sañjaya: O hari, ang anak ni Karna—matatag sa katotohanan at dakila ang loob—ay nakatindig nang matibay sa larangan, sabik makipagdigma. Ang marangal na anak ni Karna, tapat sa kanyang panata, ay nakapirmi sa digmaan na may hangaring makipagsagupaan. Bukod pa rito, may dalawa pang anak si Karna—dalubhasa sa mahuhusay na sandata at mabilis ang kamay—na nakahanda ring lumaban sa iyong panig. Kasama nila ang isang napakalaking hukbo, na mahirap butasin ng mga mandirigmang kapos sa tibay.

Verse 22

अथापरोी कर्णसुतौ वरास्त्रौ व्यवस्थितौ लघुहस्तौ नरेन्द्र । बल॑ महद्‌ दुर्भिदमल्पधैर्य: समाश्रितौ योत्स्यमानौ त्वदर्थे,नरेन्द्र! कर्णका महामना एवं सत्यप्रतिज्ञ पुत्र समरांगणमें युद्धकी इच्छासे डटा हुआ है। इसके सिवा कर्णके दो पुत्र और हैं, जो उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता और शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले हैं, वे भी आपकी ओरसे युद्धके लिये तैयार खड़े हैं। इन दोनोंने ऐसी विशाल सेनाको अपने साथ ले रखा है, जिसका अल्प धैर्यवाले वीरोंके लिये भेदन करना कठिन है

Wika ni Sañjaya: “O hari, bukod pa sa kanya, ang dalawang anak ni Karṇa—dalubhasa sa mahuhusay na sandata at mabilis kumilos ang kamay—ay nakahanay at handang lumaban para sa iyo. Sila’y kumakapit sa isang malaking lakas, na mahirap basagin ng mga mandirigmang salat sa katatagan.”

Verse 23

एतैश्न मुख्यैरपरैश्न राजन्‌ योधप्रवीरैरमितप्रभावै: । व्यवस्थितो नागकुलस्य मध्ये यथा महेन्द्र: कुराराजो जयाय,राजन्‌! इनसे तथा अन्य अनन्त प्रभावशाली श्रेष्ठ एवं प्रधान योद्धाओंसे घिरा हुआ कुरुराज दुर्योधन हाथियोंके समूहमें देवराज इन्द्रके समान विजयके लिये खड़ा है

Wika ni Sañjaya: “O hari, napalilibutan ng mga pangunahing bayani at ng iba pang mga kampeon ng digmaan na di masukat ang lakas, ang haring Kuru na si Duryodhana ay nakatindig na handa sa tagumpay—gaya ni Mahendra (Indra) na nakapuwesto sa gitna ng kawan ng mga elepante.”

Verse 24

धृतराष्ट उवाच आखेयाता जीवमाना ये5परे सैन्या यथायथम्‌ | इतीदमवगच्छामि व्यक्तमर्थाभिपत्तित:,धृतराष्ट्रने कहा--संजय! अपने पक्षके जो जीवित योद्धा हैं एवं उनसे भिन्न जो मारे जा चुके हैं, उनका तुमने यथार्थरूपसे वर्णन कर दिया। इससे जो परिणाम होनेवाला है, उसे अर्थापत्ति प्रमाणके द्वारा मैं स्पष्टरूपसे समझ रहा हूँ (मेरे पक्षकी हार सुनिश्चित है)

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, tumpak mong isinalaysay, ayon sa tunay na kalagayan, kung sinu-sino sa aming hukbo ang buhay pa at kung sinu-sino ang napatay na. Mula rito, sa pag-uunawa sa di-maiiwasang kahihinatnan ng iyong sinabi, malinaw kong nakikita ang magiging wakas—tiyak ang pagkatalo ng aking panig.”

Verse 25

वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवन्नेव तदा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत: । हतप्रवीरं विश्वस्तं किंचिच्छेषं स्वकं बलम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang panahong iyon, habang nagsasalita siya nang gayon, ang anak ni Dhṛtarāṣṭra (Duryodhana) ay tumingin sa sarili niyang hukbo—patay na ang mga pangunahing bayani, nayayanig ang tiwala, at kakaunti na lamang ang nalalabi.

Verse 26

मुहामानो<ब्रवीच्चापि मुहूर्त तिष्ठ संजय

Sinabi ni Vaiśampāyana: Litong-lito at nabibigatan, muli siyang nagsalita: “Sandali muna, Sañjaya.”

Verse 27

व्याकुलं मे मनस्तात श्रुत्वा सुमहदप्रियम्‌ । मनो मुहति चाड़ानि न च शकक्‍्नोमि धारितुम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Mahal kong anak, nang marinig ko ang balitang lubhang masakit at di-kanais-nais na ito, naguluhan at nabalisa ang aking isip. Umiikot at natitigilan ang aking mga pag-iisip, at hindi ko magawang patatagin o panatilihin ang aking pagpipigil-sa-sarili.”

Verse 28

वे अचेत होते-होते बोले--'संजय! दो घड़ी ठहर जाओ। तात! यह महान्‌ अप्रिय संवाद सुनकर मेरा मन व्याकुल हो गया है, चेतना लुप्त-सी हो रही है और मैं अपने अंगोंको धारण करनेमें असमर्थ हो रहा हूँ ।। इत्येवमुक्त्वा वचन धृतराष्ट्रो3म्बिकासुतः । भ्रान्तचित्तस्तत: सो5थ बभूव जगतीपति:,ऐसा कहकर अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्र भ्रान्तचित्त (मूर्च्छित) हो गये

Sinabi ni Vaiśampāyana: Habang humihina ang kanyang ulirat, nagsalita siya: “Sañjaya, maghintay ka ng dalawang ghaṭikā. Anak ko, sa pagkarinig sa ulat na lubhang di-kanais-nais at napakasakit, nagulo ang aking isip; wari’y dumudulas palayo ang aking kamalayan, at hindi ko na maitaguyod ang aking mga kamay at paa.” Pagkasabi nito, si Haring Dhṛtarāṣṭra, anak ni Ambikā, ay nalito ang diwa at bumagsak sa pagkahimatay.

Verse 183

शलश्व सत्यव्रतदुःशलौ च व्यवस्थिता: सहसैन्या नराग्रया: । भारत! लज्जाशील भयंकर आयुधोंवाला शीघ्रभोजी और देखनेमें सुन्दर जरासंधका प्रथम पुत्र राजकुमार अदृढ, चित्रायुध, श्रुतवर्मा, जय, शल, सत्यव्रत और दुःशल--ये सभी श्रेष्ठ पुरुष युद्धके लिये अपनी सेनाओंके साथ खड़े हैं

O Bhārata! Sina Śala, Śva, Satyavrata, at Duḥśala—mga pangunahing lalaki—ay nakahanay na kasama ang kani-kanilang hukbo upang makipagdigma. Naroon din ang prinsipe Adṛḍha, panganay na anak ni Jarāsandha, marikit sa anyo, mabilis kumilos, at may mga sandatang nakapanghihilakbot; kasama sina Citrāyudha, Śrutavarmā, Jaya, Śala, Satyavrata, at Duḥśala—lahat sila’y piling mga mandirigma, nakatindig kasama ang kanilang mga kawal, handang sumabak sa labanan.

Verse 196

रथी हयी नागपत्तिप्रयायी व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थे । प्रत्येक युद्धमें शत्रुओंका संहार करनेवाला और अपनेको शूरवीर माननेवाला एक राजकुमार, जो जुआरियोंका सरदार है तथा रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंकी चतुरंगिणीसेना साथ लेकर चलता है, आपके लिये युद्ध करनेको तैयार खड़ा है

May isang prinsipe—na sa bawat labanan ay pumupuksa sa mga kaaway at itinuturing ang sarili na bayani—na siya ring pinuno ng mga sugarol; dala niya ang hukbong apat-na-sangay: mga karwahe, kabayo, elepante, at mga kawal na naglalakad, at nakatindig na handang makipagdigma para sa iyo.

Verse 203

व्यवस्थिता योद्धुकामा नराग्रया: प्रहारिणो मानिन: सत्यसंधा: । वीर श्रुतायु, धृतायुध, चित्रांगद और वीर चित्रसेन--ये सभी प्रहारकुशल स्वाभिमानी और सत्यप्रतिज्ञ नरश्रेष्ठ आपके लिये युद्ध करनेको तैयार खड़े हैं

Sinabi ni Sañjaya: “Nakahanda at sabik makipaglaban ang mga pangunahing lalaki—dalubhasa sa pag-atake, mataas ang dangal, at tapat sa katotohanan. Ang mga bayani na sina Śrutāyu, Dhṛtāyudha, Citrāṅgada, at ang magiting na Citrasena—pawang bihasa sa paghampas, may paggalang sa sarili, at matatag sa kanilang panata—ay nakapuwesto, handang makidigma para sa iyo.”

Verse 256

श्रुत्वा व्यामोहमागच्छच्छोकव्याकुलितेन्द्रिय: । वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! यह कहते हुए ही अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र उस समय यह सुनकर कि अपनी सेनाके प्रमुख वीर मारे गये, अधिकांश सेना नष्ट हो गयी और बहुत थोड़ी शेष रह गयी है, मूर्च्छित हो गये। उनकी इन्द्रियाँ शोकसे व्याकुल हो उठीं

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig iyon, si Dhṛtarāṣṭra—anak ni Ambikā—ay nalugmok sa pagkalito at nawalan ng malay; ang kanyang mga pandama ay nilamon ng dalamhati. Nang mabalitaan niyang napatay ang mga pangunahing bayani at halos nalipol ang hukbo, at kakaunti na lamang ang natira, siya’y bumagsak sa bigat ng pagdadalamhati.