Shloka 8
कर्णस्य सेनापत्यं, माकरव्यूहः, पाण्डवानामर्धचन्द्रव्यूहः
Karna’s Command; Mākara Formation; Pandava Crescent Counter-Array
संजय कहते हैं--राजन! द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यने जिस वीरको चित्र (अद्भुत), शुभ्र (प्रकाशमान), दिव्य तथा थधरनुर्वेदोक्त चार प्रकारके महान् अस्त्र समर्पित किये थे, जो सफल प्रयत्न करनेवाला महारथी वीर है, जिसके हाथ बड़ी शीघ्रतासे चलते हैं, जिसका धनुष, जिसकी मुदट्ठ्री और जिसके बाण सभी सुदृढ़ हैं, वह वेगशाली तथा पराक्रमी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आपके लिये युद्धकी इच्छा रखकर समरभूमिमें डटा हुआ है ।। आनर्तवासी हृदिकात्मजो5सौ महारथ: सात्वतानां वरिष्ठ: | स्वयं भोज: कृतवर्मा कृतास्त्रो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,सात्वतकुलका श्रेष्ठ महारथी, आनर्तनिवासी, भोजवंशी अस्त्रवेत्ता, हृदिकपुत्र कृतवर्मा भी आपके लिये युद्ध करनेको दृढ़ निश्चयके साथ डटा हुआ है
sañjaya uvāca—rājan! dvijaśreṣṭha-droṇācāryeṇa yaṃ vīraṃ citram adbhutam, śubhram prakāśamānam, divyaṃ ca dhanurvedokta-caturvidha-mahāstrāṇi samarpitāni; yaḥ saphala-prayatnavān mahāratho vīraḥ, yasya hastau atīva śīghraṃ pravartete, yasya dhanuḥ, yasya muṣṭiḥ, yasya bāṇāś ca sarve sudṛḍhāḥ; sa vegavān parākramī droṇaputra aśvatthāmā tvadartham yuddhecchayā samara-bhūmau vyavasthitaḥ. ānartavāsī hṛdikātmajo 'sau mahārathaḥ sāttvatānāṃ variṣṭhaḥ; svayaṃ bhojaḥ kṛtavarmā kṛtāstro vyavasthito yoddhukāmas tvadartham.
Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang bayaning pinagkalooban ng pinakadakilang brahmin na si Droṇācārya ng mga sandatang kamangha-mangha, maningning, at makalangit—apat na dakilang uri ayon sa agham ng pana—ay isang maharatha na di nabibigo sa pagsisikap; napakabilis kumilos ang kanyang mga kamay; at ang kanyang pana, kapit, at mga palaso ay pawang matitibay at di matinag. Si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, mabilis at magiting, ay nakahanay sa larangan, sabik makipaglaban para sa iyong kapakanan. At si Kṛtavarmā rin—anak ni Hṛdika, taga-Ānarta, isang maharatha, pinakadakila sa mga Sāttvata, mula sa angkang Bhoja, ganap na sanay sa sandata—ay nakatindig na may matibay na pasya, handang makidigma para sa iyo.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of martial capability when placed in service of a cause: extraordinary training and divine weapons amplify responsibility. It also highlights the kṣatriya ideal of steadfastness and readiness, while implicitly raising the question of whether loyalty to a king aligns with dharma.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that two formidable allies—Aśvatthāmā, empowered by Droṇa’s instruction and divine weapons, and Kṛtavarmā, an accomplished Sāttvata warrior from Ānarta—are firmly positioned on the battlefield, determined to fight for the Kaurava side.