युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
व्यड्राड्रावयवाः पेतुः क्षितौ क्षीणा: क्षितीश्वरा: । कितने ही घायल नरेश पताका, ध्वज, छत्र, अश्व, सारथि, आयुध, शरीर तथा उसके अवयवोंसे रहित हो रणभूमिमें गिर पड़े
vyaḍrāḍrāvayavāḥ petuḥ kṣitau kṣīṇāḥ kṣitīśvarāḥ |
Wika ni Sañjaya: Maraming haring panginoon, lupaypay at malubhang sugatan, ang bumagsak sa lupa; ang kanilang katawan at mga sangkap ay wasak, at sila’y napagkaitan ng watawat, bandila, payong-hari, kabayo, karwaheng tagapagmaneho, sandata—mga sagisag ng kapangyarihan at pag-iingat. Sa gayon, ipinamalas ng larangan ng digmaan ang mabagsik na halagang moral ng pakikidigma: marupok pala ang kapangyarihan at mga tanda ng pagkahari sa harap ng dahas at tadhana.
संजय उवाच
The verse underscores the impermanence of worldly power: even kings, symbols of authority, and the protections of rank collapse in war. It implicitly warns that violence consumes status and body alike, revealing the ethical weight and human cost of conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that many kings, worn out and badly wounded, are falling on the battlefield. The scene emphasizes the scale of destruction and the stripping away of royal dignity amid combat.