Previous Verse
Next Verse

Shloka 693

युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा

Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya

समावृतैर्नरवरैर्निष्नद्धिरितरेतरम्‌ । उस समय वहाँ अस्त्रोंसे आवृत हो परस्पर आघात करनेवाले नरश्रेष्ठ वीरोंके चलाये हुए बाणोंकी वृष्टिसे आकाशमें मेघोंकी छाया-सी छा रही थी

saṃvṛtair naravarair niṣṇaddhair itaretaram |

Wika ni Sañjaya: Ang langit ay waring natakpan na parang ng makapal na anino ng ulap, sapagkat nababalot ito ng walang patid na ulang-palaso na pinakawalan ng mga pinakadakila sa mga tao—mga bayaning nakabaluti na nagbabanggaan sa siksikang labanan. Ipinahihiwatig ng tanawing ito na ang digmaan, na pinaiikot ng kapwa paglusob, ay nakapaglulubog maging ng kaliwanagan, at ginagawang madilim na saksi ang kalangitan sa poot ng sangkatauhan.

समावृतैःby/with those who are covered/encircled
समावृतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसमावृत
FormMasculine, Instrumental, Plural
नरवरैःby the best of men (heroes)
नरवरैः:
Karana
TypeNoun
Rootनरवर
FormMasculine, Instrumental, Plural
निष्नद्धिःby those striking/assailing
निष्नद्धिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिष्नद्ध
FormMasculine, Instrumental, Plural
इतरेतरम्each other, mutually
इतरेतरम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootइतरेतर

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
arrows (bāṇa)
W
weapons (astra)
A
armour (kavaca/niṣṇaddha implied)
S
sky (ākāśa)
C
cloud-shadow (megha-chāyā)

Educational Q&A

The verse offers a moral-psychological image: when hostility becomes reciprocal and unchecked, it can 'cover the sky'—symbolizing how violence obscures discernment and overwhelms the world with its consequences.

Sañjaya describes an intense phase of battle where armoured elite warriors clash with one another, releasing such dense volleys of arrows that the sky appears darkened like it is under cloud-shadow.