Shloka 41
अर्जुनस्य द्रोणिप्रतिघातः कर्णोपसर्पणं च
Arjuna Checks Droṇaputra; Karṇa Advances
(सात्यकिर्वषसेनं तु विद्ध्वा सप्तभिरायसै: । पुनर्विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभि: शरै: ।। सात्यकिने लोहेके बने हुए सात बाणोंसे वृषसेनको घायल करके फिर सत्तर बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी। साथ ही तीन बाणोंसे उसके सारथिको भी बींध डाला । वृषसेनस्तु शैनेयं शरेणानतपर्वणा । आजदघान महाराज शड्खदेशे महारथम् ।। महाराज! वृषसेनने झुकी हुई गाँठवाले बाणसे महारथी सात्यकिके कपालमें आघात किया। शैनेयो वृषसेनेन पत्रिणा परिपीडित: । कोपं चक्रे महाराज क्रुद्धो वेग च दारुणम् ।। जग्राहेषुवरान् वीर: शीघ्रं वै दश पठ्च च ।) महाराज! वृषसेनके उस बाणसे अत्यन्त पीड़ित होनेपर वीर सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। क्रुद्ध होनेपर उन्होंने भयंकर वेग प्रकट किया और शीत्र ही पंद्रह श्रेष्ठ बाण हाथमें ले लिये। सात्यकिर्वषसेनस्य सूत॑ हत्वा त्रिभि: शरै:,उनमेंसे तीन बाणोंद्वारा सात्यकिने वृषसेनके सारथिको मारकर एकसे उसका धनुष काट दिया और सात बाणोंसे उसके घोड़ोंको मार डाला। फिर एक बाणसे उसके ध्वजाको खण्डित करके तीन बाणोंसे वृषसेनकी छातीमें भी चोट पहुँचायी
sañjaya uvāca |
sātyakir vṛṣasenaṃ tu viddhvā saptabhir āyasaiḥ |
punar vivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ ||
vṛṣasenas tu śaineyaṃ śareṇānataparvaṇā |
ājadaghāna mahārāja śaṅkhadeśe mahāratham ||
śaineyo vṛṣasenena patriṇā paripīḍitaḥ |
kopaṃ cakre mahārāja kruddho vegaṃ ca dāruṇam ||
jagrāheṣūn varān vīraḥ śīghraṃ vai daśa pañca ca ||
Sinabi ni Sañjaya: Tinamaan ni Sātyaki si Vṛṣasena ng pitong palasong may tangkay na bakal, saka muling binutas ng pitumpu, at sinugatan din ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe sa tatlong palaso. Ngunit si Vṛṣasena, O Hari, ay tumama sa dakilang mandirigmang-karwahe na si Śaineya (Sātyaki) sa may ulo gamit ang palasong may mga dugtong na nakabaluktot. Pinahirapan ng palasong may balahibo ni Vṛṣasena, nag-alab sa poot si Śaineya; sa galit, nagpakita siya ng nakapanghihilakbot na bugso ng bilis at agad na kumuha ng labinlimang piling palaso.
संजय उवाच
Educational Q&A
The episode illustrates kṣatriya-dharma in battle: when wounded, a warrior must not collapse into despair but convert pain into disciplined resolve. Anger (kopa) is shown as a dangerous force that must be harnessed into focused action—skill, speed, and tactical targeting—rather than uncontrolled cruelty.
Sātyaki first overwhelms Vṛṣasena with multiple arrows and also strikes his charioteer. Vṛṣasena counters by hitting Sātyaki in the head/temple region with a distinctive arrow. Pained, Sātyaki becomes furious, gathers fifteen choice arrows, and prepares a swift retaliatory strike (the continuation describes disabling the chariot’s supports such as charioteer, horses, and banner).