Shloka 373
Karṇa-parva Adhyāya 20 — Yudhiṣṭhira–Duryodhana Encounter and Escalation of Arms
हताश्न हन्यमानाक्ष पतिताश्वैव सर्वश: । पैदल वीरोंद्वारा उछल-उछलकर मारे गये और मारे जाते हुए कितने ही हाथी और रथ सवारोंसहित सब ओर पड़े थे
hatāśnā hanyamānākṣāḥ patitāśvaiva sarvaśaḥ | paidalair vīrair dvārā ucchal-ucchalakara māritāḥ māryamāṇāś ca keṣāñcid hastinaḥ rathasvārāḥ sahitāḥ sarvataḥ patitā babhūvuḥ |
Wika ni Sañjaya: Sa lahat ng dako, nagkalat sa larangan ang kapahamakan—mga mandirigmang nanlalabo ang mga mata sa kawalang-pag-asa habang pinabubuwal, mga karwaheng bagsak ang mga kabayo, at maraming elepante at mga mandirigmang nasa karwahe na bumabagsak habang pinapatay. Ang mga kawal na naglalakad ay paulit-ulit na lumulundag pasulong at pumapatay sa dikitang sagupaan. Ipinapakita ng tanawing ito ang baligtad na moralidad ng digmaan: maging ang makapangyarihan ay nagiging mga katawang walang magawa, at ang tapang ay halos hindi na maihiwalay sa pagpatay.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and existential cost of war: strength, status, and martial pride collapse into the same vulnerability when violence dominates. It implicitly warns that even ‘heroism’ in battle can become mere destruction, challenging the listener to reflect on dharma amid chaos.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a grim battlefield tableau: horses have fallen, chariots and elephants lie scattered, and foot-soldiers repeatedly leap in to finish off or strike down warriors. The emphasis is on widespread collapse and relentless close-quarters killing.