Adhyaya 89

Verse 1

सप्ताशीतितमोब ध्याय: कौरव-सैनिकोंका उत्साह तथा आचार्य द्रोणके द्वारा चक्रशकटवब्यूहका निर्माण संजय उवाच तस्यां निशायां व्युष्टायां द्रोण: शस्त्रभूतां वर: । स्वान्यनीकानि सर्वाणि प्राक्रामद्‌ व्यूहितुं ततः

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, nang lumipas ang gabing iyon at sumapit ang umaga, si Droṇa—ang pinakadakila sa mga mandirigmang tila mismong sandata ng digmaan—ay nagsimulang ayusin ang lahat ng kaniyang mga pangkat sa isang kaayusang panglaban.

Verse 2

शूराणां गर्जतां राजन संक्रुद्धानाममर्षिणाम्‌ | श्रूयन्ते सम गिरक्षित्रा: परस्परवधैषिणाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, noon, mula sa mga bayaning umuungal sa poot, di mapigil ang loob, at uhaw sa pagpatay sa isa’t isa, sumiklab ang kaguluhan ng sari-saring tinig—kakaiba at iba-iba—na naririnig sa lahat ng dako.

Verse 3

विस्फार्य च धरनूंष्यन्ये ज्या: परे परिमृज्य च । विनिःश्वसन्तः प्राक्रोशन्‌ क्वेदानीं स धनंजय:

Sinabi ni Sañjaya: Ang ilan ay humihila sa busog hanggang sumikip, at ang iba nama’y kinikiskis at inaayos ang pisi. Humihinga nang mariin sa galit, sumisigaw sila: “Nasaan na ngayon si Dhanañjaya (Arjuna)?”

Verse 4

विकोशान्‌ सुत्सरूनन्ये कृतथारान्‌ समाहितान्‌ | पीतानाकाशसंकाशानसीन्‌ केचिच्च चिक्षिपु:

Sinabi ni Sañjaya: Ang iba pa, panatag ang loob at buo ang pagtuon, ay humugot mula sa kaluban ng mga tabak na may magagandang hawakan at matatalim na talim—maliwanag at malinaw na gaya ng langit—at sinimulang iwasiwas ang mga ito, hudyat ng kahandaang gampanan ang mabigat na gawain ng digmaan.

Verse 5

चरन्तस्त्वसिमार्गाश्व धरनुर्मार्गाश्न॒ शिक्षया । संग्राममनस: शूरा दृश्यन्ते सम सहस्रश:

Wika ni Sañjaya: “Sa paggalaw sa mga hanay na may disiplina, libu-libo at libu-libong matatapang na mandirigma—na ang isip ay lubos na nakatuon sa labanan—ay nakitang nagpapamalas, ayon sa kanilang pagsasanay, ng mga paraan at hakbang sa pakikipaglaban gamit ang tabak at sa pana. Ipinakikita ng tanawing ito hindi lamang ang kahandaan sa digmaan, kundi ang mabigat na katotohanan: ang husay at sigasig, kapag ikinabit sa digmaan, ay maaaring magpalaki ng pagwasak kung hindi pipigilin ng dharma.”

Verse 6

सघण्टाश्वन्दनादिग्धा: स्वर्णवज्विभूषिता: । समुत्क्षिप्य गदा श्षान्ये पर्यपृच्छन्त पाण्डवम्‌

Wika ni Sañjaya: “Marami pang mandirigma—ang katawan ay pinahiran ng sandalwood, ang mga kabayo’y may mga kampanang tumutunog—ang nagtaas ng mga pamalong (gada) na pinalamutian ng ginto at diyamante, at paulit-ulit na nagtanong: ‘Nasaan ang Pāṇḍava—si Arjuna, anak ni Pāṇḍu?’ Ipinakikita ng tanawing ito na sa gitna ng karangyaan ng digmaan at pagpapakitang-lakas, ang pansin ng mga mandirigma ay sumisikip sa iisang sentrong moral at estratehiko: ang presensya ng pangunahing mamamana na ang paninindigan ay nakagapos sa dharma, at siyang humuhubog sa takbo ng labanan.”

Verse 7

अन्ये बलमदोन्मत्ता: परिघैर्बाहुशालिन: । चक्र: सम्बाधमाकाशमुच्छितेन्द्रध्वजोपमै:

Wika ni Sañjaya: “Marami pang mandirigma, ang mga bisig ay matipuno at marikit, ang nalasing sa pagmamataas sa sariling lakas. Hawak ang mga pamalong bakal (parigha) na itinaas na parang watawat ni Indra, wari’y pinupuno at sinisikipan nila ang mismong langit—larawan ng pagmamataas na pandigma na lumolobo sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.”

Verse 8

नानाप्रहरणैश्नान्ये विचित्रस्रगलड्कृता: । संग्राममनस: शूरास्तत्र तत्र व्यवस्थिता:

Wika ni Sañjaya: “May iba pang mga bayani, pinalamutian ng sari-saring kuwintas ng bulaklak at may tangan ng iba’t ibang sandata, na nakapuwesto rito at roon—ang isip ay nakatuon sa digmaan, sabik sa sagupaan. Ipinakikita ng tanawing ito ang sama-samang paninindigan ng mga mandirigmang tumanggap na sa batas ng larangan: humaharap silang ganap na handa sa tungkulin at sa mga bunga ng digmaan.”

Verse 9

क्वार्जुन: क्व स गोविन्द: क्व च मानी वृकोदर: । क्व च ते सुद्ददस्तेषामाह्नयन्ते रणे तदा

Wika ni Sañjaya: “Noon, sa larangan ng digmaan, hinahamon nila ang kaaway at sumisigaw: ‘Nasaan si Arjuna? Nasaan si Govinda (Kṛṣṇa)? Nasaan ang palalong Vṛkodara (Bhīma)? At nasaan ang lahat nilang mga kaibigan?’ Itinatampok ng taludtod ang mapanuyang pananalita ng digmaan na sumusubok sa loob, kung saan binibigkas ang mga pangalan ng iginagalang na kakampi upang mag-udyok ng harapan at sukatin ang tatag.”

Verse 10

तत: शड्खमुपाध्माय त्वरयन्‌ वाजिन: स्वयम्‌ | इतस्ततस्तान्‌ रचयन्‌ द्रोणश्चरति वेगित:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, nang hipan ni Droṇa ang kanyang kabibe, siya mismo ang nagmadaling humimok sa kanyang mga kabayo; mabilis siyang nagparoo’t parito, patuloy na inaayos ang mga kawal sa wastong hanay ng labanan.

Verse 11

तेष्वनीकेषु सर्वेषु स्थितेष्वाहवनन्दिषु । भारद्वाजो महाराज जयद्रथमथाब्रवीत्‌,महाराज! युद्धसे प्रसन्न होनेवाले उन समस्त सैनिकोंके व्यूहबद्ध हो जानेपर द्रोणाचार्यने जयद्रथसे कहा--

Sinabi ni Sañjaya: Nang ang lahat ng hanay ng labanan ay nakapuwesto na—ang mga kawal na nagagalak sa pag-asang makikipagsagupaan—si Droṇa, anak ni Bharadvāja, ay nagsalita kay Jayadratha: “O Hari…”

Verse 12

त्वं चैव सौमदत्तिश्ष कर्णश्षैव महारथ: । अश्र॒त्थामा च शल्यश्न वृषसेन: कृपस्तथा

Sinabi ni Sañjaya: “At ikaw rin—si Saumadatti (Bhūriśravas)—at si Karṇa, ang dakilang mandirigmang karwahe; si Aśvatthāmā at si Śalya rin; si Vṛṣasena, at si Kṛpa gayundin.”

Verse 13

शतं चाश्वसहस्राणां रथानामयुतानि षट्‌ । द्विरदानां प्रभिन्नानां सहस्राणि चतुर्दश

Sinabi ni Sañjaya: “May isang daang libong kabayo, animnapung libong karwaheng pandigma, at labing-apat na libong elepanteng nag-aalimpuyo sa panahon ng musth, buong bagsik na sumusugod.”

Verse 14

पदातीनां सहस्राणि दंशितान्येकविंशति: । गव्यूतिषु त्रिमात्रासु मामनासाद्य तिष्ठत

Sinabi ni Sañjaya: “Dalawampu’t isang libong kawal na naglalakad, ganap na armado at handa, ang nakatayo sa layong tatlong gavyūti, nang hindi lumalapit upang sumagupa sa akin.”

Verse 15

“राजन! तुम, भूरिश्रवा, महारथी कर्ण, अश्व॒त्थामा, शल्य, वृषसेन तथा कृपाचार्य, एक लाख घुड़सवार, साठ हजार रथ, चौदह हजार मदस्रावी गजराज तथा इकक्‍्कीस हजार कवचधारी पैदल सैनिकोंको साथ लेकर मुझसे छ: कोसकी दूरीपर जाकर डटे रहो ।।

Wika ni Sañjaya: “O Hari! Ikaw—si Bhūrishravā, ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Karṇa, si Aśvatthāmā, si Śalya, si Vṛṣasena, at si gurong Kṛpācārya—kasama ang isang daang libong kabalyero, animnapung libong karwahe, labing-apat na libong dambuhalang elepanteng pandigma na nag-aalab sa pagkalasing ng rut, at dalawampu’t isang libong impanteriyang nakabaluti, ay sumama sa akin at magtungo sa layong anim na krośa, at doon ay manindigan nang matatag. Kapag naroon ka, kahit ang mga diyos na pinangungunahan ni Indra ay hindi makatatagal laban sa iyo—lalo pa kaya ang lahat ng Pāṇḍava! Kaya lakasan mo ang loob, O Saindhava, hari ng Sindhu.”

Verse 16

एवमुक्तः समाश्वस्त: सिन्धुराजो जयद्रथः । सम्प्रायात्‌ सह गान्धारैरवृतस्तैश्व महारथै:

Wika ni Sañjaya: Nang masabihan nang gayon at mapalakas ang loob, si Jayadratha, hari ng Sindhu, ay lumusong sa digmaan kasama ang mga Gāndhāra, na pinangangalagaan at pinaliligiran ng mga dakilang mandirigmang-karwahe.

Verse 17

चामरापीडिन: सर्वे जाम्बूनदविभूषिता:

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang lahat ng kabayong itinalaga sa paglilingkod sa karwahe ni Jayadratha ay nagampanan ang tungkulin nang napakahusay. Pinalamutian sila ng mga pamaypay na buntot-yak at mga palamuting tuktok, at pinagyaman ng mga gintong alahas. Ang bilang ng mga kabayong lahing Sindhu ay sampung libo—isang tanawin ng kapangyarihang maharlika at pagpapakitang-digma sa gitna ng dilim ng digmaan.

Verse 18

जयद्रथस्य राजेन्द्र हया: साधुप्रवाहिन: । ते चैव सप्तसाहस्रास्त्रिसाहस्राक्ष सैन्धवा:

Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang mga kabayo ni Jayadratha ay napakahusay sa bilis at galaw. Ang mga kabayong lahing Sindhu—pitong libo at dagdag pang tatlong libo—ay naglingkod nang marangal sa kanyang pagsakay at maringal ang pagkakapalamuti.”

Verse 19

मत्तानां सुविरूढानां हस्त्यारोहैरविशारदै: । नागानां भीमरूपाणां वर्मिणां रौद्रकर्मिणाम्‌

Wika ni Sañjaya: “Bagaman sinasakyan ng mga tagapagpaamo ng elepante na hindi pa ganap na bihasa, sumulong ang isang pangkat ng malalakas at sanay na elepanteng pandigma, lasing sa init ng rut—nakapanghihilakbot ang anyo, nakabaluti, at marahas sa gawa.”

Verse 20

अध्यर्थेन सहस्रेण पुत्रो दुर्मर्षणस्तव । अग्रतः सर्वसैन्यानां युध्यमानो व्यवस्थित:

Sinabi ni Sañjaya: Taglay ang lakas na isang libo’t limang daan, ang iyong anak na si Durmarṣaṇa, handang makipagdigma, ay pumuwesto sa pinakaharap ng lahat ng hukbo at lumaban nang matatag.

Verse 21

ततो दुःशासनश्वैव विकर्णश्र॒ तवात्मजौ । सिन्धुराजार्थसिद्धयर्थमग्रानीके व्यवस्थितौ,तत्पश्चात्‌ आपके दो पुत्र दःशासन और विकर्ण सिन्धुराज जयद्रथके अभीष्ट अर्थकी सिद्धिके लिये सेनाके अग्रभागमें खड़े हुए

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang dalawa mong anak na sina Duḥśāsana at Vikarṇa ay pumuwesto sa pinakaharap ng hukbo, upang matupad ang minimithing layon ng hari ng Sindhu na si Jayadratha.

Verse 22

दीर्घो द्वादश गव्यूति: पश्चार्थे पज्च विस्तृत: । व्यूहस्तु चक्रशकटो भारद्वाजेन निर्मित:

Sinabi ni Sañjaya: “Ang pormasyon ng labanan ay may habang labindalawang gavyūti, at sa hulihan ay lumalapad nang lima (gavyūti). Ito ang hanay na ‘Gulong-at-Kariton,’ na nilikha ni Bhāradvāja (Droṇa).”

Verse 23

आचार्य द्रोणने चक्रगर्भ शकटव्यूहका निर्माण किया था, जिसकी लम्बाई बारह गव्यूति (चौबीस कोस) थी और पिछले भागकी चौड़ाई पाँच गव्यूति (दस कोस) थी ।।

Sinabi ni Sañjaya: Sa paglalagay ng maraming haring bayani sa iba’t ibang dako, at sa siksik na hanay ng mga karwaheng pandigma, kabalyerya, mga elepante, at impanterya, si Droṇa mismo ang nag-ayos ng pormasyong iyon.

Verse 24

पश्चार्थे तस्य पद्मस्तु गर्भव्यूह: सुदुर्भिद: । सूची पद्मस्य गर्भस्थो गूढो व्यूह: कृत: पुन:

Sinabi ni Sañjaya: “Sa hulihan ng pormasyong iyon, itinindig ang panloob na hanay na tinawag na ‘Lotus,’ na napakahirap basagin. At sa pinakasentro ng Lotus, may isa pang nakatagong hanay—ang ‘Karayom’—na muling binuo.”

Verse 25

एवमेतं महाव्यूहं व्यूह[ द्रोणो व्यवस्थित: । सूचीमुखे महेष्वास: कृतवर्मा व्यवस्थित:

Sinabi ni Sañjaya: “Nang maihanay na nila ang dakilang pormasyon ng digmaan, tumindig si Droṇa na handa sa labanan. At sa pinakaharap na bahaging tinatawag na ‘Dulo ng Karayom’ (Sūcīmukha), inilagay ang makapangyarihang mamamana na si Kṛtavarmā.”

Verse 26

अनन्तरं च काम्बोजो जलसंधश्ष्‌ मारिष । दुर्योधनश्न कर्णश्व तदनन्तरमेव च,आर्य! कृतवर्मके पीछे काम्बोजराज और जलसंध खड़े हुए, तदनन्तर दुर्योधन और कर्ण स्थित हुए

Sinabi ni Sañjaya: “Kasunod nito, O kagalang-galang, pumuwesto ang hari ng Kāmboja at si Jalasandha; at kaagad pagkaraan nila, pumuwesto rin sina Duryodhana at Karṇa.”

Verse 27

ततः शतसहस््राणि योधानामनिवर्तिनाम्‌ । व्यवस्थितानि सर्वाणि शकटे मुखरक्षिणाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: “Pagkaraan, isang daang libong mandirigma—matitibay at ayaw umurong—ang pawang inihanay upang bantayan ang pinakaharap na mukha ng pormasyong Śakaṭa (hugis-kariton).”

Verse 28

तेषां च पृष्ठतो राजा बलेन महता वृतः । जयद्रथस्ततो राजा सूचीपाशश्वे व्यवस्थित:,उनके पीछे विशाल सेनाके साथ स्वयं राजा जयद्रथ सूचीव्यूहके पार्श्रभागमें खड़ा था

Sinabi ni Sañjaya: “Sa likuran nila, si Haring Jayadratha—napalilibutan ng malaking hukbo—ay pumuwesto sa tagiliran ng pormasyong Sūcī (Karayom).”

Verse 29

शकटस्य तु राजेन्द्र भारद्वाजो मुखे स्थित: । अनु तस्याभवद्‌ भोजो जुगोपैनं ततः स्वयम्‌,राजेन्द्र! उस शकटव्यूहके मुहानेपर भरद्वाजनन्दन द्रोणाचार्य थे और उनके पीछे भोज था, जो स्वयं आचार्यकी रक्षा करता था

Sinabi ni Sañjaya: “O hari, sa pinakaharap ng pormasyong Śakaṭa (hugis-kariton) ay nakatindig si Droṇa, anak ni Bhāradvāja. Malapit sa likuran niya si Bhoja, na siya mismong nagbabantay sa guro.”

Verse 30

श्वेतवर्माम्बरोष्णीषो व्यूढोरस्को महाभुज: । भधनुर्विस्फारयन्‌ द्रोणस्तस्थौ क्रुद्ध इवान्तक:

Wika ni Sañjaya: Nakasuot si Droṇa ng puting baluti, puting kasuotan at puting putong; malapad ang dibdib at makapangyarihan ang mga bisig. Doon siya tumindig na hinihila at pinanginginig ang tali ng kanyang pana—nagngangalit na parang si Antaka, ang tagapagdala ng kamatayan.

Verse 31

पताकिनं शोणहयं वेदिकृष्णाजिन ध्वजम्‌ । द्रोणस्यप रथमालोक्य प्रहृष्टा: कुरवो5भवन्‌

Wika ni Sañjaya: Nang makita ang karwahe ni Droṇa—pinalamutian ng mga watawat, hinihila ng mga pulang kabayo, at may sagisag na may tanda ng dambanang handog at balat ng itim na antelope—napuno ng galak ang mga Kaurava.

Verse 32

सिद्धचारणसंघानां विस्मय: सुमहानभूत्‌ । द्रोणेन विहितं दृष्ट्वा व्यूहं क्षुब्धार्णवोपमम्‌

Wika ni Sañjaya: Isang napakalaking pagkamangha ang sumiklab sa hanay ng mga Siddha at Cāraṇa nang makita nila ang ayos-digmaang inihanay ni Droṇa—gaya ng dagat na nag-aalimpuyo sa unos.

Verse 33

सशैलसागरवनां नानाजनपदाकुलाम्‌ । ग्रसेद्‌ व्यूह: क्षितिं सर्वामिति भूतानि मेनिरे

Wika ni Sañjaya: Noon, inakala ng lahat ng nilalang na lalamunin ng ayos-digmaang iyon ang buong daigdig—punô ng sari-saring kaharian at mga tao—kasama ang mga bundok, dagat, at kagubatan, na wari’y siya nitong biktima.

Verse 34

बहुरथमनुजाश्चपत्तिनागं कम प्‌ । अहितह्ृदयभेदनं महद्‌ शकटमवेक्ष्य कृतं ननन्द राजा

Wika ni Sañjaya: Nang makita ang dakilang Śakaṭa (hugis-karitong) ayos-digmaan—na inihanda sa tamang panahon at angkop sa pagkakataon, siksik sa mga karwahe, kawal na lakad, kabayo at elepante, punô ng nakapanghihilakbot na ugong, at kayang dumurog sa puso ng kaaway—lubhang nagalak si Haring Duryodhana.

Verse 87

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि कौरवव्यूहनिर्माणे सप्ताशीतितमो<5ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Jayadratha, nagwakas ang ikawalongpu’t pitong kabanata—na naglalarawan ng pagbuo at pag-aayos ng vyūha (pormasyong pandigma) ng mga Kaurava. Ang kolopon na ito’y tanda ng paglipat ng salaysay, na binibigyang-diin ang masusing pag-oorganisa ng digmaan na magsisilbing balangkas ng mga darating na bunga—moral at makatao—ng nalalapit na sagupaan.

Verse 166

वर्मिभि: सादिभिययत्तै: प्रासपाणिभिरास्थितै: । उनके ऐसा कहनेपर सिंधुराज जयद्रथको बड़ा आश्वासन मिला। वह गान्धार महारथियोंसे घिरा हुआ युद्धके लिये चल दिया। कवचधारी घुड़सवार हाथोंमें प्रास लिये पूरी सावधानीके साथ उन्हें घेरे हुए चल रहे थे

Sabi ni Sañjaya: Ang mga kabalyerong nakabaluti, gising ang diwa at maayos ang puwesto, ay pumaligid sa kanya na may mga sibat sa kamay. Nang marinig ang mga salitang iyon, ang hari ng Sindhu na si Jayadratha ay lubhang napanatag; napalilibutan ng mga mahāratha ng Gandhāra, siya’y tumulak sa digmaan—binabantayan sa lahat ng panig ng mga mapagmatyag na mangangabayo, nakasuot ng baluting bakal at may mga lansang tangan.