Adhyaya 53

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें बावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५२ ॥। प्याज बछ। -ज्:डि त्रिपञज्चाशत्तमोड्ध्याय: शंकर और ब्रह्माका संवाद

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa ilalim ng Droṇa Parva, sa bahaging Abhimanyuvadha Parva, natapos ang ikalimampu’t dalawang kabanata. Pagkaraan ay nagsimula ang ikalimampu’t tatlong kabanata: ang pag-uusap nina Śaṅkara at Brahmā, ang paglitaw ng Kamatayan, at ang pag-aatas dito ng gawain ng paglipol sa lahat ng nilalang. Sinabi ni Sthāṇu (Rudra): “O Panginoon, ikaw mismo ang nagsikap alang-alang sa paglikha ng mga nilalang. Ikaw ang lumikha—at nagpalago—ng sari-saring pamayanan ng mga nilalang, iba’t iba ang anyo.”

Verse 2

तास्तवेह पुनः: क्रोधात्‌ प्रजा दहान्ति सर्वश: । ता दृष्टत्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन्‌ प्रभो

Wika ni Nārada: “Ang mismong mga nilalang na iyo ay muli na namang sinusunog dito sa lahat ng dako ng iyong poot. Sa pagkakita ko sa kanila nang gayon, napuno ng habag ang aking puso. Kaya, O Mapalad na Panginoon, O Kataas-taasang Hari, maawa ka—lingunin mo sila nang may awa at payapain ang iyong galit.”

Verse 3

ब्रह्मोवाच संहर्तु न च मे काम एतदेवं भवेदिति । पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत्‌

Wika ni Brahmā: “Hindi ko ninanais na malipol ang daigdig sa ganitong paraan. Subalit, alang-alang sa kapakanan ng lupa, pumasok sa akin ang poot.”

Verse 4

इयं हि मां सहा देवी भारार्ता समचूचुदत्‌ । संहारार्थ महादेव भारेणाभिहता सती,महादेव! इस पृथ्वीदेवीने भारसे पीड़ित होकर मुझे जगतके संहारके लिये प्रेरित किया था। यह सती-साध्वी देवी महान्‌ भारसे दबी हुई थी

Sinabi ni Nārada: “Ang diyosang Lupa na ito, dinadaganan ng mabigat na pasanin, ay mariing nag-udyok sa akin, O Mahādeva, tungo sa pagwasak na magpapagaan sa daigdig. Siya’y isang dalisay at banal na diyosa; ngunit sa bigat na iyon siya’y napasadsad at naghanap ng paraan upang maalis ang pasanin.”

Verse 5

ततो<हं नाधिगच्छामि तथा बहुविधं तदा । संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत्‌

Pagkaraan, wala akong natuklasang anumang paraan—kahit pinag-isipan ko sa sari-saring paraan—upang maihatid sa pagkalusaw ang daigdig na di-masukat at walang hanggan. Nang hindi ako makakita ng lunas, sinakmal ako ng poot.

Verse 6

रुद्र उ्वाच संहारार्थ प्रसीदस्व मा रुषो वसुधाधिप । मा प्रजा: स्थावराश्नैव जंगमाश्न व्यनीनश:

Sinabi ni Rudra: “Magpala ka, O panginoon ng lupa. Huwag magpadala sa poot alang-alang sa pagwasak. Huwag lipulin ang mga nilalang—maging yaong di-kumikilos at yaong kumikilos.”

Verse 7

रुद्रने कहा--वसुधाके स्वामी पितामह! आप रोष न कीजिये। जगतका संहार बंद करनेके लिये प्रसन्न होइये। इन स्थावर-जंगम प्राणियोंका विनाश न कीजिये ।।

Sinabi ni Rudra: “O Matandang Ama, panginoon ng lupa, huwag magpadala sa poot. Magpala ka upang mapigil ang pagwasak sa daigdig. Huwag mong ipahamak ang mga nilalang—maging ang di-kumikilos at ang kumikilos. Sa iyong biyaya, O Pinagpala, nawa’y umusad ang daigdig na ito sa tatlong anyo ng panahon—ang darating, ang lumipas, at ang kasalukuyang nagaganap.”

Verse 8

भगवन्‌ क्रोधसंदीप्त: क्रोधादग्निमवासृजत्‌ । स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्न सरितस्तथा

Wika ni Nārada: “O Panginoon, sa tindi ng galit ay nagliyab ang iyong kalooban, at mula sa poot ay pinakawalan mo ang apoy. Ang apoy na iyon ay sinusunog ang mga batuhing tuktok, ang mga punò, at maging ang mga ilog. Ang galit na minsang pinakawalan ay hindi na nananatiling nakapaloob—nilalamon nito ang mga walang sala kasama ng pinatutungkulan.”

Verse 9

पल्वलानि च सर्वाणि सर्वाश्विव तृपोलपान्‌ । स्थावरं जड़मं चैव नि:शेषं कुरुते जगत्‌

Wika ni Nārada: “Pinatutuyo nito ang lahat ng lawa at latian, nilalamon ang bawat uri ng damo, baging, at masukal na palumpong, at wala nang iniiwan sa daigdig—maging ang di-kumikilos at ang kumikilos. Kaya ang buong saklaw ng may-buhay at walang-buhay ay nasunog at naging abo. O Panginoon, masiyahan ka nawa; huwag nang manatili ang galit sa iyong puso—iyan lamang ang biyayang hinihiling ko sa iyo.”

Verse 10

तदेतद्‌ भस्मसाद्धूतं जगत्‌ स्थावरजज्भमम्‌ प्रसीद भगवन्‌ स त्वं रोषो न स्याद्‌ वरो मम

Wika ni Nārada: “Kaya ang buong daigdig—ang di-kumikilos at ang kumikilos—ay naging abo at natangay. O Mapalad na Panginoon, maawa ka. Huwag nang manatili ang galit sa iyong isipan—iyan lamang ang biyayang hinihiling ko.”

Verse 11

सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन । तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम्‌

Wika ni Nārada: “O Panginoon, ang lahat ng nilalang na nilikha mo ay, sa isang paraan o iba pa, naglalaho. Kaya’t nawa’y ang naglalagablab na lakas na ito—ang poot na ito—ay tumalikod sa pagwasak sa daigdig at muling lumusaw sa iyo lamang.”

Verse 12

तत्‌ पश्य देव सुभृशं प्रजानां हितकाम्यया । यथेमे प्राणिन: सर्वे निवर्तेरंस्तथा कुरु

Wika ni Nārada: “O Panginoon, lingunin mo ang mga nilalang na ito nang may malalim na habag, na ninanais ang kapakanan ng lahat. Kumilos ka nang gayon, O Guro, upang ang lahat ng may-buhay na ito ay makatalikod sa kapahamakan at maligtas.”

Verse 13

अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजनना: प्रजा: । आदिदेव नियुक्तो5स्मि त्वया लोकेषु लोककृत्‌

Wika ni Nārada: “Kung hindi ganito, ang mga tao—na nawalan ng pinagmulan at mga ninuno—ay mahuhulog dito sa kawalan. O Tagapaglikha ng mga daigdig, ikaw, ang Sinaunang Diyos, ang nagtalaga sa akin upang kumilos sa gitna ng mga daigdig.”

Verse 14

संतानोंका नाश हो जानेसे इस जगत्‌के सम्पूर्ण प्राणियोंका अभाव न हो जाय। आदिदेव! आपने सम्पूर्ण लोकोंमें मुझे लोकस्रष्टाके पदपर नियुक्त किया है ।।

Wika ni Nārada: “O Panginoon ng sansinukob, huwag sanang mapuksa ang daigdig na ito—ang di gumagalaw at ang gumagalaw. Yamang ikaw, na laging handang magpala, ay naglagay sa akin sa gitna ng mga daigdig bilang tagapaglikha at tagapagtaguyod ng mga nilalang, kaya inihaharap ko sa iyo ang pagsusumamong ito: nawa’y huwag maputol ang pagpapatuloy ng mga nilalang.”

Verse 15

नारद उवाच श्रुत्वा हि वचन देव: प्रजानां हितकारणे | तेज: संधारयामास पुनरेवान्तरात्मनि

Wika ni Nārada: Nang marinig ang payong iyon na inihayag para sa kapakanan ng mga nilalang, pinigil ng banal na Brahmā ang naglalagablab na lakas—ang sumisibol na poot—at muling iningatan iyon sa kaibuturan ng kanyang sarili.

Verse 16

ततोअग्निमुपसंहत्य भगवॉललोकसत्कृत: । प्रवृत्त च निवृत्तं च कथयामास वै प्रभु:

Pagkaraan, ang Pinagpalang Panginoon na pinararangalan ng daigdig ay tinapos ang apoy ng handog. Pagkatapos nito, ipinaliwanag ng dakilang Guro sa sangkatauhan ang dalawang landas: ang landas ng makatuwirang pagkilos (pravṛtti) at ang landas ng pag-urong tungo sa mapagpalayang kaalaman (nivṛtti)—ipinapakita na ang tungkulin at pagtalikod ay may kani-kaniyang wastong lugar sa kaayusang moral.

Verse 17

उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा । प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्यो नारी महात्मन:

Wika ni Nārada: Habang iniuurong at pinipigil ng dakilang nilalang ang apoy na isinilang ng poot, biglang nagpakita ang isang babae mula sa lahat ng kanyang mga pandama (na wari’y mula sa bawat bahagi ng kanyang pagkatao). Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang galit na di napipigil ay nagiging apoy na lumalamon; at ang pagpigil dito ay nagbubunga ng kapangyarihang may layon—nakapanghihilakbot ang anyo—na dapat maglingkod sa mas malawak na kaayusang kosmiko at moral, hindi sa bulag na pagwasak.

Verse 18

कृष्णरक्ता तथा पिड़्रक्तजिद्दास्यलोचना । कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा

Wika ni Nārada: “O hari, may lumitaw na isang babae na may kulay na maitim at mapula; ang kanyang dila, bibig, at mga mata ay dilaw na may halong pula. Siya’y pinalamutian ng isang pares ng hikaw na gawang gintong pinainit, at lahat ng kanyang alahas ay yari sa kumikislap na ginto na wari’y tunaw.”

Verse 19

सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता । स्मयमाना च सावेक्ष्य देवी विश्वेश्वरावुभी

Pagkalitaw mula sa kanilang mga pandama, tumindig ang Diyosa sa dakong timog. Ngumingiti nang marahan, tiningnan niya ang dalawang diyos—mga panginoon ng sansinukob—na may payapang pagkaalam.

Verse 20

तामाहूय तदा देवो लोकादिनिधनेश्वर: । (उक्तवान्‌ मधुरं वाक्‍्यं सान्त्वयित्वा पुन: पुनः ।) मृत्यो इति महीपाल जहि चेमा: प्रजा इति

Pagkatapos, ang diyos na panginoon ng simula at wakas ng mga daigdig ay ipinatawag siya upang lumapit. Paulit-ulit siyang inaliw, at sa matamis na pananalita ay nagsabi: “O Mṛtyu (Kamatayan), lipulin mo ang mga nilalang na ito.”

Verse 21

| ८22 4१; “4 + ३] ॥। 25. ६८22 9 ऐ 2 «95 ५ का] ९ प्र चक्र, प्र ॥727.।॥ 5 ्श फट ५ “2-- न. १:22. _ त्वं हि संहारबुद्धाथ प्रादुर्भूता रुषो मम । तस्मात्‌ संहर सर्वास्त्वं प्रजाः:सजडपण्डिता:

Wika ni Nārada: “Ikaw ay nagpakita mula sa aking poot, taglay ang layuning manira. Kaya lipulin mo ang lahat ng nilalang na ito—mangmang man o marunong—nang walang pagtatangi.”

Verse 22

एवमुक्ता तु सा तेन मृत्यु: कमललोचना

Wika ni Nārada: Nang masabihan siya nang gayon, ang babaeng may matang gaya ng lotus—si Mṛtyu, ang Kamatayan—ay napakilos upang tumugon at simulan ang kanyang tungkulin.

Verse 23

पाणिशथ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामह: । सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्‌ तदा

Sinabi ni Nārada: Noon, tinanggap ng Matandang Ama (Brahmā) ang mga luhang iyon sa guwang ng kaniyang dalawang palad, alang-alang sa kapakanan ng lahat ng nilalang; at sa sandaling iyon ay inaliw din niya ang babaeng iyon sa banayad na pakikipagkasundo, hanggang siya’y mapayapa.

Verse 53

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि मृत्युकथने त्रिपज्चाशत्तमो5ध्याय:

Sa gayon nagtatapos ang ikalimampu’t ikatlong kabanata sa Droṇa Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Abhimanyu, sa yugto hinggil sa salaysay ng kamatayan. Ang pangwakas na pahayag na ito ay tanda ng paglipat ng daloy ng salaysay, na nagbibigay-diin sa bigat na moral ng pagpatay sa digmaan at sa di-maiiwasang kamatayan na naglilimita at humuhubog sa kilos at pananagutan ng tao.

Verse 213

मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो हुवाप्स्यसि । 'देवि! तू संहारबुद्धिसे मेरे रोषद्वारा प्रकट हुई है

Sinabi ni Nārada: “Tunay, sa pagtupad mo sa aking utos ay makakamtan mo pagkaraan ang tunay na mapalad. O Diyosa—yamang ikaw ay sumibol mula sa aking poot na may hangaring manira—ipagpatuloy mo ang paglipol sa lahat ng nilalang, maging mangmang man o marunong; sa aking kautusan ay dapat mong gampanan ang gawaing ito. Sa pamamagitan nito ay matatamo mo ang kagalingan.”

Verse 226

दध्यौ चात्यर्थमबला प्ररुरोद च सुस्वरम्‌ । ब्रह्माजीके ऐसा कहनेपर वह मृत्युनामवाली कमललोचना अबला अत्यन्त चिन्तामग्न हो गयी और फूट-फूटकर रोने लगी

Sinabi ni Nārada: Nang marinig niya ang sinabi ni Brahmā, ang babaeng may matang gaya ng lotus—marupok at nabibigatan ng matinding pangamba—ay nalugmok sa malalim na pagninilay; at pagkaraan ay biglang napahagulhol, umiiyak nang malakas sa malinaw ngunit nananaghoy na tinig. Ipinakikita ng tagpong ito na maging ang matuwid ay maaaring yumanig sa harap ng tadhana at hatol ng mga diyos, at na likas na sumusunod ang dalamhati kapag hinarap ng tao ang mahihigpit na hangganan ng kapangyarihang pantao.