Mahabharata 7.53.19 — Drona Parva, Adhyaya 53, Shloka 19

Droṇa-parva Adhyāya 53: Arjuna’s Jayadratha-vadha Pratijñā and Droṇa’s Protective Vyūha (शकटा-पद्म व्यूहः)

Devanagari script

सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता । स्मयमाना च सावेक्ष्य देवी विश्वेश्वरावुभी

Transliteration

sā niḥsṛtya tathā khebhyo dakṣiṇāṃ diśam āśritā | smayamānā ca sāvekṣya devī viśveśvarāv ubhī ||

Translation

Pagkalitaw mula sa kanilang mga pandama, tumindig ang Diyosa sa dakong timog. Ngumingiti nang marahan, tiningnan niya ang dalawang diyos—mga panginoon ng sansinukob—na may payapang pagkaalam.

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निःसृत्य: having come out
• निःसृत्य: Karta
• Type: Verb
• Root: नि√सृ (सृ गतौ)
• Form: ल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-भावे), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)

• तथा: thus, in that manner
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)

• खेभ्यः: from the senses (lit. from the 'khas'/sense-organs)
• खेभ्यः: Apadana
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन

• दक्षिणाम्: southern
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आश्रिता: having resorted to / having taken (a position)
• आश्रिता: Karta
• Type: Verb
• Root: आ√श्रि (श्रि सेवायाम्/आश्रये)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्मयमाना: smiling
• स्मयमाना: Karta
• Type: Verb
• Root: स्मि (स्मयने) / स्मय (प्रातिपदिक as present participle base)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त, परस्मैपदी-धातु), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• सावेक्ष्य: having looked at, having glanced at
• सावेक्ष्य: Karta
• Type: Verb
• Root: स√ईक्ष् (ईक्ष् दर्शने) with अव-उपसर्ग
• Form: ल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-भावे), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विश्वेश्वरौ: the two lords of the universe
• विश्वेश्वरौ: Karma
• Type: Noun
• Root: विश्व-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• उभौ: both
• उभौ: Karma
• Type: Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• Nārada
• Devī (the Goddess)
• two deities referred to as Viśveśvarau (lords of the universe)
• Dakṣiṇā diś (southern direction)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores the supremacy and autonomy of divine śakti: the Goddess is not constrained by others’ faculties or powers, and her composed smile suggests mastery, intentionality, and the unfolding of destiny beyond ordinary control.

What is happening in the narrative?

Nārada describes the Goddess emerging from the deities’ senses and moving to the southern quarter, then smiling and looking back at both ‘lords of the universe,’ a gesture that reads as a portent and a decisive shift in the scene’s power-dynamics.