Adhyaya 27

Verse 1

/ अपना बा | अप्--र- - हाथीके निचले भागमें कोई ऐसा स्थान होता है

Sinabi ni Sañjaya: O makapangyarihang bisig, yamang itinatanong mo sa akin ang mga gawa ni Arjuna sa digmaan, makinig ka. Isasalaysay ko ang lahat ng ginawa ni Pārtha sa larangan ng labanan.

Verse 2

रजो दृष्टवा समद्धभूतं श्रुव्वा च गजनि:स्वनम्‌ । भगदत्ते विकुर्वाणे कौन्तेय: कृष्णमब्रवीत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita ang alikabok na kumapal at marinig ang pag-ugong ng mga elepante habang si Bhagadatta ay nakikipaglaban na may mabangis na pagpapamalas, nagsalita kay Kṛṣṇa si Arjuna, anak ni Kuntī. Ipinakikita ng tagpong ito na ang dagundong at tanawin ng digmaan ay kayang yumanig kahit ang matatag, at na ang mandirigma ay humahanap ng malinaw na payo at wastong pagkilos sa gitna ng napakalakas na puwersa.

Verse 3

यथा प्राग्ज्योतिषो राजा गजेन मधुसूदन । त्वरमाणो विनिष्क्रान्तो ध्रुवं तस्यैष नि:ःस्वन:

Sinabi ni Sañjaya: “O Madhusūdana! Kung paanong ang hari ng Prāgjyotiṣa noon ay nagmadaling lumabas upang makipagdigma na nakasakay sa kanyang elepante, gayon din, ang magulong dagundong na ito ay tiyak na kanya.”

Verse 4

इन्द्रादनवर: संख्ये गजयानविशारद: । प्रथमो गजयोधानां पृथिव्यामिति मे मति:

Sinabi ni Sañjaya: “Sa digmaan, hindi siya mababa kay Indra. Dalubhasa sa sining ng pakikipaglaban mula sa ibabaw ng elepante, si Bhagādattā, sa aking palagay, ang pinakapanguna sa mga mandirigmang-elepante sa buong daigdig.”

Verse 5

स चापि द्विरदश्रेष्ठ;: सदा5प्रतिगजो युधि । सर्वशस्त्रातिग: संख्ये कृतकर्मा जितक्लम:

Sinabi ni Sañjaya: “At ang pinakadakilang elepante, si Supratīka, ay lagi ring hindi napipigil ng alinmang katunggaling elepante sa labanan. Sa siksikang sagupaan, nalalampasan niya ang lahat ng sandata at pamamaraan, at paulit-ulit na naipamalas ang kanyang lakas; siya’y subok na mandirigma na nagtagumpay laban sa pagod.”

Verse 6

सह: शस्त्रनिपातानामग्निस्पर्शस्य चानघ । स पाण्डवबलं सर्वमद्यैको नाशयिष्यति,“अनघ! वह सम्पूर्ण शस्त्रोंके आघात तथा अग्निके स्पर्शको भी सह सकनेवाला है। आज वह अकेला ही समस्त पाण्डव-सेनाका विनाश कर डालेगा

Sinabi ni Sañjaya: “O walang dungis, kaya niyang tiisin ang mga hampas ng sandata at maging ang dampi ng apoy. Ngayon, siya lamang ay wawasak sa buong lakas ng mga Pāṇḍava.”

Verse 7

न चावाभ्यामृतेडन्यो$स्ति शक्तस्तं प्रतिबाधितुम्‌ । त्वरमाणस्ततो याहि यतः प्राग्ज्योतिषाधिप:

Wika ni Sañjaya: “Maliban sa ating dalawa, wala nang sinumang may kakayahang pumigil sa kanya. Kaya humayo ka agad—magmadali sa kinaroroonan ni Bhagadatta, ang panginoon ng Prāgjyotiṣa.”

Verse 8

दृप्तं संख्ये द्विघषबलादू्‌ वयसा चापि विस्मितम्‌ । अद्यैनं प्रेषयिष्यामि बलहन्तु: प्रियातिथिम्‌

“Ngayong araw, ipapadala ko si Haring Bhagadatta—na nagyayabang sa digmaan dahil sa lakas ng kanyang elepante at nagmamalaki pa sa kanyang katandaan—sa langit, bilang minamahal na panauhin ni Indra, ang hari ng mga diyos.”

Verse 9

वचनादथ कृष्णस्तु प्रययौ सव्यसाचिन: । दीर्यते भगदत्तेन यत्र पाण्डववाहिनी,सव्यसाची अर्जुनके इस वचनसे प्रेरित हो श्रीकृष्ण उस स्थानपर रथ लेकर गये, जहाँ भगदत्त पाण्डव-सेनाका संहार कर रहे थे

Wika ni Sañjaya: Sa utos ni Savyasācin (Arjuna), dinala ni Kṛṣṇa ang karwahe patungo sa pook na winawasak ni Bhagadatta ang hukbo ng mga Pāṇḍava.

Verse 10

त॑ प्रयान्तं ततः पश्चादाह्वययन्तो महारथा: । संशप्तका: समारोहन्‌ सहस््राणि चतुर्दश,अर्जुनको जाते देख पीछेसे चौदह हजार संशप्तक महारथी उन्हें ललकारते हुए चढ़ आये

Wika ni Sañjaya: Nang umabante si Arjuna, sumugod mula sa likuran ang mga dakilang mandirigmang-karwahe na Saṁśaptaka, sumisigaw ng hamon—labing-apat na libo ang bilang.

Verse 11

दशैव तु सहस्राणि त्रिगर्तनां महारथा: । चत्वारि च सहस््राणि वासुदेवस्य चानुगा:,उनमें दस हजार महारथी तो त्रिगर्तदेशके थे और चार हजार भगवान्‌ श्रीकृष्णके सेवक (नारायणी-सेनाके सैनिक) थे

Wika ni Sañjaya: Sa mga iyon, sampung libong dakilang mandirigmang-karwahe ay mula sa Trigarta; at apat na libo naman ay mga tagasunod ni Vāsudeva—mga kawal ng hukbong Nārāyaṇī na tapat kay Śrī Kṛṣṇa.

Verse 12

दीर्यमाणां चमूं दृष्टवा भगदत्तेन मारिष । आहूयमानस्य च तैरभवद्धृदयं द्विधा,आर्य! राजा भगदत्तके द्वारा अपनी सेनाको विदीर्ण होती देखकर तथा पीछेसे संशप्तकोंकी ललकार सुनकर उनका हृदय दुविधामें पड़ गया

Wika ni Sañjaya: “O kagalang-galang, nang makita niyang winawasak ni Bhagadatta ang kanyang hukbo, at marinig ang mga Saṃsaptaka na tumatawag mula sa likuran, nahati sa dalawa ang puso ng hari—nag-alinlangan.”

Verse 13

कि नु श्रेयस्करं कर्म भवेदद्येति चिन्तयन्‌ । इह वा विनिवर्तेयं गच्छेयं वा युधिष्ठिरम्‌,वे सोचने लगे--आज मेरे लिये कौन-सा कार्य श्रेयस्कर होगा। यहाँसे संशप्तकोंकी ओर लौट चलूँ अथवा युधिष्छिरके पास जाऊँ

Wika ni Sañjaya: “Habang nag-iisip, ‘Anong gawain ang higit na kapaki-pakinabang at tama para sa akin ngayon?’, ako’y nag-alinlangan—babalik ba ako patungo sa mga Saṃsaptaka, o tutungo kay Yudhiṣṭhira?”

Verse 14

तस्य बुद्धया विचार्यवमर्जुनस्य कुरूद्वह । अभवद्‌ भूयसी बुद्धि: संशप्तकवधे स्थिरा

Wika ni Sañjaya: “O bantayog ng mga Kuru, matapos pag-isipan nang ganito sa kanyang pag-unawa, lalo pang tumibay ang pasya ni Arjuna at tumuon sa iisang layon—na higit sa lahat, dapat niyang sikaping lipulin ang mga Saṃśaptaka.”

Verse 15

स संनिवृत्त: सहसा कपिप्रवरकेतन: । एको रथसहस्राणि निहन्तुं वासवी रणे

Wika ni Sañjaya: “Si Arjuna, na ang watawat sa kanyang karwahe’y may sagisag ng pinakadakilang unggoy (Hanumān), ay agad na bumalik. Mag-isa sa larangan, siya’y nagpasyang pabagsakin ang libu-libong mandirigmang nasa karwahe—taglay ang mabangis na lakas na tila kay Indra kapag tinanggap ang tungkulin sa digmaan nang walang pag-aatubili.”

Verse 16

सा हि दुर्योधनस्यासीन्मति: कर्णस्य चो भयो: । अर्जुनस्य वधोपाये तेन द्वैधमकल्पयत्‌

Wika ni Sañjaya: “Ito nga ang matibay na hangarin sa isip nina Duryodhana at Karṇa—kung paano mapapatay si Arjuna. Kaya, dahil sa layuning iyon, nagbalangkas siya ng dalawang hati ng plano sa labanan, upang makamit ang kamatayan ni Arjuna sa pamamagitan ng pakana, hindi lamang sa hayagang sagupaan.”

Verse 17

स तु दोलायमानो< भूद द्वैधीभावेन पाण्डव: । वधेन तु नराग्रयाणामकरोत्‌ तां मृषा तदा

Wika ni Sañjaya: Ang Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira), na hinila ng tunggalian sa loob at nanginginig sa hati ng isip na nahahati, ay sa sandaling iyon ay bumigkas ng kasinungalingan—naudyukan ng pag-asang mapapatay ang pinakadakila sa mga lalaki.

Verse 18

पाण्डुनन्दन अर्जुन एक बार दुविधामें पड़कर चंचल हो गये थे, तथापि नरश्रेष्ठ संशप्तक वीरोंके वधका निश्चय करके उन्होंने उस दुविधाको मिथ्या कर दिया था ।।

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan nito, O Hari, ang mga mandirigmang Saṃśaptaka—mga makapangyarihang mandirigmang-karwahe—ay nagpaulan kay Arjuna ng isang daang libong palaso, na ang mga dugtungan ay nakayukong pababa, sa walang patid na buhos. Bagama’t minsan nang nag-alinlangan si Arjuna, pinasinungalingan niya ang pag-aalinlangang iyon sa matibay na pasyang lipulin ang Saṃśaptaka; ngayo’y sinagot nila ang kanyang pasya ng nakalulunod na lakas sa larangan.

Verse 19

नैव कुन्तीसुत: पार्थो नैव कृष्णो जनार्दन: । न हया न रथो राजन दृश्यन्ते सम शरैश्षिता:

Wika ni Sañjaya: “O Hari, sa sandaling iyon ay hindi na makita si Pārtha Arjuna, anak ni Kuntī, ni si Kṛṣṇa Janārdana—hindi rin ang mga kabayo, ni maging ang karwahe. Lahat sila’y lubusang natabunan ng siksik na bunton ng matutulis na palaso.”

Verse 20

तदा मोहमनुप्राप्त: सिष्विदे हि जनार्दन: । ततस्तान्‌ प्रायशः पार्थों ब्रह्मास्त्रेण निजध्निवान्‌

Noon, si Janārdana (Kṛṣṇa) ay tila nilukuban ng pagkalito at pinagpawisan. Nang makita ito, si Pārtha (Arjuna) ay gumamit ng Brahmāstra at ibinagsak ang karamihan sa mga mandirigmang iyon.

Verse 21

शतश: पाणयश्शकछिन्ना: सेषुज्यातलकार्मुका: । केतवो वाजिन: सूता रथिनश्वापतन्‌ क्षितौ,सैकड़ों भुजाएँ बाण, प्रत्यंचा और धनुषसहित कट गयीं। ध्वज, घोड़े, सारथि और रथी सभी धराशायी हो गये

Wika ni Sañjaya: Sa daan-daan, ang mga bisig ay naputol—nakahawak pa rin sa mga busog, kasama ang pisi at hawakan. Bumagsak ang mga watawat; gumuho ang mga kabayo; at ang mga kutsero at mga mandirigmang-karwahe ay napasubsob sa lupa.

Verse 22

ट्रुमाचलाग्राम्बुधरै: समकाया: सुकल्पिता: । हतारोहा:ः क्षितौ पेतुर्द्धिपा: पार्थशराहता:

Wika ni Sañjaya: Ang mga elepanteng maringal ang gayak—malalaki at matatayog ang katawan na wari’y mga punò, taluktok ng bundok, at mga ulap na may dalang ulan—na ang mga sakay ay napatay na, ay tinamaan ng mga palaso ni Arjuna at bumagsak sa lupa.

Verse 23

विप्रविद्धकुथा नागाश्छिन्नभाण्डा: परासव: । सारोहास्तु रणे पेतुर्मथिता मार्गणैर्भूशम्‌

Wika ni Sañjaya: Ang mga elepante, butas sa mga palaso at punit ang mga gamit at gayak, ay nalugmok na walang buhay. Ang kanilang mga sakay man, winasak ng sunod-sunod na palaso, ay bumagsak sa lupa sa gitna ng labanan.

Verse 24

उस रणक्षेत्रमें बहुत-से हाथी अर्जुनके बाणोंसे मथित होकर सवारोंसहित प्राणशून्य होकर पृथ्वीपर गिर पड़े। उस समय उनके झूल चिथड़े-चिथड़े होकर दूर जा पड़े थे और उनके आभूषणोंके भी टुकड़े-टुकड़े हो गये थे ।।

Wika ni Sañjaya: Sa larangang iyon, maraming elepante ang dinurog ng mga palaso ni Arjuna at bumagsak na patay sa lupa kasama ang kanilang mga sakay. Noon, ang mga telang nakasabit at palamuting nakalaylay ay napunit-napunit at tumilapon sa malayo, at ang kanilang mga alahas ay nagkadurug-durog. At sa matatalim na palasong bhalla ni Arjuna na may korona, ang mga bisig ng mga mandirigma—na tangan pa ang mga sandata: sibat, dulo, tabak, talim na parang kuko, pamalo, at palakol—ay naputol at nalaglag sa lupa.

Verse 25

बालादित्याम्बुजेन्दूनां तुल्यरूपाणि मारिष । संच्छिन्नान्यर्जुनशरै: शिरांस्युर्व्या प्रपेदिरे

Wika ni Sañjaya: O kagalang-galang, ang mga ulo ng mga mandirigma—maganda na parang batang araw, lotus, at buwan—ay naputol sa mga palaso ni Arjuna at bumagsak sa lupa.

Verse 26

जज्वालालंकृता सेना पत्रिभि: प्राणिभोजनै: । नानारूपैस्तदामित्रान्‌ क्रुद्धे निध्नति फाल्गुने

Wika ni Sañjaya: Noon, ang hukbong Saṁsaptaka na kumikislap sa naglalagablab na karangyaan ay wari’y nasusunog, habang si Arjuna (Phālguna), nag-aalab sa poot, ay pumupuksa sa kaaway sa pamamagitan ng sari-saring palasong may balahibo na lumalamon ng buhay.

Verse 27

क्षोभयन्तं तदा सेनां द्विरदं नलिनीमिव । धनंजयं भूतगणा: साधु साधथ्वित्यपूजयन्‌,जैसे हाथी कमलोंसे भरे हुए सरोवरको मथ डालता है, उसी प्रकार अर्जुनको सारी सेनाका विनाश करते देख सब प्राणी 'साधु-साधु” कहकर अर्जुनकी प्रशंसा करने लगे इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि संशप्तकवधे सप्तविंशो5ध्याय: ।।

Sinabi ni Sanjaya: Noon, si Arjuna—si Dhanañjaya—ay yumanig at dumurog sa hukbo, na wari’y elepanteng gumugulo sa lawang punô ng mga lotus. Nang makita ito, ang mga nilalang at mga pangkat ng mga espiritu ay nagpugay sa kanya, sumisigaw: “Magaling! Magaling!”

Verse 28

दृष्टवा तत्‌ कर्म पार्थस्य वासवस्येव माधव: । विस्मयं परमं गत्वा प्राज्जलिस्तमुवाच ह,इन्द्रके समान अर्जुनका वह पराक्रम देख भगवान्‌ श्रीकृष्ण अत्यन्त आश्वर्यमें पड़कर हाथ जोड़े हुए बोले--

Sinabi ni Sanjaya: Nang makita ni Mādhava (Kṛṣṇa) ang gawang iyon ni Pārtha, na kabayanihang tulad ni Vāsava (Indra), siya’y napuno ng sukdulang pagkamangha. Nakapagdaupang-palad sa paggalang, kinausap niya si Arjuna.

Verse 29

कर्मतत्‌ पार्थ शक्रेण यमेन धनदेन च । दुष्करं समरे यत्‌ ते कृतमद्येति मे मति:,'पार्थ! मेरा ऐसा विश्वास है कि आज समर-भूमिमें तुमने जो कार्य किया है, यह इन्द्र, यम और कुबेरके लिये भी दुष्कर है

Sinabi ni Sanjaya: “O Pārtha, sa aking paghatol, ang nagawa mo ngayon sa larangan ng digmaan ay napakahirap, na maging si Śakra (Indra), si Yama, at si Dhanada (Kubera) ay mahihirapang gawin.”

Verse 30

युगपच्चैव संग्रामे शतशशो5थ सहसत्रश: । पतिता एव मे दृष्टा: संशप्तकमहारथा:,“इस संग्राममें मैंने सैकड़ों और हजारों संशप्तक महारथियोंको एक साथ ही गिरते देखा है”

Sinabi ni Sanjaya: “Sa labang ito, nakita kong bumagsak ang mga dakilang mandirigmang karwahe ng Saṃśaptaka—daan-daan, maging libu-libo—sa iisang sandali.”

Verse 31

संशप्तकांस्ततो हत्वा भूयिष्ठा ये व्यवस्थिता: । भगदत्ताय याहीति कृष्णं पार्थो&भ्यनोदयत्‌

Sinabi ni Sanjaya: Matapos mapatay ang karamihan sa mga mandirigmang Saṃśaptaka na nakahanay doon, hinimok ni Arjuna si Kṛṣṇa: “Ngayon, tumungo tayo kay Bhagadatta.”