Shloka 50
नारायणास्त्र-शमनं द्रौणि-प्रहारश्च
Pacification of the Nārāyaṇāstra and Drauni’s Renewed Assault
भरतश्रेष्ठ] उस समरांगणमें मोहवश पिताने पुत्रका वध कर डाला और पुत्रने पिताका। मित्रने मित्रके प्राण ले लिये। मामाने भानजेको मार डाला और भानजेने मामाको ।।
sanjaya uvāca | sve svān pare parāṁś cāpi nijaghnur itaretaram | nirmaryādam abhūd yuddhaṁ rātri bhīru-bhayānakam ||
Wika ni Sañjaya: Sa labanan sa gabi, dahil sa pagkahibang, pinatay ng ama ang anak at pinatay ng anak ang ama. Pinatay ng kaibigan ang kaibigan. Pinatay ng tiyuhin sa ina ang pamangkin, at pinatay ng pamangkin ang tiyuhin. Ang mga mandirigma sa sariling panig ay sumalakay sa sarili nilang kawal; at yaong inakalang kaaway ay sarili rin pala—nagpatayan sila sa isa’t isa. Kaya ang digmaan sa gabi ay naging ganap na walang hangganan ng dharma, at ang gabi’y naging sindak maging sa mga duwag—isang pagbagsak ng asal kung saan binura ng kalituhan ang lahat ng pagpipigil.
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare loses discernment and restraint (maryādā), it collapses into adharma: delusion makes people harm even their own kin and allies. The verse highlights how moha and uncontrolled violence erase moral boundaries, turning battle into a warning about ethical disintegration.
During a chaotic night engagement, fighters cannot properly recognize one another. In the confusion, they mutually strike down their own side as well as those they misidentify, leading to kin-slaying and friend-slaying. Sañjaya describes the battle as ‘nirmaryāda’—without rules or limits—and frightening in the darkness.