Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः

Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment

प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्धयति मे मन: । वे समरभूमिमें पुनः युद्धके लिये भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नकी ओर चले। तब राजा युधिष्ठिरने अपने सैनिकोंको बुलाकर कहा--“तुमलोग पूरी शक्ति लगाकर युद्धस्थलमें भीमसेन और धृष्टद्युम्नके पथका अनुसरण करो। अभिमन्यु आदि बारह वीर महारथी कवच आदिसे सुसज्जित हो भीमसेन और धृष्टद्युम्नका समाचार प्राप्त करें। मेरा मन उनके विषयमें निश्चिन्त नहीं हो रहा है” || ५४-५५ है ।। त एवं समनुज्ञाता: शूरा विक्रान्तयोधिन:

pravṛttim adhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ | te samara-bhūmim punaḥ yuddhāya bhīmasena-dhṛṣṭadyumna-abhimukhāḥ prayayuḥ | tataḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ svān sainikān āhūya uvāca—“yūyaṃ sarva-śaktyā raṇa-bhūmau bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ patham anusarata | abhimanv-ādayo dvādaśa vīrā mahā-rathinaḥ kavacādibhiḥ susajjitāḥ bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ vṛttāntaṃ jānantu | na me manaḥ teṣu viṣaye niścintaṃ bhavati” iti || te evaṃ samanugyātāḥ śūrā vikrānta-yodhinaḥ “sādhu” iti uktvā madhyāhne tataḥ prasthitāḥ |

Wika ni Sañjaya: “Pahintulutan silang magpatuloy; sapagkat hindi pa payapa ang aking isip.” Muli silang tumawid sa larangan ng digmaan, tumungo kina Bhīmasena at Dhṛṣṭadyumna upang muling makisangkot sa labanan. Noon, ipinatawag ni Haring Yudhiṣṭhira ang kanyang mga kawal at iniutos: “Gamitin ninyo ang buong lakas at sundan ang dinaanan nina Bhīmasena at Dhṛṣṭadyumna sa digmaan. Pahayo ang labindalawang dakilang mandirigmang karwahe—si Abhimanyu at ang iba pa—na ganap na nakasuot ng baluti at sandata, upang makakuha ng balita tungkol kina Bhīmasena at Dhṛṣṭadyumna. Hindi mapanatag ang aking loob para sa kanila.” Sa gayong pahintulot, ang mga mararangal at matatapang na bayani ay sumagot, “Gayon nga,” at pagsapit ng katanghalian ay umalis sila roon.

प्रवृत्तिम्activity; course of action
प्रवृत्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
अधिगच्छन्तुlet them know/ascertain
अधिगच्छन्तु:
Karta
TypeVerb
Rootअधि-गम्
FormImperative, Third, Plural, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
शुद्धयतिbecomes calm/pure; is pacified
शुद्धयति:
TypeVerb
Rootशुध्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
युधिष्ठिर (Yudhiṣṭhira)
भीमसेन (Bhīmasena)
धृष्टद्युम्न (Dhṛṣṭadyumna)
अभिमन्यु (Abhimanyu)
समरभूमि / रणभूमि (battlefield)
कवच (armor)

Educational Q&A

Even in war, dharma expresses itself as responsible leadership: Yudhiṣṭhira does not act blindly but seeks accurate information, protects comrades, and directs action from conscientious concern rather than mere rage or ambition.

Sañjaya reports that forces move again toward the battlefield to support Bhīma and Dhṛṣṭadyumna. Yudhiṣṭhira summons soldiers and dispatches twelve elite warriors led by Abhimanyu to follow their path and bring back news, because he remains uneasy about their situation.