Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
जघान रथिनश्वापि बलवान रिपुमर्दन: । शत्रुओंका मर्दन करनेवाले बलवान भीम युद्धमें रथारोहियोंके रथोंके ईषादण्ड और जूए काटकर उन रथियोंका भी संहार कर डालते थे || ४८ ह ।।
sañjaya uvāca |
jaghāna rathinaś cāpi balavān ripumardanaḥ |
śatrūṇāṃ mardana-karaṇe balavān bhīma yuddhe rathārohīṇāṃ rathānām īṣā-daṇḍān ca yūgāni ca chittvā tān rathino 'pi saṃharati sma ||
bhīmasenaś caran mārgān subahūn pratyadṛśyata |
tasmin kāle pāṇḍu-nandanaḥ bhīmasenaḥ aneka-mārgeṣu vicarann iva dṛśyate sma |
sa khaḍga-yuddhasya bhrānta-āviddha-udbhrānta-āpluta-prasṛta-pluta-sampāta-samudīrṇa-ādīn bahūn pāñcarān darśayām āsa ||
Sinabi ni Sañjaya: Ang makapangyarihang si Bhīma, bantog na dumudurog sa kaaway, ay pumatay maging ng mga mandirigmang sakay ng karwahe. Sa siksik ng labanan, upang baliin ang lakas ng kalaban, pinutol niya ang poste ng karwahe at ang pamatok, at sa gayon ay winasak din ang mga sakay nito. Noon, si Bhīmasena—anak ni Pāṇḍu—ay nakitang gumagalaw sa maraming daan sa larangan, nagpapakita ng sari-saring galaw sa tabak: mga pain, paikot na hiwa, biglang liko, mga talon, pasugod na abante, pagtalbog na pagsulong, pagsisid na pagbagsak, at mga hampas na rumaragasa—kaya ang kanyang giting ay naging lantad na kasangkapan ng adhikain ng mga Pāṇḍava sa malupit na batas ng digmaan.
संजय उवाच
The passage highlights how martial excellence is framed within kṣatriya-dharma: Bhima’s strength is not mere rage but a directed, tactical force aimed at disabling the enemy’s war-machines (chariots) and thereby protecting his side. It also implies the ethical tension of war—skill and duty operating amid inevitable destruction.
Sanjaya describes Bhima’s battlefield dominance: he cuts key chariot components (pole-shafts and yokes), causing chariot-warriors to be slain or rendered helpless, and he is seen ranging across many parts of the field while exhibiting numerous sword-fighting maneuvers.