Shloka 29
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
साड्दा बाहवश्चैव धनूंषि च समन्ततः । रथेषां रथचक्राणि तूणीराणि युगानि च
sāḍḍā bāhavaś caiva dhanūṁṣi ca samantataḥ | ratheṣāṁ rathacakrāṇi tūṇīrāṇi yugāni ca, jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā ’sīt tumulaṁ mahat ||
Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, noon ay sumiklab ang isang napakalaki at magulong labanan. Lumipad ang mga palaso sa lahat ng dako, pinuputol ang mga bisig kasama ang mga panangga at pinuputol ang mga busog; ang mga poste ng karwahe, mga gulong, mga sisidlan ng palaso, at mga pamatok ay nabasag din. Kaya, sa mismong pagsisikap na patayin ang pangunahing mandirigma, pinakawalan ng mga naglalaban ang karahasang nagwasak sa mga kasangkapan ng digmaan—at sa mga katawang humahawak sa mga ito—na naglalantad kung paanong ang pag-iingat at pagwasak ay nagkakabuhol sa larangan ng labanan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the brutal momentum of war: once the intent to kill the foremost warrior is unleashed, violence spreads indiscriminately, destroying not only opponents but also the very instruments and structures of battle. It highlights the ethical tension in kṣatriya-duty—protecting one’s side can simultaneously demand acts that multiply suffering.
Sañjaya describes a fierce phase of fighting in which arrows cut down warriors’ arms (with their protective arm-guards) and bows, and also smash chariot components—poles, wheels, quivers, and yokes—creating a great, chaotic uproar on the battlefield.