Shloka 18
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
युध्यमानस्य संग्रामे व्यूढे रजसि चोत्थिते
yudhyamānasya saṅgrāme vyūḍhe rajasi cotthite | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṃ mahat ||
Wika ni Sañjaya: “O Hari, nang ganap nang naglalagablab ang labanan at umangat ang alikabok na parang makapal na ulap, ang pagsalakay kay Bhīṣma—ang pinakadakila sa mga mandirigma at siyang pinagtatangkaang patayin—ay naging isang napakalawak at magulong sagupaan. Sa nakabubulag na unos ng digmaan, nawala ang malinaw na pagkilala; tanging ang pagkalembang ng busog ang nagsasabi na patuloy pang naglalaban ang mga katunggali, at marami ang nakakikilala sa kaaway sa pamamagitan lamang ng paghipo sa katawan sa gitna ng kaguluhan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and practical reality of war: once violence escalates, clarity and discrimination collapse, and even skilled warriors are driven by intent to kill amid chaos—underscoring the grave cost of kṣatriya conflict.
Sañjaya describes a phase of the Kurukṣetra battle where dust clouds obscure vision and the fighting becomes a loud, confused melee, centered on an intense attack against Bhīṣma, the foremost warrior.