Shloka 29
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
अभ्चारोहैश्व समरे हस्तिसादिभिरेव च । प्रतिमानेषु गात्रेषु पाश्वेष्वभि च वारणान् | आशुगा विमलास्ती क्ष्णा: सम्पेतुर्भुजगोपमा:
abhyārohāiś ca samare hastisādibhir eva ca | pratimāneṣu gātreṣu pārśveṣv abhi ca vāraṇān | āśugā vimalās tīkṣṇāḥ sampetur bhujagopamāḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Sa labang iyon, ang mga palaso—mabilis, malinis na kumikislap, matalim na parang labaha, at nakapanghihilakbot na gaya ng mga ahas—na pinakawalan ng mga kabalyero at ng mga nakasakay sa elepante, ay tumama sa noo ng mga elepante, sa iba pang mga bahagi ng katawan, at sa kanilang mga tagiliran. Ipinakikita ng tanawing ito ang walang tigil na mekanika ng digmaan: ang husay at bilis ay nagiging kasangkapan ng pananakit, at maging ang pinakamalalakas na nilalang ay nagiging puntirya sa paghahangad ng tao sa tagumpay.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse does not preach directly; it presents the ethical weight of war through vivid detail. Martial excellence (speed, sharpness, precision) becomes morally ambivalent when it results in widespread injury—reminding the listener that victory in battle is inseparable from suffering inflicted on living beings, including animals.
Sañjaya describes intense fighting where swift, sharp arrows launched by mounted troops—horsemen and elephant-riders—strike war-elephants on the forehead, limbs, and flanks, emphasizing the ferocity and momentum of the engagement.