Adhyaya 18

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत श्रीमद्भगवद््‌गीतापर्वमें सैन्यवर्णणनविषयक सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १७ ॥। ऑपनआक्रात बछ। अ-काज जा अष्टादशो< ध्याय: कौरवसेनाका कोलाहल तथा भीष्मके रक्षकोंका वर्णन संजय उवाच ततो मुहूर्तात्‌ तुमुलः शब्दो हृदयकम्पन: । अश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्मताम्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan ng sandaling panahon, O Hari, sumiklab ang isang nakagigimbal na ugong—tindi’y nagpapayanig ng puso—na narinig mula sa mga mandirigmang sabik sa labanan. Itinatanghal ng taludtod ang bigat na moral ng nalalapit na digmaan: ang panlabas na sigawan ng sigasig sa pakikidigma ay kabaligtaran ng panginginig na idinudulot nito sa kalooban, na wari’y paunang hudyat ng pasaning etikal bago pa magtagpo ang mga sandata.

Verse 2

शड्खदुन्दुभिघोषैश्न वारणानां च बूंहितै: । नेमिघोषै रथानां च दीर्यतीव वसुंधरा,शंख और दुन्दुभियोंके घोष; गजराजोंकी गर्जना तथा रथोंके पहियोंकी घरघराहटसे सारी पृथ्वी विदीर्ण-सी हो रही थी

Wika ni Sañjaya: Sa pag-alingawngaw ng mga kabibe at mga tambol-digma, sa pag-ungal ng mga dambuhalang elepante, at sa pagngangalit ng mga gulong ng karwahe, ang mismong lupa ay wari’y napupunit. Pinatitingkad ng taludtod ang bigat na moral ng nalalapit na labanan: ang mga kasangkapang kaugnay ng tungkuling maharlika at kaayusang pandigma ay nagiging kulog ng sama-samang pasya, ngunit tanda rin ng napakalaking halagang pantao na hinihingi ng digmaang ayon sa dharma.

Verse 3

हयानां ह्रेषमाणानां योधानां चैव गर्जताम्‌ | क्षणेनैव नभो भूमि: शब्देनापूरितं तदा,घोड़ोंके हींसने और योद्धाओंके गर्जनेके शब्दोंसे एक ही क्षणमें वहाँकी पृथ्वी और आकाशका सारा प्रदेश गूँज उठा

Wika ni Sañjaya: Sa hiyaw ng mga kabayo at sa dagundong ng sigaw ng mga mandirigma, sa isang kisapmata’y napuno ng tunog ang buong lawak ng lupa at langit sa pook na iyon. Ipinakikita ng taludtod ang nakalulunod na bugso ng digmaan—kung paanong ang sama-samang kalooban at alab ng pakikidigma ay kayang lamunin ang daigdig sa ingay, na nagbabadya ng bigat na etikal ng tunggaliang malapit nang sumiklab.

Verse 4

पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव च । समकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे,दुर्धष नरेश! आपके पुत्रों और पाण्डवोंकी सेनाएँ एक-दूसरीके निकट आनेपर काँप उठीं

Wika ni Sañjaya: “O haring di-madadaig, nang magkalapit ang hukbo ng iyong mga anak at ang hukbo ng mga Pāṇḍava, nanginig ang mga kawal sa kanilang pagharap sa isa’t isa.”

Verse 5

तत्र नागा रथाश्वैव जाम्बूनदविभूषिता: । भ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युत:,उस रणक्षेत्रमें स्वर्णभूषित रथ और हाथी बिजलियोंसे युक्त मेघोंके समान सुशोभित दिखायी देते थे

Doon, ang mga elepante at mga karwaheng pandigma na pinalamutian ng ginto ng Jāmbūnada ay kumikislap sa larangan—gaya ng mga ulap na sinisinagan ng kidlat.

Verse 6

ध्वजा बहुविधाकारास्तावकानां नराधिप । काज्चनाड्दिनो रेजुज्वलिता इव पावका:,नरेश्वरर! आपकी सेनाके नाना प्रकारके ध्वज और सोनेके अंगद (बाजूबन्द) पहने हुए सैनिक प्रज्वलित अग्निके समान प्रकाशित हो रहे थे

Wika ni Sañjaya: “O hari, ang mga watawat na sari-saring anyo ng iyong hukbo ay nagningning; at ang iyong mga mandirigma, na may ginintuang pulseras sa bisig, ay nagliliyab na parang apoy na sinindihan.”

Verse 7

स्वेषां चैव परेषां च समदृश्यन्त भारत । महेन्द्रकेतव: शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव,भारत! अपनी और शत्रुकी सेनाके चमकीले ध्वज इन्द्रभवनमें फहरानेवाले देवेन्द्रके ध्वजोंके समान दिखायी देते थे

O Bhārata, ang maningning na mga watawat ng aming hukbo at ng hukbo ng kaaway ay kapwa nagmistulang magkakatulad—gaya ng nagliliwanag na mga sagisag ni Indra na humahapay sa sariling bulwagan ng langit ni Indra.

Verse 8

काज्चनै: कवचैर्वीरा ज्वलनार्कसमप्रभै: । संनद्धा: समदृश्यन्त ज्वलनार्कसमप्रभा:,अग्नि और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ कांचनमय कवच धारण किये वीर सैनिक अग्नि और सूर्यके ही तुल्य प्रकाशित दीख रहे थे

Wika ni Sañjaya: Ang mga bayaning mandirigma, nakasuot ng ginintuang baluting kuminang na gaya ng apoy at araw, ay lubos na nakahanda—nagniningning na parang liyab at sikat ng araw.

Verse 9

कुरुयोधवरा राजन्‌ विचित्रायुधकार्मुका: । उद्यतैरायुधैश्ित्रैस्तलबद्धा: पताकिन:

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang pangunahing mga mandirigma ng mga Kuru, taglay ang mga kagila-gilalas na sandata at mga busog, ay nakatindig na maringal. Itinaas nila ang sari-saring armas, tinalian ang mga kamay ng mga pananggalang na pisi, at ang kanilang mga watawat ay humahapay sa kaitaasan—larawan ng dangal-mandirigma at ng mabigat na pasyang nagbabadya sa hukbong Kaurava bago sumiklab ang labanan.

Verse 10

ऋषभाक्षा महेष्वासाश्वमूमुखगता बभु: | पृष्ठगोपास्तु भीष्मस्य पुत्रास्तव नराधिप । दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुःसहस्तथा

Wika ni Sañjaya: Ang mga dakilang mamamana, na may malalaking matang gaya ng sa toro, ay nakaharap sa unahang hanay ng kaaway at nagningning sa karangalan. O Hari, ang nagbabantay sa likuran ni Bhīṣma ay ang iyong mga anak—Duḥśāsana, Durviṣaha, Durmukha, Duḥsaha—kasama sina Vivimśati, Citrasena, si Vikarṇa na dakilang mandirigmang-karwahe, gayundin sina Satyavrata, Purumitra, Jaya, Bhūriśravā, Śala, at ang kanilang mga tagasunod: dalawampung libong mandirigmang-karwahe.

Verse 11

विविंशतिक्षित्रसेनो विकर्णश्र महारथ: । सत्यव्रत: पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवा: शल:

Wika ni Sañjaya: “Naroon din sina Vivimśati, Kṣitraseṇa, at si Vikarṇa—ang dakilang mandirigmang-karwahe; gayundin sina Satyavrata, Purumitra, Jaya, Bhūriśravā, at Śala.”

Verse 12

अभीषाहा: शूरसेना: शिबयो5थ वसातय:

Wika ni Sañjaya: Ang mga mandirigma ng Abhīṣāha, Śūrasena, Śibi, at Vasāti—kasama ang Śālva, Matsya, Ambaṣṭha, Trigarta, Kekaya, Sauvīra, at Kaitava, at pati ang mga mula sa silangan, kanluran, at hilagang lupain—ang mga bayani mula sa labindalawang kaharian, handang ialay ang sariling katawan at buhay, ay nagbabantay kay Lolo Bhīṣma sa pamamagitan ng napakalawak na pulutong ng mga karwahe.

Verse 13

शाल्वा मत्स्यास्तथाम्बष्ठास्त्रैगर्ता: केकयास्तथा । सौवीरा: कैतवाः प्राच्या: प्रतीच्योदीच्यवासिन:

Wika ni Sañjaya: Ang mga Śālva, Matsya, Ambaṣṭha, Trigarta, at Kekaya; gayundin ang Sauvīra at Kaitava; at ang mga mandirigmang naninirahan sa silangan, kanluran, at hilaga—lahat sila’y nakahandang ialay ang buhay, at sa pamamagitan ng napakalawak na dagat ng mga karwahe ay binabantayan nila si Lolo Bhīṣma.

Verse 14

द्वादशैते जनपदा: सर्वे शूरास्तनुत्यज: । महता रथवंशेन ते ररक्षु: पितामहम्‌

Wika ni Sañjaya: “Ang labindalawang kahariang ito—Abhīṣāha, Śūrasena, Śibi, Vasāti, Śālva, Matsya, Ambaṣṭha, Trigarta, Kekaya, Sauvīra, Kaitava, at ang mga naninirahan sa silangan, kanluran, at hilaga—ay pawang hitik sa mga bayani na handang ialay ang kanilang katawan. Bumuo sila ng napakalaking pulutong ng mga karwaheng pandigma at tumindig upang bantayan ang Matandang Ninuno, si Bhīṣma.”

Verse 15

अनीकं दशसाहस्र॑ कुझ्जराणां तरस्विनाम्‌ | मागधो यत्र नृपतिस्तद्‌ रथानीकमन्वयात्‌

Wika ni Sañjaya: “May isang hanay ng labang binubuo ng sampung libong malalakas na elepanteng pandigma; at ang pangkat ng mga karwahe kung saan naroon ang hari ng Magadha ay sumulong upang umalalay dito.”

Verse 16

दस हजार वेगवान्‌ हाथियोंकी सेना साथ लेकर मगधराज उपर्युक्त रथसेनाके पीछे- पीछे चल रहे थे ।।

Ang hari ng Magadha ay may kasamang sampung libong matutuling elepanteng pandigma at sumunod-sunod sa likuran ng nabanggit na hukbo ng mga karwahe. Sa loob ng napakalaking hukbong iyon, may animnapung milyong kawal na nakatalaga upang ipagtanggol ang mga gulong ng karwahe at ang mga paa ng mga elepante.

Verse 17

पादाताश्षाग्रतो5गच्छन्‌ धनुश्चर्मासिपाणय: । अनेकशतसाहस्रा नखरप्रासयोधिन:

Wika ni Sañjaya: “Sa unahan ay sumulong ang mga kawal na naglalakad—umaabot sa daan-daang libo—na may hawak na pana, kalasag, at espada. Sanay din silang lumaban gamit ang mga sandatang nakhara (mga talim na parang kuko) at mga sibat.”

Verse 18

अक्षौहिण्यो दशैका च तव पुत्रस्य भारत । अदृश्यन्त महाराज गड़ेव यमुनान्तरा

Wika ni Sañjaya: “O Bharata (Dhṛtarāṣṭra), O dakilang hari! Ang labing-isang akṣauhiṇī na hukbo ng iyong anak ay nagmistulang Ganga kapag nakipagtagpo sa Yamuna: isang napakalawak at tuluy-tuloy na baha ng sandatahang lakas na wari’y di-mapipigil.”

Verse 116

रथा विंशतिसाहस्रास्तथैषामनुयायिन: । सेनाके मुहानेपर खड़े हुए

Sinabi ni Sañjaya: “May dalawampung libong karwaheng pandigma, kasama ang kanilang mga tagasunod. Ang mga mandirigmang ito—mga makapangyarihang mamamana na may malalaking matang gaya ng sa toro—ay nakatindig sa pinakaharap ng hukbo, at nagbigay rito ng ningning. O hari, ang nagbabantay sa likuran ni Bhīṣma ay ang iyong mga anak at ang kanilang mga kapanalig—Duḥśāsana, Durviṣaha, Durmukha, Duḥsaha, Viviṃśati, Citrasena, ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Vikarṇa, Satyavrata, Purumitra, Jaya, Bhūriśravas, Śala—at ang dalawampung libong mandirigmang-karwahe na sumusunod sa kanila.”