Shloka 49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् | महाराज! इसी प्रकार अंशुमाली सूर्यके समान अन्यान्य राजाओंको भी वे अपने बाणोंकी वर्षासे संतप्त करने लगे || ४८ ह ।।
sañjaya uvāca |
anyān api mahārāja tāpayāmāsa pārthivān |
parāṅmukhīkṛtya tathā śaravarṣair amahārathān |
atha bhārata! tān sarvān mahārathīn bāṇavarṣadvārā vimukhīkṛtya arjunaḥ saṅgrāmabhūmau kaurava-pāṇḍavayoḥ senayor madhye raktasya bahulāṃ nadīm avāhayat |
Wika ni Sanjaya: O dakilang hari, sinunog din niya—sa tindi ng pinsala—ang iba pang mga pinuno. Gaya ng maningning na Araw, sinimulan niyang pahirapan pa ang marami pang hari sa pamamagitan ng ulang palaso. Pagkaraan, O Bharata, sa pagtalikod ng maging mga mandirigmang hindi kabilang sa mga dakilang nakakarwahe sa ilalim ng sunod-sunod na buhos ng palaso, at sa pagtulak pabalik sa mga maharathi sa walang patid na pag-ulan ng mga pana, si Arjuna ay nagpaagos sa larangan sa pagitan ng mga hukbo ng Kaurava at Pandava ng isang napakalawak na ilog ng dugo. Ipinakikita ng talatang ito ang kakila-kilabot na halagang moral ng digmaan: ang galing ay nakaaabot sa layuning taktikal, ngunit kasabay nito’y pinalalawak ang pagdurusa hanggang mantsahan ang lupang nasa pagitan ng magkakamag-anak.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dual reality of kṣatriya prowess: martial excellence can be dharmically framed as duty in war, yet its immediate fruit is immense suffering. The image of a 'river of blood' functions as an ethical reminder that victory in battle carries grave human cost, especially in a conflict among relatives.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, by relentless showers of arrows, repulses both lesser warriors and great chariot-fighters, scorching many kings. Between the Kaurava and Pandava armies, the fighting becomes so intense that it is poetically described as creating a vast river of blood on the battlefield.