Shloka 61
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
परंतप युधिष्ठिर! जैसे सब प्राणी मेघके सहारे जीवन धारण करते हैं
bhīṣma uvāca | parantapa yudhiṣṭhira! yathā sarve prāṇino meghasya sahāreṇa jīvanaṃ dhārayanti, yathā pakṣiṇo mahā-vṛkṣasya āśrayaṃ labdhvā vasanti, tathā yathā rākṣasāḥ kuberaṃ devāś ca indraṃ āśritya jīvanaṃ dhārayanti, evam eva tava jīvati sarvā prajā tvatta eva svāṃ jīvikāṃ pravartayet, tava suhṛdaś ca bhrātṛ-bandhavaś ca tvayi eva avalambitā jīvanaṃ nirvaheyuḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, manlulupig ng mga kaaway! Kung paanong ang lahat ng nilalang ay nabubuhay na umaasa sa mga ulap na nagdadala ng ulan, kung paanong ang mga ibon ay naninirahan sa pagkanlong sa isang malaking punò, at kung paanong ang mga Yakṣa at Rākṣasa ay nabubuhay na umaasa kay Kubera samantalang ang mga diyos ay umaasa kay Indra—gayon din, habang ikaw ay nabubuhay, nawa’y ang buong bayan ay magpanatili ng kabuhayan sa pamamagitan mo; at nawa’y ang iyong mga kaibigang tapat at mga kamag-anak, ang iyong mga kapatid at mga kaanu-ano, ay mamuhay ring umaasa sa iyo.” Ito ang ikaanimnapu’t isang kabanata ng Dāna-dharma sa Anuśāsana Parva ng Mahābhārata.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is to be the sustaining support of society: like rain for creatures or a great tree for birds, the ruler must ensure the people’s livelihood and provide dependable protection and maintenance for friends and kin as well.
In the Anushasana Parva’s instruction on gifts and righteous conduct, Bhishma continues advising Yudhishthira on the duties of rulership, using cosmic and social analogies (clouds, tree, Kubera, Indra) to stress the king’s role as the central pillar of public welfare.