Shloka 21
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
यो रक्षिभ्य: सम्प्रदाय राजा राष्ट्र विलुम्पति । यज्ञे राष्ट्रादू धनं तस्मादानयध्वमिति ब्रुवन्
yo rakṣibhyaḥ sampradāya rājā rāṣṭraṃ vilumpati | yajñe rāṣṭrād dhanaṃ tasmād ānayadhvam iti bruvan |
Sinabi ni Bhishma: Ang haring, matapos ipagkatiwala ang mga gawain sa mga bantay at opisyal, ay saka naman ninanakawan ang sarili niyang kaharian at nag-uutos sa mga tauhan, “Magdala kayo ng salapi mula sa kaharian para sa yajña,”—ang gayong hari ay ninanakawan ang kanyang mga nasasakupan sa ngalan ng yajña. At kapag isinagawa niya ang handog na may yaman na malupit na nakuha sa pamamagitan ng pananakot ayon sa kanyang utos, ang ganitong yajña ay hindi pinupuri ng marurunong at mararangal. Nadudungisan ang ritwal sapagkat pinondohan ito ng pang-aapi, hindi ng matuwid na paraan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A religious act (yajña) does not become meritorious merely by its outward ritual form; its moral legitimacy depends on the means by which it is funded. Wealth taken by coercion from subjects corrupts the sacrifice, and the wise do not praise such a rite.
Bhishma criticizes a ruler who orders officials to collect money from the kingdom under the pretext of performing a sacrifice. The verse condemns the king’s exploitation of subjects and states that sacrifices performed with such forcibly extracted wealth are not approved by noble persons.