Shloka 26
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
तावपि स्वाविव सुतौ संस्कार्याविति निश्चय: । क्षेत्रजो वाप्यपसदो ये<वध्यूढास्तेषु चाप्युत
tāv api svāv iva sutau saṃskāryāv iti niścayaḥ | kṣetrajō vāpy apasado ye ’vadhyūḍhās teṣu cāpy uta ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Para sa dalawang uri ng anak na iyon, ang pasya ng mga śāstra ay ito: dapat silang bigyan ng saṃskāra na parang sariling anak. Tunay nga, maging siya man ay kṣetraja (anak na ‘isinilang sa bukid’), apasada (may halong o di-regular na katayuan), o avadhyūḍha (tinanggap sa pamamagitan ng natatanging ayos ng pag-aasawa), itinatakda ng śāstra na siya rin ay tumanggap ng wastong saṃskāra. Sa mga ritwal na kaugnay ng varṇa, ito ang pasyang nakikita sa mga dharma-śāstra. Nasabi ko na ang lahat; ano pa ang nais mong marinig?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That dharmaśāstra recognizes certain categories of sons (including kṣetraja, apasada, and avadhyūḍha) and, despite their differing origins or social classification, enjoins that they receive the appropriate saṃskāras—rites that confer social-religious standing and duties—treating them, for ritual purposes, like one’s own.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he concludes a discussion on classifications of offspring and their eligibility for rites, stating the śāstric determination and asking what further topic the listener wishes to hear.