Shloka 9
ज्योति: सर्वस्य लोकस्य विपुल प्रतिपद्यते । न त्वेव गमन॑ राजन् हेतुतो गमनं तथा । अग्राह्मुमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत्
jyotiḥ sarvasya lokasya vipula pratipadyate | na tveva gamanaṁ rājan hetuto gamanaṁ tathā | agrāhyam anibaddhaṁ ca vācā samparivarjayet |
Wika ni Bhishma: “Kapag napawi na ang paglalaro ng pangangatwiran, nakakamtan ang saganang tunay na pag-unawa; ang kaalamang iyon ang nagiging pinakamainam na liwanag para sa buong daigdig. Ngunit, O Hari, ang naaabot sa pamamagitan lamang ng pagtatalo ay hindi, sa gayong diwa, isang mapagkakatiwalaang ‘paglakad’ tungo sa katotohanan. Kaya dapat iwasan, maging sa pananalita, ang hindi dapat tanggapin at ang walang saligan—lalo na ang mga pahayag na hindi itinatag ng aral na may kapangyarihan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that mere logical argument (hetu/tarka) is not sufficient as a final authority for truth; genuine knowledge is a ‘light’ for the world and should be grounded in reliable pramāṇa—here, especially what is established by Vedic/scriptural authority—while unfounded or inadmissible claims should be avoided even in speech.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma, lying on the bed of arrows, continues instructing King Yudhiṣṭhira on dharma. In this verse he cautions the king against treating bare reasoning as definitive knowledge and urges adherence to authoritative, well-established teachings.