Shloka 91
एको नैक: सव: कः कि यत् तत् पदमनुत्तमम् | लोकबन्धुलोंकनाथो माधवो भक्तवत्सल:
eko naikaḥ savaḥ kaḥ kim yat tat padam anuttamam | lokabandhur lokanātho mādhavo bhaktavatsalaḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “Siya ay Isa—walang anumang pagkakahati sa Kanyang kalooban—ngunit Siya rin ay marami sa Kanyang sari-saring paglusong (avatāra). Siya ang mismong anyo ng paghahandog, ang katawan ng kaligayahan, at ang Brahman na dapat pagnilayan; Siya’y umiiral sa Kanyang sarili at pinagmumulan ng lahat ng paglawak. Siya ang di-mapapantayang Kataas-taasang Tahanan na naaabot ng mga naghahangad ng paglaya. Siya ang kaibigan ng mga daigdig, ang Panginoon ng mga daigdig na maaaring lapitan ng lahat—si Mādhava—na may malambing na pag-ibig sa Kanyang mga deboto.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as simultaneously transcendent unity (ekaḥ) and manifold in manifestation (naikaḥ), identifying Him as sacrifice, bliss, and the contemplable Brahman, and as the highest goal (anuttama-pada) reached by seekers—especially through devotion, since He is bhaktavatsala.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs on dharma and extols the divine through a litany of names and attributes. Here he enumerates epithets of Mādhava to convey His supreme nature, His accessibility as Lord and friend of beings, and His special affection for devotees.