Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृत: सम्प्रमर्दन: । अहःसंवर्तको वल्लिरनिलो धरणीधर:

āvartano nivṛttātmā saṁvṛtaḥ sampramardanaḥ | ahaḥsaṁvartako vahnir anilo dharaṇīdharaḥ ||

Wika ni Bhishma: Siya ang nagpapapaikot sa gulong ng pag-iral sa sansara, ngunit ang Kanyang Sarili ay laging nakahiwalay sa pagkagapos. Natatabingan ng sarili niyang yogic na kapangyarihan, gayunman nagiging lakas siya na dumudurog at nagpapasuko sa lahat sa pamamagitan ng Kanyang mababangis na anyo. Bilang Araw, wasto niyang iniluluwal ang araw; bilang Apoy, dinadala niya ang handog; bilang Hangin, kumikilos siya bilang hininga ng buhay; at bilang Tagapasan ng Daigdig—gaya nina Varāha at Śeṣa—inaalalayan niya ang mundo. Kaya ang Panginoon ay pinupuri bilang iisang katotohanan na nagpapakita bilang maraming gampaning kosmiko.

आवर्तनःthe turner/causer of cyclic revolution (of saṃsāra)
आवर्तनः:
Karta
TypeNoun
Rootआवर्तन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
निवृत्तात्माone whose self is withdrawn; ever free from bondage
निवृत्तात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootनिवृत्त-आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
संवृतःcovered/veiled (concealed)
संवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंवृत (कृदन्त; √वृ 'to cover/choose' with सम्-)
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्प्रमर्दनःthe thorough crusher/destroyer
सम्प्रमर्दनः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्प्रमर्दन (प्रातिपदिक; from √मृद् 'to crush' with सम्-प्र-)
FormMasculine, Nominative, Singular
अहःसंवर्तकःthe maker/producer of day (as the sun)
अहःसंवर्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootअहस्-संवर्तक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वल्लिःcreeper/vine (epithet; lit. a creeper)
वल्लिः:
Karta
TypeNoun
Rootवल्लि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अनिलःwind; vital air
अनिलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धरणीधरःsupporter of the earth (earth-bearer)
धरणीधरः:
Karta
TypeNoun
Rootधरणी-धर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
S
Sūrya (Sun)
A
Agni (Fire)
V
Vāyu/Anila (Wind)
V
Varāha
Ś
Śeṣa
R
Rudra (implied by 'sampramardanaḥ' gloss)

Educational Q&A

The verse teaches that the Supreme Lord is one, yet manifests as many cosmic functions—sun, fire, wind, and world-support—while remaining inwardly free and untouched by bondage. Ethically, it urges reverence and alignment with dharma by recognizing a single divine order behind diverse powers.

Bhīṣma is praising the Lord through a chain of epithets, describing how the same divine reality operates the cosmos (time/day, sacrifice, breath, and the earth’s support) while remaining transcendent and veiled by yogic power.