Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 118
यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधन: । यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्मन्नमन्नाद एव च
yajñabhṛd yajñakṛd yajñī yajñabhug yajñasādhanaḥ | yajñāntakṛd yajñaguhyam annam annāda eva ca ||
Wika ni Bhīṣma: Siya ang tagapagtaguyod ng yajña, ang nagtatakda ng yajña, at ang mismong pinagtataposan ng lahat ng yajña. Siya ang tumatanggap at tumatamasa sa bawat yajña, at Siya rin ang paraan upang maisakatuparan ang yajña. Siya ang nagbibigay ng huling bunga ng yajña at ang lihim na panloob na diwa nito. Siya ang pagkain mismo—na nagpapalusog sa lahat ng nilalang—at Siya rin ang kumakain, ang tumatanggap at tumatamasa sa lahat ng handog.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All sacrificial action—outer ritual and inner discipline—ultimately rests in and returns to the Supreme: He upholds sacrifice, enables it, receives it, and grants its fruits. The verse also shifts emphasis from mere external rite to the ‘secret’ of yajña: selfless intention and inward offering.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a litany of divine names. This verse is part of that praise, describing the Lord as the essence, agent, recipient, and reward of yajña, and as the universal nourisher (food) and enjoyer (eater).