Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
सर्प! यह सब जानकर भी तुम मुझे कैसे दोषी मानते हो? और यदि ऐसी स्थितिमें भी मुझपर दोषारोपण हो सकता है, तब तो तू भी दोषी ही है ।।
sarpa uvāca | nirdoṣaṁ doṣavantaṁ vā na tvāṁ mṛtyo bravīmy aham | tvayāhaṁ codita iti bravīmy etāvad eva tu ||
“Ahas! Sa kabila ng pagkaalam mo sa lahat ng ito, paano mo pa ako maituturing na may sala? At kung sa ganitong kalagayan ay maaari pa ring isisi sa akin ang kasalanan, kung gayon ikaw man ay may sala.” Sumagot ang ahas: “O Kamatayan, hindi ko sinasabing ikaw ay walang sala o may sala. Ito lamang ang sinasabi ko: ikaw ang nag-udyok sa akin upang tuklawin ang batang ito.”
सर्प उवाच
The verse highlights a nuanced view of moral responsibility: blame may not rest solely on the immediate doer (the serpent) if the act was prompted by another (Death). It raises the ethical issue of instigation and shared accountability.
In a dialogue with personified Death (Mṛtyu), the serpent responds to the question of fault for a boy’s death. The serpent refuses to label Death as innocent or guilty, but asserts that Death urged him to bite the boy.