Shloka 61
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
वैशम्पायन उवाच गुरो: सकाशात् समवाप्य विद्यां भित्त्वा कुक्षिं निर्विचक्राम विप्र: । कचो<$भिरूपस्ततक्षणाद् ब्राह्मणस्य शुक्लात्यये पौर्णमास्यामिवेन्दु:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! गुरुसे संजीवनी विद्या प्राप्त करके सुन्दर रूपवाले विप्रवर कच तत्काल ही महर्षि शुक्राचार्यका पेट फाड़कर ठीक उसी तरह बाहर निकल आये, जैसे दिन बीतनेपर पूर्णिमाकी संध्याको चन्द्रमा प्रकट हो जाते हैं
Vaiśampāyana uvāca: guroḥ sakāśāt samavāpya vidyāṃ bhittvā kukṣiṃ nirvicakrāma vipraḥ | kaco 'bhirūpas tatkṣaṇād brāhmaṇasya śuklātyaye paurṇamāsyām ivenduḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Matapos matamo ang banal na kaalaman sa harap ng kanyang guro, ang binatang brahmin na si Kaca—marikit ang anyo—ay agad na pumutok sa tiyan ng brahmin (Śukrācārya) at lumabas. Siya’y lumitaw na wari’y buwan na sumisikat sa dapithapon ng kabilugan, sa pagtatapos ng maliwanag na kalahati ng buwan.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the immense potency of vidyā gained through the guru, while also pointing to the ethical strain that can accompany extraordinary knowledge: even life-restoring lore may be entangled with harm, and dharma must be weighed amid competing duties, risks, and consequences.
Kaca, having learned the Sanjīvanī-vidyā from his teacher, emerges instantly by splitting open Śukrācārya’s belly. The poet compares his sudden appearance to the moon manifesting on the full-moon evening at the close of the bright fortnight.