समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा । स्वरव्यज्जनयो: कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक्,जैसे लौकिक और वैदिक सब प्रकारके ज्ञानको प्रकाशित करनेवाली सम्पूर्ण वाणी स्वरों एवं व्यंजनोंमें समायी रहती है, वैसे ही (लोक, परलोक एवं परमार्थसम्बन्धी) सम्पूर्ण उत्तम विद्या-बुद्धि इस श्रेष्ठ इतिहासमें भरी हुई है
itihāsottame yasminn arpitā buddhir uttamā | svaravyañjanayoḥ kṛtsnā lokavedāśrayā iva vāk |
Sa pinakadakilang Itihāsa na ito, ang pinakamataas na karunungan ay ganap na naipagkatiwala. Kung paanong ang buong pananalita—na nakaugat sa kaalamang pangmundo at Veda—ay lubos na nananahan sa mga patinig at katinig, gayon din ang kabuuan ng marangal na kaalaman at pag-unawa hinggil sa daigdig na ito, sa susunod, at sa pinakamataas na kabutihan ay nakapaloob sa dakilang salaysay na ito.
राम उवाच
The verse asserts the Mahābhārata’s comprehensive authority: it contains the fullest and highest wisdom—ethical, worldly, otherworldly, and spiritual—just as all speech is ultimately constituted by vowels and consonants.
The speaker is praising the Itihāsa itself, presenting it as a complete repository of knowledge and guidance, and using a linguistic analogy (speech within vowels and consonants) to emphasize its all-encompassing scope.