Shloka 122
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
समयं पालयन् वीरो वन यत्र जगाम ह । पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि संगम:,इसी प्रसंगमें सुन्दर और उपसुन्दके उपाख्यानका भी वर्णन है। तदनन्तर एक दिन धर्मराज युधिष्ठिर द्रौपदीके साथ बैठे हुए थे। अर्जुनने ब्राह्मणके लिये नियम तोड़कर वहाँ प्रवेश किया और अपने आयुध लेकर ब्राह्मणकी वस्तु उसे प्राप्त करा दी और दृढ़ निश्चय करके वीरताके साथ मर्यादापालनके लिये वनमें चले गये। इसी प्रसंगमें यह कथा भी कही गयी है कि वनवासके अवसरपर मार्गमें ही अर्जुन और उलूपीका मेल-मिलाप हो गया
samayaṃ pālayan vīro vana yatra jagāma ha | pārthasya vanavāse ca ulūpyā pathi saṅgamaḥ |
Sa pagtupad sa kaniyang sinumpaang tuntunin, ang bayaning si Pārtha (Arjuna) ay tumungo sa gubat. Kaya sa panahon ng pagkatapon ni Arjuna, nakatagpo niya si Ulūpī sa daan. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang isang ubod na aral ng Mahābhārata: kahit masira ang isang tuntunin dahil sa matuwid na layon—dito, ang pagtulong sa isang brāhmaṇa—dapat pa ring tanggapin ang itinakdang bunga at panindigan ang salita nang walang pag-iwas.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights samaya-pālana—keeping one’s pledged rule. Even when compelled to act for a righteous end, one should not evade the agreed consequence; integrity is shown by accepting the cost of one’s choice.
Arjuna (Pārtha), adhering to a prior stipulation that required forest exile under certain conditions, departs for the forest; during this vanavāsa he meets Ulūpī on the way.