Shloka 121
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अनुप्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् । मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थ कृतनिश्चय:,इसी प्रसंगमें सुन्दर और उपसुन्दके उपाख्यानका भी वर्णन है। तदनन्तर एक दिन धर्मराज युधिष्ठिर द्रौपदीके साथ बैठे हुए थे। अर्जुनने ब्राह्मणके लिये नियम तोड़कर वहाँ प्रवेश किया और अपने आयुध लेकर ब्राह्मणकी वस्तु उसे प्राप्त करा दी और दृढ़ निश्चय करके वीरताके साथ मर्यादापालनके लिये वनमें चले गये। इसी प्रसंगमें यह कथा भी कही गयी है कि वनवासके अवसरपर मार्गमें ही अर्जुन और उलूपीका मेल-मिलाप हो गया
anupraviśya viprārthe phālguno gṛhya cāyudham | mokṣayitvā gṛhaṃ gatvā viprārtha kṛtaniścayaḥ ||
Para sa kapakanan ng isang brahmin, pumasok si Phālguna (Arjuna) sa ipinagbabawal na lugar at kinuha ang kaniyang mga sandata; matapos maisakatuparan ang kailangan ng brahmin, nagbalik siya sa tahanan—matatag ang pasiya. Sa salaysay na ito, nilabag ni Arjuna ang isang tuntunin upang tuparin ang mas mataas na tungkulin: ibinalik niya ang nararapat sa brahmin, at upang mapanatili ang kabanalan ng napagkasunduang hangganan at ang sariling dangal, tinanggap niya ang itinakdang kaparusahan at buong tapang na nagtungo sa gubat.
राम उवाच
Educational Q&A
When duties conflict, one may act to protect a higher dharma (here, aiding a brahmin and restoring justice), yet still accept responsibility for violating an agreed rule—upholding integrity through willingness to bear consequences.
Arjuna enters a restricted space to retrieve weapons in order to help a brahmin. After accomplishing the brahmin’s need, he returns and, remaining true to the prior agreement about boundaries, resolves to go to the forest as the consequence of his transgression.