Adhyaya 136

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें अस्त्रदर्शविषयक एक सौ चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १३४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ श्लोक मिलाकर कुल ३३३ “लोक हैं) भस्न्ैमा+ () अिमनने पज्चत्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: कर्णका रंगभूमिमें प्रवेश तथा राज्याभिषेक वैशम्पायन उवाच दत्तेडवकाशे पुरुषैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनै: । विवेश रछ्ूं विस्तीर्ण कर्ण: परपुरंजय:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang ang mga tagapaglingkod, na nakadilat ang mga mata sa pagkamangha, ay nagbigay sa kanya ng daan, si Karṇa—tanyag na manlulupig ng mga kuta ng kaaway—ay pumasok sa malawak na arena.

Verse 2

सहजं कवचं बिश्रत्‌ कुण्डलोद्योतितानन: । सभरनुर्बद्धनिस्त्रिंश: पादचारीव पर्वत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Suot niya ang banal na baluting isinilang na kasama ng kanyang katawan; ang mga hikaw sa magkabilang tainga’y nagpapakinang sa kanyang mukha. May busog sa kamay at tabak na nakatali sa baywang, ang bayaning iyon ay wari’y isang bundok na naglalakad—malaki, maningning, at nakapanghihilakbot sa paggalang.

Verse 3

कन्यागर्भ: पृथुयशा: पृथाया: पृथुलोचन: । तीक्ष्णांशोर्भास्करस्यांश: कर्णोडरिगणसूदन:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Noong si Pṛthā (Kuntī) ay nasa pagkadalaga pa, lihim siyang naglihi at nagsilang ng isang anak na lalaki. Siya’y bantog sa malayo’t malapit, malalaki ang mga mata, at tagapaglipol ng mga hanay ng kaaway—si Karṇa, na wari’y isang bahagi ng maningning na Araw, si Bhāskara, na may mababangis na sinag.

Verse 4

सिंहर्षभगजेन्द्राणां बलवीर्यपराक्रम: । दीप्तिकान्तिद्युतिगुणै: सूर्येन्दुज्वलनोपम:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Taglay niya ang lakas na gaya ng leon, ang sigla na gaya ng toro, at ang kabayanihang gaya ng hari ng mga elepante. Sa kanyang ningning, siya’y tulad ng araw; sa kanyang kagandahan, tulad ng buwan; at sa naglalagablab na lakas, tulad ng apoy.

Verse 5

प्रांश:ः कनकतालाभ: सिंहसंहननो युवा । असंख्येयगुण: श्रीमान्‌ भास्करस्यात्मसम्भव:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Siya’y napakatangkad, animo’y gintong punong tāla. Matipuno ang kanyang mga sangkap, gaya ng tindig ng leon. Taglay ang di-mabilang na kagalingan at nasa sigla ng kabataan, siya’y maringal—isinilang mula kay Bhāskara (ang Araw)—kaya’t nagliliwanag sa banal na kariktang angkop sa kanyang pinagmulan.

Verse 6

स निरीक्ष्य महाबाहु: सर्वतो रड्भजमण्डलम्‌ । प्रणाम द्रोणकृपयोर्नात्यादृतमिवाकरोत्‌

Matapos libutin ng tingin ang buong arena, si Karṇa na may makapangyarihang mga bisig ay nagbigay-galang kina Droṇa at Kṛpa—ngunit ang kanyang pagyuko’y wari’y walang tunay na paggalang sa puso.

Verse 7

स समाजजन: सर्वो निश्चल: स्थिरलोचन: । को<यमित्यागतक्षोभ: कौतूहलपरो5भवत्‌

Pagkaraan, ang lahat ng taong nagkatipon doon ay tumindig na tila walang galaw, nakatitig ang mga mata nang matatag. Ngunit ang kanilang isipan ay nayanig ng tanong, “Sino ito?”—at sa pagkapukaw ng pag-uusisa, sila’y nag-alab sa pananabik na malaman.

Verse 8

सो<ब्रवीन्मेघगम्भीरस्वरेण वदतां वर: । भ्राता भ्रातरमज्ञातं सावित्र: पाकशासनिम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Noon, si Karṇa—anak ni Sūrya at pinakadakila sa mga mananalita—ay nagsalita sa tinig na lalim na gaya ng kulog sa ulap, at hinarap ang sarili niyang kapatid na hindi niya nakikilala: si Arjuna, anak ni Indra, ang tagapagparusa kay Pāka. Ipinapakita ng sandaling ito ang mapait na kabalintunaan ng pagkakamag-anak na ikinubli ng tadhana, kung saan ang tunggalian at tungkulin ang nagtutulak sa tao na magsalita at kumilos nang di nalalaman ang bigkis na dapat sana’y pumipigil.

Verse 9

पार्थ यत्‌ ते कृतं कर्म विशेषवदहं ततः । करिष्ये कह | मा55तमना विस्मयं गम:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Pārtha, ang gawang ginawa mo rito sa harap ng mga nanonood ay tunay na kahanga-hanga; ngunit gagawa ako ng higit pang nakapagtataka kaysa riyan. Kaya, O anak ni Kuntī, huwag kang magmalaki sa sarili mong lakas.”

Verse 10

असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वर । यन्त्रोत्क्षिप्त इवोत्तस्थी क्षिप्रं वै सर्वती जन:

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O Janamejaya, pinakamainam sa mga mananalita, bago pa man matapos ang kanyang mga salita, ang mga tao sa bawat panig ay sabay-sabay na tumindig—mabilis, na para bang iisang makina ang sabay na nag-angat sa kanila.”

Verse 11

प्रीतिश्च मनुजव्याप्र दुर्योधनमुपाविशत्‌ । द्वीक्ष क्रोधश्ष॒ बीभत्सुं क्षणेनान्‍वाविवेश ह

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O tigre sa mga tao, pumasok ang galak sa puso ni Duryodhana; ngunit sa mismong sandaling iyon, ang hiya at poot ay mabilis na sumiklab sa loob ni Bībhatsu (Arjuna).”

Verse 12

ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्ण: प्रियरण: सदा । यत्‌ कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबल:

Pagkaraan nito, si Karṇa—na laging umiibig sa digmaan—nang makuha ang pahintulot ni Droṇa, ay ipinamalas ang gayunding mga gawang-kagila-gilalas sa kasanayan sa sandata na ipinakita roon ni Pārtha (Arjuna).

Verse 13

अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभि: सह भारत । कर्ण परिष्वज्य मुदा ततो वचनमत्रवीत्‌,भारत! तदनन्तर भाइयोंसहित दुर्योधनने वहाँ बड़ी प्रसन्नताके साथ कर्णको हृदयसे लगाकर कहा

Pagkatapos, si Duryodhana, O inapo ni Bharata, na naroon kasama ang kaniyang mga kapatid, ay masayang niyakap si Karṇa at pagkaraan ay nagsalita ng ganito.

Verse 14

दुर्योधन उवाच स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोडसि मानद | अहं च कुरुराज्यं च यथेष्टमुपभुज्यताम्‌

Wika ni Duryodhana: “Maligayang pagdating sa iyo, O makapangyarihang bisig. Mapalad kami na dumating ka, O tagapagkaloob ng dangal. Maging ako at ang kahariang ito ng mga Kuru ay nawa’y iyong tamasahin ayon sa iyong nais.”

Verse 15

कर्ण उवाच कृतं सर्वमहं मन्ये सखित्वं च त्वया वृणे । डन्ड्ययुद्धं च पार्थेन कर्तुमिच्छाम्यहं प्रभो

Sinabi ni Karṇa: “Panginoon, itinuturing kong natupad na ang lahat ng iyong sinabi. Pinipili kong makipagkaibigan sa iyo; at ninanais kong makipagduwelo kay Pārtha (Arjuna), O mahal na ginoo.”

Verse 16

दुर्योधन उवाच भुड्क्ष्य भोगान्‌ मया सार्ध बन्धूनां पियकृद्‌ भव । दुर्हदां कुरु सर्वेषां मूर्थ्नि पादमरिंदम

Wika ni Duryodhana: “O manlulupig ng kaaway, tamasahin mo ang mga ligaya kasama ko. Maging tagapagpasaya ka ng iyong mga kapatid at kamag-anak; at, O manlulupig, itapak mo ang iyong paa sa mga ulo ng lahat ng kaaway na tumitindig laban sa iyo.”

Verse 17

वैशम्पायन उवाच ततः क्षिप्तमिवात्मानं मत्वा पार्थो5 भ्यभाषत । कर्ण भ्रातृसमूहस्य मध्येडचलमिव स्थितम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, si Pārtha (Arjuna), na wari’y hinamak ni Karṇa, ay nagsalita kay Karṇa—na nakatindig na matatag at di matinag sa gitna ng pangkat ng magkakapatid (Duryodhana at iba pa).

Verse 18

अजुन उवाच अनाहूतोपसृष्टानामनाहूतोपजल्पिनाम्‌ । ये लोकास्तान्‌ हत:ः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे

Sinabi ni Arjuna: “Karṇa! Ang pumapasok nang hindi tinatawag at ang nagsasalita nang hindi inaanyayahan ay sinasabing napapasa mga daigdig na kapintasan. Kapag napatay kita, doon ka rin mapapasa.”

Verse 19

कर्ण उवाच रड्रो5यं सर्वसामान्य: किमत्र तव फाल्गुन । वीर्यश्रेष्ठाश्न॒ राजानो बल॑ धर्मोडनुवर्तते

Sinabi ni Karṇa: “O Phalguna (Arjuna), ang tanghalang ito’y para sa lahat—ano ang natatangi mong pag-aangkin dito? Ang pinakadakila sa lakas at kagitingan ang siyang karapat-dapat tawaging hari; at ang dharma man ay sumusunod sa lakas.”

Verse 20

कि क्षेपैर्दुर्बलायासै: शरै: कथय भारत । गुरो: समक्ष यावत्‌ ते हराम्यद्य शिर: शरै:

Sinabi ni Karṇa: “O Bhārata! Ang panunukso ay pagsisikap ng mahihina—ano ang pakinabang? Kung may tapang ka, magsalita ka sa pamamagitan ng mga palaso. Sa harap mismo ng iyong guro, ngayong araw, ihihiwalay ko ang ulo mo sa katawan sa pamamagitan ng aking mga palaso.”

Verse 21

वैशम्पायन उवाच ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्थ: परपुरंजय: । भ्रातृभिस्त्वरया55श्लिपष्टो रणायोपजगाम तम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, si Pārtha (Arjuna), ang manlulupig ng mga kuta ng kaaway, matapos pahintulutan ni Droṇa, ay nagmadaling niyakap ang kanyang mga kapatid at lumapit kay Karṇa upang makipaglaban.

Verse 22

ततो दुर्योधनेनापि स भ्रात्रा समरोद्यत: । परिष्वक्त: स्थित: कर्ण: प्रगृह्मा सशरं धनु:,तब भाइयोंसहित दुर्योधनने भी धनुष-बाण ले युद्धके लिये तैयार खड़े हुए कर्णका आलिंगन किया

Pagkaraan, si Duryodhana man—kasama ang kaniyang mga kapatid—ay tumindig na handa sa labanan. Ni yakap niya si Karṇa, nanatili siyang matatag, tangan ang busog na may mga palaso, ipinahihiwatig ang matibay na pasya at pagkakaisa habang ang alitan ay papalapit sa hayagang sagupaan.

Verse 23

ततः सविद्युत्स्यनितै: सेन्द्रायुधपुरोगमै: । आवृतं गगन मेघैर्बलाकापड्क्तिहासिभि:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, natakpan ang buong langit ng mga ulap—kumikislap sa kidlat, umuugong sa kulog, at pinangungunahan ng bahaghari. Samantala, ang mga hanay ng mga tagak, na wari’y nagkukubli sa mapaglarong anyo, ay tila nagkakalat ng banayad na alindog na parang marahang halakhak sa tanawin. Pinatitingkad nito ang himig ng salaysay, ipinapakita ang kadakilaan at ganda ng kalikasan, na waring nagpapahiwatig ng kaayusan ng sansinukob.

Verse 24

तत:ः स्नेहाद्धरिहयं दृष्टवा रड्भरावलोकिनम्‌ | भास्करो>5प्यनयन्नाशं समीपोपगतान्‌ घनान्‌

Pagkaraan, dahil sa pagmamahal, nang makita niyang si Indra—na ang sinasakyan ay kabayong kulay kayumanggi—ay tumitingin sa arena, ang Diyos na Araw ay nagpalayas din sa mga ulap na nagtipon sa malapit, at nilinaw ang langit. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang mga kapangyarihang banal, kapag ginanyak ng pagtingin at paglingap, ay nakapagtatanggal ng sagabal sa sandaling mahalaga.

Verse 25

मेघच्छायोपगूढस्तु ततो5दृश्यत फाल्गुन: । सूर्यातपपरिक्षिप्त: कर्णोडपि समदृश्यत,तब अर्जुन मेघकी छायामें छिपे हुए दिखायी देने लगे और कर्ण भी सूर्यकी प्रभासे प्रकाशित दीखने लगा

Pagkaraan, si Phālguna (Arjuna) ay nakita na nakukubli sa lilim ng ulap, samantalang si Karṇa naman ay kitang-kita, na waring pinalilibutan at pinatitingkad ng init at silaw ng araw. Itinatanghal nito ang pagsalungat ng pagtatago at paglalantad, na wari’y ang pagkakataon at loob ay salit-salitang nagtatakip o nagbubunyag sa mandirigma.

Verse 26

धार्तराष्ट्रा यत: कर्णस्तस्मिन्‌ देशो व्यवस्थिता: । भारद्वाज: कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततो5भवन्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga anak ni Dhṛtarāṣṭra ay pumuwesto sa panig na kinaroroonan ni Karṇa. Sa kabilang panig—kung saan naroon si Pārtha (Arjuna)—nakatindig sina Bhāradvāja (Droṇa), Kṛpa, at Bhīṣma. Sa gayong pagkakahilera, nahayag ang hatak ng katapatan at paghatol: ang ilan ay sumunod sa bigkis ng kamag-anakan at pangkat, samantalang ang iba’y kumiling sa panig na inaakala nilang higit na matatag sa lakas at sa dharma.

Verse 27

द्विधा रंग: समभवत्‌ स्त्रीणां द्वैधमजायत । कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nahati sa dalawang panig ang arena, at maging sa hanay ng mga kababaihan ay sumiklab ang pagkakahati ng pananaw. Si Kuntī, anak ni Kuntībhoja, na batid ang tunay na kahulugan ng nagaganap, ay napasubsob sa pagkahimatay—nilamon ng pagkalito at pagyanig ng kalooban.

Verse 28

तां तथा मोहमापचन्नां विदुर: सर्वधर्मवित्‌ । कुन्तीमाश्चवासयामास प्रेष्याभिश्चन्दनोदकै:

Nang makita si Kuntī na nakahandusay sa pagkahimatay, si Vidura—na nakaaalam ng lahat ng dharma—ay nagpaginhawa at nagpasikap na siya’y magkamalay, inutusan ang mga alilang babae na wisikan siya ng tubig na may halimuyak ng sandalwood.

Verse 29

ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभौ परिदंशितौ । पुत्री दृष्टवा सुसम्भ्रान्ता नान्वपद्यत किंचन

Pagkaraan, nagkamalay si Kuntī. Ngunit nang makita niya ang dalawa niyang anak na nakahanda sa labanan, nakasuot ng baluting pananggalang, siya’y sinakmal ng matinding pangamba. Sa sandaling iyon ng dalamhati, wala siyang maisip na anumang paraan upang pigilan sila o ilihis ang nalalapit na mangyari.

Verse 30

तावुद्यतमहाचापौ कृप: शारद्वतोडब्रवीत्‌ डन्दरयुद्धसमाचारे कुशल: सर्वधर्मवित्‌

Nang makita niyang nakataas ang kanilang malalaking pana at handa na, si Kṛpa—anak ni Śāradvata, bihasa sa wastong gawi ng tunggalian at nakaaalam sa kabuuan ng dharma—ay nagsalita nang ganito.

Verse 31

अयं पृथायास्तनय: कनीयान्‌ पाण्डुनन्दन: । कौरवो भवता सार्ध द्वन्डयुद्धं करिष्यति

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ito si Arjuna, ang bunsong anak ni Pṛthā (Kuntī), ang minamahal na anak ni Pāṇḍu at hiyas ng angkan ng Kuru. Siya ang makikipagtuos sa iyo sa isang tunggalian. O Karṇa, gayon din, ipahayag mo rin ang iyong mga magulang at lahi, at banggitin ang mga haring ang mga dinastiya’y pinarangalan sa pamamagitan mo.”

Verse 32

त्वमप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम्‌ । कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलभूषणम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Ikaw man, O makapangyarihang bisig, ay dapat ding magpahayag ng iyong ina, iyong ama, at iyong angkan. Banggitin mo rin ang mga pangalan ng mga haring ang kanilang maharlikang sambahayan ay pinapapurihan at pinaliliwanag ng iyong dangal.”

Verse 33

ततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा । वृथाकुलसमाचारैर्न युध्यन्ते नृपात्मजा:

“Kapag nalaman iyon, saka lamang magpapasya si Pārtha (Arjuna) kung lalaban siya sa iyo o hindi; sapagkat ang mga anak ng hari ay hindi nakikipagdigma sa mga taong mababa ang angkan at hamak ang asal.”

Verse 34

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतमाननम्‌ | बभौ वर्षाम्बुविक्लिन्नं पच्ममागलितं यथा

Wika ni Vaiśampāyana: “Nang masabihan si Karṇa nang gayon, yumuko ang kanyang mukha sa hiya. Mistulang lotus na nalugmok at nalanta matapos mabasa ng ulang pang-tag-ulan ang kanyang anyo.”

Verse 35

दुर्योधन उवाच आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्षये | सत्कुलीनश्नव शूरश्न यश्व सेनां प्रकर्षति

Wika ni Duryodhana: “O Guro, ayon sa tiyak na pasya ng mga śāstra, may tatlong kinikilalang ‘pinagmulan’ ng pagiging hari: ang isinilang sa marangal na angkan, ang napatunayang bayani, at ang pinunong-kawal na kayang manguna at mag-angat sa hukbo tungo sa kahusayan. Sa pamantayang ito, ang kagitingan mismo ang nagtatatag ng dangal na maharlika.”

Verse 36

यद्ययं फाल्गुनो युद्धे नाराज्ञा योद्धुमिच्छति । तस्मादेषो5ड्भविषये मया राज्येडभिषिच्यते

Wika ni Duryodhana: “Kung ayaw ni Phālguna (Arjuna) na makipaglaban sa digmaan sa isang hindi hari, kung gayon, dahil doon, sa sandaling ito rin ay ipapahiran ko ng abhiṣeka ang taong ito at itatatag siyang hari ng kaharian ng Aṅga.”

Verse 37

वैशम्पायन उवाच (ततो राजानमामन्त्र्य गाड़ेयं च पितामहम्‌ । अभिषेकस्य सम्भारान्‌ समानीय द्विजातिभि: ।।

Wika ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, matapos magpaalam kay Haring Dhṛtarāṣṭra at sa dakilang matanda na si Bhīṣma, ipinakuha ni Duryodhana sa mga “dalawang-beses na isinilang” (mga Brahmin) ang lahat ng kailangan para sa pagluklok. At sa mismong sandaling iyon, si Karṇa—makapangyarihan at dakilang mandirigmang karwahe—ay pinaupo sa ginintuang trono; saka siya pinahiran at binasbasan ng mga Brahming bihasa sa mga mantra, gamit ang tubig mula sa mga banga na ginto na pinalamutian ng inihaw na butil at mga bulaklak, at sa gayon ay itinalaga siyang hari ng Aṅga.

Verse 38

अभिषिक्तो$डूराज्ये स श्रिया युक्तो महाबल: । (समौलिहारकेयूरै: सहस्ताभरणाडूदै: । राजलिड्जैस्तथान्यैश्न भूषितो भूषणै: शुभे: ।।

Wika ni Vaiśampāyana: Siya’y naluklok bilang hari ng Aṅga, taglay ang maharlikang kapalaran at dakilang lakas. Pinalamutian siya ng mga mapalad na hiyas—korona at mga kuwintas, mga pulseras sa bisig at sa pulsuhan, mga singsing at palamuting balikat—kasama ang mga sagisag ng paghahari at iba pang palamuting pangmaharlika. May payong na panghari at mga pamaypay na chamara, at sa gitna ng sigaw ng tagumpay, siya’y nagningning sa karangalan ng kapangyarihan.

Verse 39

(सभाज्यमानो विधप्रैश्न प्रदत्त्वा ह्यमितं वसु ।) उवाच कौरवं राजन्‌ वचनं स वृषस्तदा । अस्य राज्यप्रदानस्य सदृशं कि ददानि ते

Wika ni Vaiśampāyana: Pinarangalan ng mga Brahmin at tinanong ayon sa kaugalian, si Vṛṣa (Karna) ay nagkaloob ng di-masukat na kayamanan. Pagkaraan, sinabi niya sa Kaurava (Duryodhana): “O hari, anong handog ang maibibigay ko sa iyo na karapat-dapat sa kahariang ipinagkaloob mo sa akin? Sabihin mo—anumang iutos mo, gagawin ko.”

Verse 40

प्रत्रुहि राजशार्दूल कर्ता हास्मि तथा नृप । अत्यन्तं सख्यमिच्छामीत्याह तं॑ स सुयोधन:

Wika ni Vaiśampāyana: Sumagot si Karṇa, “Magsalita ka, O tigre sa mga hari; gagawin ko iyon, O pinuno.” At sinabi ni Suyodhana sa kanya, “Nais ko ang pakikipagkaibigan sa iyo na ganap at walang hanggan.”

Verse 41

एवमुक्तस्तत: कर्णस्तथेति प्रत्युवाच तम्‌ । हर्षाच्चोभौ समाश्लिष्य परां मुदमवापतु:

Wika ni Vaiśampāyana: Nang masabihan nang gayon, sumagot si Karṇa, “Mangyari nawa,” at tinanggap ang alok. Sa galak, nagyakapan ang dalawa at nakamtan ang dakilang ligaya—hudyat na natatakan ang kanilang pagkakaibigan at paninindigan sa isa’t isa.

Verse 135

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि कर्णाभिषेके पज्चत्रिंशदधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Ādi Parva—lalo na sa Sambhava Parva—nagtatapos ang ika-isang daan at tatlumpu’t limang kabanata, hinggil sa abhiṣeka (pagpapahid/pagtatalaga) kay Karṇa. Ang pangwakas na kolofon na ito’y hudyat ng pagwawakas ng isang yunit ng salaysay na naglalarawan sa pag-angat ng katayuan ni Karṇa at sa mga tensiyong etikal tungkol sa pagkilala, pagiging lehitimo, at dangal.