
Tīrtha-Māhātmya and the Discipline of Pilgrimage (Tīrtha-sevā) within Prāyaścitta
Ipinagpapatuloy ni Sūta ang naunang daloy sa pamamagitan ng isang inuuna-unaang talaan ng mga tīrtha at mga dambanang Śaiva, na itinatanghal bilang kongkretong kasangkapan ng paglilinis sa loob ng prāyaścitta (disiplina ng pagtubos-sala). Binabanggit ang mga pook malapit sa Japyeśvara gaya ng Pañcanada at Mahābhairava, pinupuri ang Vitastā bilang pinakadakila sa mga ilog/tīrtha, at itinatampok ang Pañcatapa kung saan sinamba ni Viṣṇu si Śiva upang makamtan ang cakra—hayag na tanda ng pagkakaisa ng Śaiva at Vaiṣṇava. Isinasama rin ang Kāyāvarohaṇa (luklukan ng dharmang Māheśvara), Kanyā-tīrtha, tīrtha ni Rāma Jāmadagnya, Mahākāla, at ang lihim na Nakulīśvara; at nagwawakas sa pagpapahayag na ang Kāśī (Vārāṇasī) ang kataas-taasang banal na lungsod, di-masusukat ang bisa ng puṇya at natatanging nakatuon sa mokṣa. Pagkaraan, itinatakda ang disiplina ng paglalakbay-dambana: ang pagtalikod sa svadharma ay nagpapawalang-bisa sa bunga ng tīrtha; ang mga nagsisisi at mga nalugmok ay iniuutosang magtīrtha-sevā, ngunit dapat munang bayaran ang tatlong utang, ayusin ang pananagutang pampamilya, saka maglakbay. Sa huli, ipinangakong ang pakikinig o pagbigkas sa mismong māhātmya ay nakapaglilinis ng kasalanan, at inililipat ang teksto mula sa papuri ng lugar tungo sa pamumuhay na may tuntunin.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अन्यच्च तीर्थप्रवरं जप्येश्वरसमीपतः / नाम्ना पञ्चनदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्
Kaya nga, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, sa huling bahagi—(pagtatapos) ng ika-apatnapu’t isang kabanata. Wika ni Sūta: “At higit pa, may isang dakilang tirtha malapit kay Japyeśvara, na tinatawag na Pañcanada—banal at pumupuksa sa lahat ng kasalanan.”
Verse 2
त्रिरात्रोपोषितस्तत्र पूजयित्वा महेश्वरम् / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते
Ang sinumang mag-ayuno roon sa loob ng tatlong gabi at sumamba kay Maheśvara, ang kalooban niya’y nalilinis sa lahat ng kasalanan; siya’y pinararangalan at nagkakamit ng kadakilaan sa daigdig ni Rudra.
Verse 3
अन्यच्च तीर्थप्रवरं शङ्करस्यामितौजसः / महाभैरवमित्युक्तं महापातकनाशनम्
At higit pa, may isa pang pangunahing tirtha na ukol kay Śaṅkara na may di-masukat na kapangyarihan, na tinatawag na “Mahābhairava,” na pumupuksa maging sa pinakamabibigat na kasalanan.
Verse 4
तीर्थानां च परं तीर्थं वितस्ता परमा नदी / सर्वपापहरा पुण्या स्वयमेव गिरीन्द्रजा
Sa lahat ng mga tirtha, ang Vitastā ang pinakadakila; sa mga ilog, siya ang pinakamataas. Banal at nagbibigay ng biyaya, winawalis niya ang lahat ng kasalanan—siya nga ang anak na dalaga ng Panginoon ng mga Bundok (Himālaya), na nahayag sa sariling kapangyarihan.
Verse 5
तीर्थं पञ्चतपं नाम शंभोरमिततेजसः / यत्र देवादिदेवेन चक्रार्थं पूजितो भवः
May isang tirtha na tinatawag na Pañcatapa, na ukol kay Śambhu na may di-masukat na kaningningan; doon, si Bhava (Śiva) ay sinamba ng Diyos ng mga diyos (Viṣṇu) upang makamtan ang cakra (diskus).
Verse 6
पिण्डदानादिकं तत्र प्रेत्यानन्तफलप्रदम् / मृतस्तत्रापि नियमाद् ब्रह्मलोके महीयते
Doon, ang mga gawa tulad ng pag-aalay ng piṇḍa (mga bolang kanin para sa yumao) ay nagbibigay ng di-mauubos na bunga pagkamatay. Maging ang mamatay roon, dahil sa banal na tuntuning iyon, ay pinararangalan sa daigdig ni Brahmā.
Verse 7
कायावरोहणं नाम महादेवालयं शुभम् / यत्र माहेश्वरा धर्मा मुनिभिः संप्रवर्तिताः
Doon ay may mapalad na dambana ni Mahādeva na tinatawag na Kāyāvarohaṇa, kung saan ang mga disiplinang dharma ng Māheśvara ay pinasimulan at itinatag ng mga pantas na muni.
Verse 8
श्राद्धं दानं तपो होम उपवासस्तथाक्षयः / परित्यजति यः प्राणान् रुद्रलोकं स गच्छति
Ang sinumang magbitiw ng buhay habang matatag sa śrāddha (pag-aalay para sa mga ninuno), kawanggawa, pag-aayuno at pagtitika, homa (handog sa apoy), at sa di-nasisirang kabutihan, siya’y tutungo sa daigdig ni Rudra (Rudraloka).
Verse 9
अन्यच्च तीर्थप्रवरं कन्यातीर्थमिति श्रुतम् / तत्र गत्वा त्यजेत् प्राणांल्लोकान् प्राप्नोति शाश्वतान्
At higit pa, may isang dakilang tīrtha na narinig na tinatawag na Kanyā-tīrtha. Ang sinumang pumunta roon at magbitiw ng hininga ng buhay ay makakamtan ang mga daigdig na walang hanggan.
Verse 10
जामदग्न्यस्य तु शुभं रामस्याक्लिष्टकर्मणः / तत्र स्नात्वा तीर्थ वरे गोसहस्रफलं लभेत्
Sa mapalad na tīrtha ni Rāma Jāmadagnya—si Rāma na di-napapagod sa mga gawa—ang sinumang maligo sa dakilang tīrtha na iyon ay magkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka.
Verse 11
महाकालमिति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / गत्वा प्राणान् परित्यज्य गाणपत्यमवाप्नुयात्
May isang banal na tawiran na kilala bilang “Mahākāla,” bantog sa tatlong daigdig. Ang sinumang pumaroon at isuko ang hininga ng buhay ay makakamit ang kalagayan ni Gaṇapati (pagkapanginoon sa saklaw ni Gaṇeśa).
Verse 12
गुह्याद् गुह्यतमं तीर्थं नकुलीश्वरमुत्तमम् / तत्र सन्निहितः श्रीमान् भगवान् नकुलीश्वरः
Higit na lihim kaysa sa lihim ang pinakadakilang banal na tawiran na tinatawag na Nakulīśvara. Doon, nananahan nang hayag ang maluwalhating Panginoong Nakulīśvara.
Verse 13
हिमवच्छिखरे रम्ये गङ्गाद्वारे सुशोभने / देव्या सह महादेवो नित्यं शिष्यैश्च संवृतः
Sa marikit na tuktok ng Himalaya, sa maringal na pintuan ng Gaṅgā (Gangādvāra), si Mahādeva ay laging nananahan kasama ang Diyosa, napalilibutan ng Kanyang mga alagad.
Verse 14
तत्र स्नात्वा महादेवं पूजयित्वा वृषध्वजम् / सर्वपापैर्विमुच्येत मृतस्तज्ज्ञानमाप्नुयात्
Pagkaligo roon at pagsamba kay Mahādeva, ang Panginoong may watawat na toro (Vṛṣadhvaja), ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan; at kung mamatay doon, makakamtan niya ang nagliligtas na kaalaman tungkol sa Kanya.
Verse 15
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं पुण्यतमं शुभम् / भीमेश्वरमिति ख्यातं गत्वा मुञ्चति पातकम्
At may iba pa: isa pang lubhang banal at mapalad na tahanan ng Diyos ng mga diyos. Ito’y kilala bilang Bhīmeśvara; ang sinumang pumaroon ay napapalaya sa kasalanan.
Verse 16
तथान्यच्चण्डवेगायाः संभेदः पापनाशनः / तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते ब्रह्महत्यया
Gayundin, may isa pang banal na tagpuan ng ilog Caṇḍavegā na pumupuksa ng kasalanan. Sa pagligo roon at pag-inom ng tubig nito, napapalaya ang tao kahit mula sa kasalanang brahma-hatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa).
Verse 17
सर्वेषामपि चैतेषां तीर्थानां परमा पुरी / नाम्नावाराणसी दिव्या कोटिकोट्ययुताधिका
Sa lahat ng mga tīrtha na ito, ang kataas-taasang banal na lungsod ay ang maningning na Vārāṇasī (Kāśī) sa pangalan—ang bisa ng kanyang kabanalan ay humihigit pa sa crores sa crores, at higit pa roon.
Verse 18
तस्याः पुरस्तान्माहात्म्यं भाषितं वो मया त्विह / नान्यत्र लभ्यते मुक्तिर्योगिनाप्येकजन्मना
Dito ay naipahayag ko na sa inyo ang kabanalang dakila niya. Ang mokṣa ay hindi nakakamtan sa ibang dako—kahit ng isang yogin—sa loob ng iisang buhay.
Verse 19
एते प्राधान्यतः प्रोक्ता देशाः पापहरा नृणाम् / गत्वा संक्षालयेत् पापं जन्मान्तरशतैः कृतम्
Ang mga pook na ito ay ipinahayag, sa maikling sabi at ayon sa pangunahing halaga, bilang mga lupain na nag-aalis ng kasalanan ng tao. Sa pagpunta roon, nahuhugasan maging ang mga kasalanang naipon sa daan-daang kapanganakan.
Verse 20
यः स्वधर्मान् परित्यज्य तीर्थसेवां करोति हि / न तस्य फलते तीर्थमहि लोके परत्र च
Ang sinumang tumatalikod sa sariling svadharma (itinakdang tungkulin) at gumagawa ng tīrtha-sevā (paglilingkod sa mga banal na pook), para sa kanya ang tīrtha ay hindi namumunga—sa mundong ito man o sa susunod.
Verse 21
प्रायश्चित्ती च विधुरस्तथा पापचरो गृही / प्रकुर्यात् तीर्थसंसेवां ये चान्ये तादृशा जनाः
Ang nagsasagawa ng prāyaścitta (pagbabayad-sala), ang biyudo, at maging ang maybahay na nalugmok sa gawang-makasalanan—sila at ang mga katulad nila ay nararapat maglingkod nang may debosyon at dumulog sa mga banal na tīrtha upang luminis.
Verse 22
सहाग्निर्वा सपत्नीको गच्छेत् तीर्थानि यत्नतः / सर्वपापविनिर्मुक्तो यथोक्तां गतिमाप्नुयात्
Maging dala ang banal na apoy (Agni) o kasama ang asawa, dapat siyang masikap na magtungo sa mga tīrtha. Kapag napalaya sa lahat ng kasalanan, matatamo niya ang kalagayang paglaya na itinuro.
Verse 23
ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य कुर्याद् वा तीर्थसेवनम् / विधाय वृत्तिं पुत्राणां भार्यां तेषु निधाय च
Matapos bayaran ang tatlong utang (sa mga deva, sa mga ṛṣi, at sa mga ninuno), maaari nang magsagawa ng paglilingkod at paglalakbay sa mga tīrtha; at matapos ayusin ang kabuhayan ng mga anak na lalaki at ipagkatiwala ang asawa sa kanilang pag-aaruga, saka siya umusad ayon sa dharma.
Verse 24
प्रायश्चित्तप्रसङ्गेन तीर्थमाहात्म्यमीरितम् / यः पठेच्छृणुयाद् वापि मुच्यते सर्वपातकैः
Dito, sa pagtalakay ng prāyaścitta (mga ritwal ng pagbabayad-sala), ipinahayag ang kadakilaan ng mga banal na tīrtha. Sinumang bumigkas nito, o kahit makarinig lamang, ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Pilgrimage is framed as part of prāyaścitta and must be grounded in svadharma: one should discharge the three debts, arrange family responsibilities, and then perform tīrtha-sevā; abandoning one’s ordained duties for pilgrimage is said to make the tīrtha fruitless.
It functions as samanvaya: the Purāṇa presents inter-devotional legitimacy by depicting Viṣṇu seeking Śiva’s grace for the cakra, reinforcing that Śaiva and Vaiṣṇava worship operate within a shared īśvara-centered sacral order.
The chapter declares Kāśī the highest holy city whose merit surpasses all measures and links it uniquely to liberation, implying that its soteriological efficacy exceeds ordinary tīrtha merit even for advanced practitioners.
Three-night fasting with Maheśvara worship (Pañcanada), piṇḍa/śrāddha rites yielding inexhaustible post-mortem results (Pañcatapa), bathing and worship leading to sin-destruction and liberating knowledge (Gangādvāra/Nakulīśvara region), and confluence bathing/drinking that removes even brahma-hatyā (Caṇḍavegā-saṅgama).