Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षटसाहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षष्ठो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा / अबुद्धिपूर्वकः सर्गः प्रादुर्भूतस्तमोमयः

Kaya nito, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, sa Pūrva-bhāga, nagtatapos ang ikaanim na kabanata. Wika ni Śrī Kūrma: Nang pagnilayan Niya ang paglikha—gaya noong una sa pasimula ng mga kalpa—unang sumibol ang isang paglikhang walang liwanag ng pag-unawa, binubuo ng tamas (dilim at pagtabing).

Verse 2

तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रश्चान्धसंज्ञितः / अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः

Ang dilim (tamas), ang pagkalito (moha), ang dakilang pagkalito (mahāmoha), ang nakabubulag na lagim na tinatawag na Tāmisra, at ang kalagayang tinatawag na Andhasa—ito ang Avidyā na may limang buhol, na sumisibol sa may katawan, O dakilang-loob.

Verse 3

पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतः सो ऽभिमानिनः / संवृतस्तमसा चैव बीजकम्भुवनावृतः

Ang paglikha, na nakapuwesto sa limang kalagayan, ay lumitaw para sa prinsipyong nakakapit sa “ako” (abhimānin) habang ito’y ‘nagninilay’; subalit nanatiling nababalot ng tamas, nakasara na parang binhi, at ang mga daigdig ay natatakpan pa rin.

Verse 4

वर्हिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निः संज्ञ एव च / मुक्या नगा इति प्रोक्ता मुख्यसर्गस्तु स स्मृतः

Inilalarawan sila na ang ‘tubò na parang damo’ ay nakaharap paloob, walang liwanag, matigas at di gumagalaw, na wari’y walang kamalayan. Sila’y tinatawag na “mukhyā nagāḥ” (mga pangunahing di-nakikilos na nilalang); at iyon ang inaalala bilang “mukhya-sarga,” ang pangunahing paglikha.

Verse 5

तं दृष्ट्वासाधकं सर्गममन्यदपरं प्रभुः / तस्याभिध्यायतः सर्गस्तिर्यक्स्त्रोतो ऽभ्यवर्तत

Nang makita ng Panginoon na ang paglikhang iyon ay di angkop sa layon, nag-isip Siya ng iba pa. Sa Kanyang pagninilay, lumitaw ang paglikhang tinatawag na “tiryak-srotas”—mga nilalang na ang agos ng buhay ay dumadaloy nang pahalang, ang kaharian ng mga hayop.

Verse 6

यस्मात् तिर्यक् प्रवृत्तः स तिर्यक्स्त्रोतस्ततः स्मृतः / पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः

Sapagkat ang kanilang landas ay dumadaloy nang pahilis, kaya sila’y inaalala bilang “tiryak-srotas”—mga nilalang na ang agos ay tumatakbo sa gilid. Sila’y kilala bilang mga hayop at katulad nito, O mga dalawang-ulit na isinilang, sapagkat sinusundan nila ang landas na lihis.

Verse 7

तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यं ससर्ज ह / ऊर्ध्वस्त्रोत इति प्रोक्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

Nang malaman Niyang ang paglikhang iyon ay hindi rin angkop sa nilalayong layon, lumikha Siya ng isa pang paglikha. Ito ang tinatawag na “ūrdhva-strota”—ang paglikhang ang agos ay paitaas; tunay nga, ang paglikha ng mga Deva (deva-sarga), na nangingibabaw ang sāttvika.

Verse 8

ते सुखप्रतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः / प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावाद् देवसंज्ञिताः

Sila’y sagana sa kaligayahan; walang hadlang sa labas at sa loob. Maliwanag sa loob at labas ayon sa kanilang likas na kalikasan, kaya sila’y tinatawag na mga Deva.

Verse 9

ततो ऽबिधायायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा / प्रादुरासीत् तदाव्यक्तादर्वाक्स्त्रोतस्तु साधकः

Pagkaraan, habang Siya’y nagpapatuloy at nagmumuni sa Katotohanan, noon ding sandali, mula sa Di-nahahayag (avyakta) ay lumitaw ang sādhaka na tinatawag na “arvāk-srotas”—ang agos na pababa.

Verse 10

ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः / दुः खोत्कटाः सत्त्वयुता मनुष्याः परिकीर्तिता

Ang mga tao’y inilalarawan na sagana sa liwanag at kaliwanagan, ngunit nadadampian pa rin ng dilim (tamas). Dahil nangingibabaw ang rajas, sila’y madaling dumanas ng matinding pagdurusa, bagaman may taglay pa ring bahagi ng sattva.

Verse 11

तं दृष्ट्वा चापरं सर्गममन्यद् भगवानजः / तस्याभिध्यायतः सर्गं सर्गो भूतादिको ऽभवत्

Nang makita ng Panginoong Walang-Kapanganakan (Aja) ang naunang paglikha, nag-isip Siya ng isa pang paraan ng paglalang. Sa Kanyang pagninilay sa paglikhang iyon, sumibol ang ‘Bhūtādi’ na paglikha—ang paglitaw ng mga unang sangkap at ng kanilang maseselang simulain.

Verse 12

ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः / खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः / इत्येते पञ्च कथिताः सर्गा वै द्विजपुङ्गवाः

Silang lahat ay hindi mapang-angkin, at muling nagagalak sa pagbabahagi sa isa’t isa; subalit sila’y mahilig ding lumamon at walang disiplina—ganyan inilalarawan ang mga nagsisimula sa bhūta. Kaya, O pinakamainam sa mga dalawang-beses-na-ipinanganak, ang limang paglikha (sarga) na ito ay ipinahayag na.

Verse 13

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः / तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

Alamin na ang unang paglikha ay ang paglitaw ng Mahat (kosmikong talino), na nauukol sa Brahman (prinsipyong pangsansinukob). Ang ikalawang paglikha ay yaong sa mga tanmātra (maseselang elemento); sa tradisyon, ito ang inaalala bilang bhūta-sarga—paglikha ng mga nilalang/elemento.

Verse 14

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः / इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो ऽबुद्धिपूर्वकः

Ang ikatlong paglitaw ay tinatawag na vaikārika (paglikhang nagbabago), na kilala bilang aindriyaka—ang pagsilang ng mga indriya, ang mga pandama. Kaya ito ang prākṛta na paglikha, isinilang mula sa Prakṛti, hindi mula sa mapanuring isip, kundi kusang umuusbong mula sa unang kalikasan.

Verse 15

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः / तिर्यक्स्त्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः

Ang ikaapat ay tinatawag na mukhya-sarga, ang Pangunahing Paglikha; dito, ang mga pangunahing nilalang ay ang mga hindi gumagalaw (sthāvara) gaya ng mga halaman. Ang ikalima, na tinawag na tiryak-srotas, ang ‘pahalang na agos’, ay ang paglikha ng mga isinilang bilang hayop (tiryag-yoni).

Verse 16

तथोर्ध्वस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः / ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

Kaya nga, sa mga nilalang na ang agos ay paitaas, ang ikaanim na paglikha ay inaalala bilang paglikha ng mga deva. Pagkaraan, sa mga may agos na pababa, ang ikapito ay ang paglikha ng sangkatauhan.

Verse 17

अष्टमो भौतिकः सर्गो भूतादीनां प्रकीर्तितः / नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

Ang ikawalo ay ipinahahayag na ‘bhāutika’ na paglikha—ang pagpapakita ng mga nilalang na nagsisimula sa magagaspang na elemento. Ang ikasiyam naman ay ang ‘Kaumāra’ na paglikha. Ang mga paglikhang ito’y sinasabi ring Prākṛta (mula sa Prakṛti) at Vaikṛta (mula sa pagbabago).

Verse 18

प्राकृतास्तु त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः / बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्या मुनिपुङ्गवाः

O pinakamahusay sa mga muni, ang tatlong naunang paglikha ay Prākṛta at nagaganap nang walang naunang talino. Ngunit ang mga paglikhang nagsisimula sa mga Mukhya ay umuusad na ang talino ang nangunguna.

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् / सनकं सनातनं चैव तथैव च सनन्दनम् / ऋभुं सनात्कुमारं च पूर्वमेव प्रजापतिः

Sa pasimula, si Prajāpati Brahmā ay unang lumikha mula sa sarili niyang isipan—mga nilalang na kawangis niya—ang mga pantas na isinilang sa isip: sina Sanaka, Sanātana, Sanandana, Ṛbhu, at Sanatkumāra.

Verse 20

पञ्चैते योगिनो विप्राः परं वैराग्यमास्थिताः / ईश्वरासक्तमनसो न सृष्टौ दधिरे मतिम्

Ang limang Brahmin na yogin na ito ay nanahan sa pinakamataas na vairāgya; ang kanilang isip ay lubos na nakatuon kay Īśvara, kaya’t hindi nila inukol ang pag-iisip sa paglikha at pagkamundo.

Verse 21

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ प्रजापतिः / मुमोह मायया सद्यो मायिनः परमेष्ठिनः

Habang ang mga daigdig ay gayong nalilikha nang tila kusang-loob, si Prajāpati ay agad na nalito dahil sa Māyā—ang kapangyarihang mapanlinlang na pag-aari ng Kataas-taasang Panginoon, si Parameṣṭhin, ang Dakilang Mangkukulam.

Verse 22

तं बोधयामास सुतं जगन्मायो महामुनिः / नारायणो महायोगी योगिचित्तानुरञ्जनः

Pagkaraan, si Nārāyaṇa—ang dakilang muni, ang Mahāyogin, ang hiwagang kapangyarihan sa likod ng māyā ng sansinukob—ay gumising at nagturo sa kanyang anak, na nagpapasaya sa isipan ng mga yogin.

Verse 23

बोधितस्तेन विश्वात्मा तताप परमं तपः / स तप्यमानो भगवान् न किञ्चित् प्रतिपद्यत

Nang magising dahil sa kanya, ang Viśvātmā (ang Panginoong nananahan sa lahat) ay nagsagawa ng sukdulang tapas; subalit kahit ang Bhagavān ay nagbabanal na pag-aayuno, wala siyang natamo—walang hayag na bunga.

Verse 24

ततो दीर्घेण कालेन दुखात् क्रोधो व्यजायत / क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रु बिन्दवः

Pagkaraan, matapos ang mahabang panahon, mula sa dalamhati ay sumibol ang poot; at sa taong nilamon ng galit, ang mga patak ng luha ay bumagsak mula sa kanyang mga mata.

Verse 25

भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेश्वरः / समुत्पन्नो महादेवः शरण्यो नीललोहितः

Mula sa kanyang noo na nakakunot dahil sa pagsalubong ng kilay, lumitaw ang Parameśvara—si Mahādeva, ang nagbibigay-kanlungan, si Nīlalohita (Rudra na bughaw at mapula).

Verse 26

स एव भगवानीशस्तेजोराशिः सनातनः / यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः स्वात्मस्थं परमेश्वरम्

Siya lamang ang Bhagavān Īśa, ang Walang-hanggang Panginoon—isang walang-kupas na bukal ng banal na liwanag; ang mga pantas ay tuwirang namamasdan ang Parameśvara na nananahan sa loob ng sariling Sarili.

Verse 27

ओङ्कारं समनुस्मृत्य प्रणम्य च कृताञ्जलिः / ताम भगवान् ब्रह्मा सृजेमा विविधाः प्रजाः

Matapos alalahanin nang wasto ang banal na pantig na Oṁ, at yumukod na may magkadikit na palad, sinimulan ni Bhagavān Brahmā ang paglikha sa sari-saring uri ng mga nilalang.

Verse 28

निशम्य भगवान् वाक्यं शङ्करो धर्मवाहनः / स्वात्मना सद्शान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः / कपर्दिनो निरातङ्कांस्त्रिनेत्रान् नीललोहितान्

Nang marinig ang mga salitang iyon, si Bhagavān Śaṅkara—na ang sasakyan ay Dharma—si Śiva, sa kapangyarihan ng sariling Sarili, ay lumikha sa isip ng mga Rudra na kawangis niya: may buhol-buhol na buhok, walang takot, tatlong mata, at bughaw-pulang kulay.

Verse 29

तं प्राह भगवान् ब्रह्मा जन्ममृत्युयुताः प्रजाः / सृजेति सो ऽब्रवीदीशो नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्त्रक्ष्ये जगन्नाथ सृज त्वमशुभाः प्रजाः

Sinabi ni Bhagavān Brahmā sa kanya, “Lumikha ka ng mga nilalang na nakagapos sa kapanganakan at kamatayan.” Ngunit sumagot ang Panginoon, “O Jagannātha, hindi ako lilikha ng supling na dinadapuan ng kamatayan at katandaan; ikaw ang lumikha ng mga nilalang na di-mapalad (mortal).”

Verse 30

निवार्य च तदा रुद्रं ससर्ज कमलोद्भवः / स्थानाभिमानिनः सर्वान् गदतस्तान् निबोधत

Pagkaraan, nang mapigil si Rudra, nilikha ng Isinilang sa Loto (Brahmā) ang lahat ng mga kapangyarihang namumuno na kumikilala sa kani-kanilang tungkulin; makinig sa kanyang pagpapahayag tungkol sa kanila.

Verse 31

अपो ऽग्निरन्तरिक्षं च द्यौर्वायुः पृथिवी तथा / नद्यः समुद्राः शैलाश्च वृक्षा वीरुध एव च

Tubig, apoy, ang kalagitnaang kalawakan (atmospera), kalangitan, hangin, at gayundin ang lupa; mga ilog at karagatan, mga bundok, mga punò, at pati mga baging at halamang-gamot—lahat ng ito’y kabilang sa nahayag na kaayusan ng paglikha.

Verse 32

लवाः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः / अर्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगादयः

Mga lava, kāṣṭhā, kalā at muhūrta; mga araw at mga gabi; kalahating-buwan at mga buwan; at gayundin ang ayana (kalahating-taon), mga taon, mga yuga at iba pa—ito ang sunud-sunod na paghahati ng Panahon.

Verse 33

स्थानाबिमानिनः सृष्ट्वा साधकानसृजत् पुनः / मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च धर्मं संकल्पमेव च

Matapos likhain ang mga namumunong nilalang na nagmamalaki sa kani-kanilang katayuan, muli Niyang iniluwal ang mga ganap na ninuno—Marīci, Bhṛgu, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri, Vasiṣṭha, at gayundin sina Dharma at Saṅkalpa.

Verse 34

प्राणाद् ब्रह्मासृजद् दक्षं चक्षुषश्च मरीचिनम् / शिरसो ऽङ्गिरसं देवो हृदयाद् भृगुमेव च

Mula sa hiningang-buhay (prāṇa) nilikha ni Brahmā si Dakṣa; mula sa Kanyang mata, iniluwal si Marīci. Mula sa ulo, inilabas ng Diyos si Aṅgiras; at mula sa puso, nilikha rin Niya si Bhṛgu.

Verse 35

श्रोत्राभ्यामत्रिनामानं धर्मं च व्यवसायतः / संकल्पं चैव संकल्पात् सर्वलोकपितामहः

Ang Lolo ng lahat ng daigdig (Brahmā) ay nagluwal mula sa dalawang tainga ng pantas na nagngangalang Atri; mula sa matatag na pagpapasya ay inihayag Niya si Dharma; at mula sa Saṅkalpa (banal na layon) ay nilikha Niya ang Saṅkalpa mismo.

Verse 36

पुलस्त्यं च तथोदानाद् व्यनाच्च पुलहं मुनिम् / अपानात् क्रतुमव्यग्रं समानाच्च वसिष्ठकम्

Mula sa Udāna ay isinilang si Pulastya; mula sa Vyāna ang pantas na si Pulaha; mula sa Apāna si Kratu—di napapagod at di nalilihis; at mula sa Samāna si Vasiṣṭha.

Verse 37

इत्येते ब्रह्मणा सृष्टाः साधका गृहमेधिनः / आस्थाय मानवं रूपं धर्मस्तैः संप्रवर्तितः

Kaya nito nilikha ni Brahmā ang mga maybahay—mga sādhaka na nagsasanay; at si Dharma, sa pag-anyo bilang tao, ay pinakilos at pinagana sa pamamagitan nila.

Verse 38

ततो देवासुरपितृन् मनुष्यांश्च चतुष्टयम् / सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत्

Pagkaraan, sa pagnanais na iluwal ang apat na pangkat—mga deva, asura, mga ninuno, at mga tao—ipinagapos (ipinamalas) Niya ang sarili Niyang Ātman sa mga sinaunang tubig na iyon bilang saligan ng paglikha.

Verse 39

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ताभूत् प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे सुताः

Kay Prajāpati, bagaman buo at nakapaloob ang isip, nanaig ang sangkap na madilim (tāmas). Kaya mula sa harapang bahagi ng kaniyang puwitan, isinilang ang mga Asura bilang mga anak na lalaki.

Verse 40

उत्ससर्जासुरान् सृष्ट्वा तां तनुं पुरुषोत्तमः / सा चोत्सृष्टा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात् प्रजास्तस्यांस्वपन्त्यतः

Matapos iluwal ang mga asura, itinakwil ng Purushottama ang katawang iyon; sa sandaling ito’y itinakwil Niya, isinilang ang Gabi. Sapagkat hitik ito sa dilim, kaya ang mga nilalang ay nahihimbing sa loob nito.

Verse 41

सत्त्वमात्रत्मिकां देवस्तनुमन्यामगृह्णत / ततो ऽस्य मुखतो देवा दीव्यतः संप्रजज्ञिरे

Ang Panginoon ay muling nag-anyong katawan na binubuo lamang ng sattva—dalisay na liwanag. Mula sa Kanyang bibig, habang Siya’y nagniningning sa banal na kaningningan, saka nahayag at nalikha ang mga diyos.

Verse 42

त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्त्वप्रायमभूद् दिनम् / तस्मादहो धर्मयुक्ता देवताः समुपासते

Maging ang katawang iyon, nang ito’y Kanyang iwan, ay nagpagawa sa araw na maging higit na sāttvika—dalisay at maliwanag. Kaya—kamangha-mangha—ang mga diyos na nakahanay sa Dharma ay sumasamba sa kalagayang/sa araw na iyon nang may paggalang at debosyon.

Verse 43

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां जगृहे तनुम् / पितृवन्मन्यमानस्य पितरः संप्रजज्ञिरे

Pagkaraan, Siya’y muling nag-anyong katawan na pawang sattva—dalisay na liwanag. At nang ituring Niya ang Sarili na gaya ng isang ama, ang mga Pitṛ, ang mga Ninunong Ama, ay nararapat na nahayag.

Verse 44

उत्ससर्ज पितृन् सृष्ट्वा ततस्तामपि विश्वसृक् / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः सन्ध्या व्यजायत

Matapos likhain ang mga Pitṛ, ang Panginoong Lumilikha ng lahat ay itinabi rin ang katawang iyon. Mula sa anyong iniwan, isinilang agad si Sandhyā—ang sagradong takipsilim, ang dugtungan ng mga oras.

Verse 45

तस्मादहर्देवतानां रात्रिः स्याद् देवविद्विषाम् / तयोर्मध्ये पितॄणां तु मूर्तिः सन्ध्या गरीयसी

Kaya, ang ‘araw’ para sa mga diyos ay nagiging ‘gabi’ para sa mga kaaway ng mga diyos. At sa pagitan ng dalawa, ang pinakamarangal na anyo na nauukol sa mga Pitṛ ay si Sandhyā—ang sagradong dugtungan ng takipsilim.

Verse 46

तस्माद् देवासुराः सर्वे मनवो मानवास्तथा / उपासते तदा युक्ता रात्र्यह्नोर्मध्यमां तनुम्

Kaya nga, ang lahat ng mga deva at asura, ang mga Manu at ang mga tao rin—kapag wastong nadisiplina—ay sumasamba sa panahong iyon sa “gitnang anyo” (madhyamā tanu) na nasa pagitan ng gabi at araw.

Verse 47

रजोमात्रात्मिकां ब्रह्मा तनुमन्यामगृह्णत / ततो ऽस्य जज्ञिरे पुत्रा मनुष्या रजसावृताः

Pagkaraan, tinanggap ni Brahmā ang isa pang katawan na binubuo lamang ng rajas. Mula sa anyong iyon isinilang ang mga tao—kanyang mga supling—na natatakpan at itinutulak ng rajas.

Verse 48

तामप्याशु स तत्याज तनुं सद्यः प्रजापतिः / ज्योत्स्त्रा सा चाभवद्विप्राः प्राक्सन्ध्या याबिधीयते

Pagkatapos, agad ding itinakwil ni Prajāpati ang katawang iyon; at siya’y naging Jyotsnā, ang ningning na liwanag. O mga brāhmaṇa, siya ang tinatawag na prāk-sandhyā, ang bukang-liwayway na sandhyā.

Verse 49

ततः स भगवान् ब्रह्मा संप्राप्य द्विजपुङ्गवाः / मूर्ति तमोरजः प्रायां पुनरेवाभ्ययूयुजत्

Pagkatapos, ang Mapalad na Panginoong Brahmā—o pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-isinilang—paglapit sa inyo, ay muling iniugnay ang sarili sa isang anyong pinangingibabawan ng tamas at rajas, upang magpatuloy ang gawain ng pagpapakita.

Verse 50

अन्धकारे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे / पुत्रास्तमोरजः प्राया बलिनस्ते निशाचराः

Sa dilim, isinilang mula sa kanya ang mga rākṣasa—sinakmal ng gutom. Ang mga nilalang na gumagala sa gabi, na higit na nagmula sa tamas, ay naging makapangyarihang supling niya.

Verse 51

सर्पा यक्षास्तथा बूता गन्धर्वाः संप्रजज्ञिरे / रजस्तमोभ्यामाविष्टांस्ततो ऽन्यानसृजत् प्रभुः

Pagkaraan, nilikha ang mga ahas, ang mga Yaksha, mga Bhuta, at mga Gandharva. Pagkatapos nito, ang Panginoon (Prabhu), na umuudyok sa iba pang nilalang na napapailalim sa rajas at tamas, ay lumikha rin sa kanila.

Verse 52

वयांसि वयसः सृष्ट्वा अवयो वक्षसो ऽसृजत् / मुखतो ऽजान् ससर्जान्यान् उदराद्गाश्चनिर्ममे

Matapos likhain ang mga ibon mula sa pagdaloy ng panahon (mga taon), iniluwal Niya ang mga tupa mula sa Kanyang dibdib. Mula sa Kanyang bibig ay nilikha Niya ang mga kambing at iba pang nilalang, at mula sa Kanyang tiyan ay hinubog din Niya ang mga baka.

Verse 53

पद्भ्याञ्चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् गवयान् मृगान् / उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यङ्कूनन्यांश्व जातयः / औपध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Mula sa Kanyang mga paa ay sumibol ang mga kabayo, elepante, asno, mailap na baka (gavaya), at mga usa; gayundin ang mga kamelyo, mula (mule), at ang antelope na tinatawag na nyaṅku, kasama ang iba pang uri. At mula sa balahibo ng Kanyang katawan ay isinilang ang kaharian ng mga halaman—yaong namumunga at nag-uugat.

Verse 54

गायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथन्तरम् / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

Mula sa unang bibig ay hinubog Niya ang sukat na Gāyatrī at ang taludtod na Ṛk, ang Trivṛt Sāman at ang awit na Rathantara, at gayundin ang Agniṣṭoma—ang pinakadakila sa mga yajña.

Verse 55

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात्

Mula sa timog na bibig ay iniluwal Niya ang mga pormulang Yajus, ang sukat na Triṣṭubh, ang labinlimang-bahaging stoma, ang Bṛhat Sāman na awit, at ang pagbigkas na Uktha.

Verse 56

सामानि जागतं छन्दस्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात्

Mula sa kanlurang bibig (ng Kataas-taasang Nilalang), Kanyang iniluwal ang mga himnong Sāman, ang sukat na Jagatī, ang ritong Chandastoma na may labingpitong (stotra), at gayundin ang mga handog na Soma na Vairūpa at Atirātra.

Verse 57

एकविशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च / अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात्

Mula sa hilagang bibig, Kanyang iniluwal ang Atharva Veda bilang ikadalawampu’t isa, kasama ang ritong Āptoryāma; at Kanya ring ipinamalas ang sukat na Anuṣṭubh kalakip ang Vairāja.

Verse 58

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे / ब्रह्मणो हि प्रजासर्गं सृजतस्तु प्रजापतेः

Mula sa mga sangkap ng katawan ni Prajāpati Brahmā, nang Siya’y magsimulang lumikha ng mga nilalang, sumibol ang sari-saring mga nilalang—mga mataas at mga mababa ang antas.

Verse 59

सृष्ट्वा चतुष्टयं सर्गं देवर्षिपितृमानुषम् / ततो ऽसृजच्च भूतानि स्थावराणि चराणि च

Matapos likhain ang apat na uri ng paglikha—mga deva, mga rishi, mga ninuno (pitṛ), at mga tao—pagkaraan ay nilikha rin Niya ang lahat ng nilalang, yaong di-gumagalaw at yaong gumagalaw.

Verse 60

यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसः शुभाः / नरकिन्नररक्षांसि वयः पुशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

Mga Yakṣa, Piśāca, Gandharva, at ang mapalad na mga Apsaras; mga Nara, Kinnara, at Rākṣasa; mga ibon, mga alagang hayop, mababangis na hayop, at mga ahas—sa gayon inihahayag ang daigdig na may dalawang anyo: di-nagmamaliw at nagmamaliw, ang di-gumagalaw at ang gumagalaw na paglikha.

Verse 61

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्टौ प्रतिपेदिरे / तान्येव ते प्रपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

Anumang mga gawa (karma) na tinanggap ng mga nilalang noong unang paglikha—yaon ding mga gawa ang muli nilang pinanananganan, sa tuwing sila’y nililikha muli, paulit-ulit.

Verse 62

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात् तत् तस्य रोचते

Maging sa karahasan o di-karahasan, sa kahinahunan o kalupitan, sa dharma o adharma, sa katotohanan o kasinungalingan—ang mga nilalang ay tumutungo sa yaong hinubog ng kanilang panloob na hilig; kaya yaon din ang nagiging kaaya-aya sa kanila.

Verse 63

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव विदधात् स्वयम्

Ang pagkakaiba-iba sa mga dakilang elemento, sa mga bagay ng pandama, at sa mga anyong may katawan—pati ang pagtatalaga ng mga tungkulin sa mga nilalang—ay hinuhubog ng Dhātṛ, ang Tagapag-ayos ng sansinukob, sa Kanyang sariling kalooban.

Verse 64

नामरूपं च भूतानां कृत्यानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

Sa pinakasimula, nilikha ni Maheśvara ang nahahayag na kalawakan—ang mga pangalan at anyo ng mga nilalang, at ang paglawak ng larangan ng mga gawa at mga ritwal—tunay na mula lamang sa mga tunog ng Veda.

Verse 65

आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददात्यजः

At ang mga pangalang pinagtibay ng mga ṛṣi—yaong nasusumpungan din sa Veda—sa wastong panahon matapos isilang ang mga bata, ang Ajā, ang Panginoong Di-Ipinanganak, ay ipinagkakaloob ang yaon ding mga pangalan sa kanila.

Verse 66

यथर्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये / दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु

Kung paanong ang mga natatanging tanda ng mga panahon ay lumilitaw sa maraming anyo habang umiikot ang siklo—ngunit yaon pa rin ang mismong mga tanda ng panahon—gayon din, ang mga kalagayan ng pag-iral ay muling nagbabalik sa mga yuga at iba pang paghahati ng panahon.