Adhyaya 28

Verse 1

नाम सप्तविंशो ऽध्यायः या पूर्वसर्गे दक्षपुत्री सती तु रुद्रस्य पत्नी दक्षयज्ञे स्वदेहम् / विसृज्य सा मेनकायां च जज्ञे धराधराद्धेमवतो वै सकाशात्

Kaya tinawag na “Kabanata Dalawampu’t Pito”: si Satī, anak ni Dakṣa at asawa ni Rudra sa naunang siklo ng paglikha, matapos iwan ang sariling katawan sa handog-yajña ni Dakṣa, ay muling isinilang kay Menakā, mula kay Himavat, ang tagapasan ng mga bundok.

Verse 2

सा पार्वता रुद्रपत्नी खगेन्द्र या शेषपत्नी वारुणी नाम पूर्वा / सैवागता बलभद्रेण रन्तुं द्विरूपमास्थाय महापतिव्रता

O Hari ng mga ibon (Garuda), siya ay si Pārvatā, asawa ni Rudra; noong una’y tinawag din siyang Vāruṇī, kabiyak ni Śeṣa. Ang dakilang pativratā na yaon ay dumating upang makipaglaro kay Balabhadra, taglay ang dalawang anyo.

Verse 3

श्रीरित्याख्या इन्दिरावेशयुक्ता तस्या द्वितीया प्रतिमा मेघरूपा / शेषण रूपेण यदा हि वीन्द्र तपश्चचार विष्णुना सार्धमेव

Siya’y kilala bilang Śrī, taglay ang panloob na pag-iral ni Indirā (Lakṣmī). Ang ikalawang pagpapakita niya ay anyong ulap. At nang si Vīndra ay magsagawa ng tapasya sa anyo ni Śeṣa, ginawa niya iyon kasama mismo si Viṣṇu.

Verse 4

तदैव देवी वारुणी शेषपत्नी तपश्च क्रे इन्दिराप्रीतये च / तदा प्रीता इन्दिरा सुप्रसन्ना उवाच तां वारुणीं शेषपत्नीम्

Noon ding iyon, ang diyosang Vāruṇī, kabiyak ni Śeṣa, ay nagsagawa ng tapasya upang kalugdan ni Indirā (Lakṣmī). Si Indirā, lubhang nasiyahan at mapagpala, ay nagsalita kay Vāruṇī, asawa ni Śeṣa.

Verse 5

यदा रामो वैष्णवांशेन युक्तः संपत्स्यते भूतले रौहिणेयः / मय्यावेशात्संयुता त्वं तु भद्रे श्रीरित्याख्या वलभद्रस्य रन्तुम्

Kapag si Rāma—si Rauhiṇeya (anak ni Rohiṇī)—ay bababa sa lupa na taglay ang bahagi ni Viṣṇu, kung gayon ikaw rin, O mapalad, na kaisa dahil sa panloob Kong pag-iral, ay mahahayag sa pangalang Śrī upang magbigay-lugod at sumama kay Balabhadra.

Verse 6

संपत्स्यसे नात्र विचार्यमस्तीत्युक्त्वा सा वै प्रययौ विष्णुलोके / श्रीलक्ष्म्यंशाच्छ्रीरितीड्यां समाख्यां लब्ध्वा लोके शेषपत्नी बभूव

Sa pagsasabing, “Tiyak mong matatamo ito—walang dapat pag-alinlangan dito,” siya nga’y lumisan patungo sa kaharian ni Viṣṇu. At bilang bahagi ni Śrī-Lakṣmī, natamo niya ang iginagalang na pangalang “Śrī,” at sa daigdig siya’y naging kabiyak ni Śeṣa.

Verse 7

यदाहीशो विपुलामुद्धरेच्च तदा रामः श्रीभिदासंगमे च / करोति तोषत्सर्वदा वै रमायास्तस्याप्यावेशो व्यंस्त्रितमोनसंगम्

Kapag itinaas ng Kataas-taasang Panginoon ang malawak (lupa/pasanin), si Rāma rin—sa banal na tagpuan ng mga ilog na kaugnay ng Śrī—ay laging nagbibigay-lugod kay Ramā (Lakṣmī). Sa mismong pagpasok o paglagom Niya (āveśa), ang pagkakabuhol ng isipan ay napapawi at nagkakawatak-watak.

Verse 8

या रेवती रैवतस्यैव पुत्री सा वारुणी बलभद्रस्य पत्नी / सौपर्णनाम्नी बलपत्नी खगेन्द्र यास्तास्तिस्रः षड्विष्णोश्च स्त्रीभ्यः / द्विगुणाधमा रुद्रशेषादिकेभ्यो दशाधमा त्वं विजानीहि पौत्र

Si Revatī, anak ni Raivata; si Vāruṇī, kabiyak ni Balabhadra; at si Sauparṇā, kabiyak ni Bala—O panginoon ng mga ibon—ang tatlong ito ay ibinibilang sa anim na asawa na kaugnay kay Viṣṇu. Alamin mo, O apo, na (ang pag-uuri sa kanila) ay dalawang ulit na mas mababa kaysa kina Rudra, Śeṣa at mga katulad, at sampung ulit na mas mababa ayon sa isa pang panukat.

Verse 9

गरुड उवाच / रामेण रन्तुं सर्वदा वारुणी तु पुत्रीत्वमापे रेवतस्यैव सुभ्रूः / एवं त्रिरूपा वारुणी शेषपत्नी द्विरूपभूता पार्वती रुद्रपत्नी

Wika ni Garuḍa: Sa pagnanais na laging makipaglaro kay Rāma, si Vāruṇī—ang may magandang kilay—ay nagkamit ng kalagayang maging anak na babae ni Haring Revata. Kaya si Vāruṇī ay naging may tatlong anyo bilang kabiyak ni Śeṣa; at si Pārvatī, naging may dalawang anyo, ay naging kabiyak ni Rudra.

Verse 10

नीचाया जांबवत्याश्च शेषसाम्यं च कुत्रचित् / श्रूयते च मया कृष्ण निमित्तं ब्रूहि मे प्रभो

O Kṛṣṇa, narinig ko sa ilang dako na may isang pagkakahawig sa pagitan nina Nīcā at Jāmbavatī, at mayroon din (pagkakahawig) kay Śeṣa. O Panginoon, ipahayag mo sa akin ang sanhi nito.

Verse 11

उमायाश्च तथा रुद्रः सदा बहुगुणाधिकः / एवं त्वयोक्तं भगवन्निश्चयार्थं मम प्रभो

At si Rudra rin, kaugnay ni Umā, ay laging pinagkalooban ng higit na masaganang mga kabutihan. Ganyan ang Iyong sinabi, O Pinagpalang Panginoon—(hinihiling ko) upang matiyak ang aking loob, O aking Guro at Panginoon.

Verse 12

रेवती श्रीयुता श्रीश्च शेषरूपा च वारुणी / सौपर्णि पार्वती चैव तिस्रः शेषाशतो वराः

Si Revatī, Śrīyutā at Śrī; si Śeṣarūpā at Vāruṇī; si Sauparṇī at si Pārvatī rin—sila ang tatlo (na pangunahing). Ang iba pa ay mga dakilang natitira, umaabot sa daan-daan.

Verse 13

इत्यपि श्रूयते कृष्ण कुत्रचिन्मधुसूदन / निमित्तं ब्रूहि मे कृष्ण तवशिष्याय सुव्रत

“Ganyan din ang naririnig, O Kṛṣṇa—O Madhusūdana. Ipaalam Mo sa akin ang sanhi, O Kṛṣṇa, para sa akin na Iyong alagad, O Ikaw na may dakilang panata.”

Verse 14

श्रीकृष्ण उवाच / विज्ञाय जांबवत्याश्च तदन्येषां खगाधिप / उत्तमानां च साम्यं तु उत्तमावेशतो भवेत्

Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: “O panginoon ng mga ibon, matapos maunawaan (ang kalagayan) ni Jāmbavatī at ng iba pa, alamin na ang pagkakapantay-pantay ng mga dakila ay nagmumula sa pagkapuspos ng Kataas-taasang presensya (ng pagka-Diyos).”

Verse 15

अवराणां गुणस्यापि ह्युत्तमानामधीनता / अस्तीति द्योतनायैव शतांशाधिकमुच्यते

Kahit ang mabubuting katangian na nasa mga higit na mababa ay nananatiling nakasalalay sa mga nakahihigit; at upang ipahayag na umiiral ang gayong pag-asa, kaya binanggit ang sukat na “isang daan at higit pa.”

Verse 16

यथा मयोच्यते वीन्द्र तथा जानीहि नान्यथा / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु काश्यपजोत्तम

O pinakamainam sa mga ibon, unawain mo nang ganap ayon sa aking sinabi—huwag nang iba. Pagkaraan nito, ipaliliwanag ko ang susunod na mangyayari; makinig ka, O pinakadakilang anak ni Kaśyapa.

Verse 17

चतुर्दशसु चेन्द्रेषु सप्तमो यः पुरन्दरः / वृत्रादीनां शरीरं तु पुरमित्युच्यते बुधैः

Sa labing-apat na Indra, ang ikapito ay yaong tinatawag na Purandara. Ang katawan ni Vṛtra at ng iba pa, wika ng mga pantas, ang tinatawag na “pura,” isang lungsod o kuta.

Verse 18

तं दारयति वज्रेण यस्मात्तस्मात्पुरन्दरः / चतुर्दशसु चेन्द्रेषु मन्त्रद्युम्नस्तु षष्ठकः

Sapagkat binibiyak niya iyon sa pamamagitan ng vajra (kulog na sandata), kaya siya tinawag na Purandara, ang “tagawasak ng kuta.” At sa labing-apat na Indra, si Mantradyumna ang ika-anim.

Verse 19

मन्त्रानष्ट महावीन्द्र देवो द्योतयते यतः / मन्त्रद्युम्नस्ततो लोके उभावप्येक एव तु

O dakilang Indra, sapagkat kapag ang mantra ay hindi nawawala (iniingatan at mabisa), ang diyos ay nagliliwanag; kaya sa daigdig siya’y kilala bilang Mantradyumna. Tunay, ang dalawang (pangalan/diwa) ay iisa lamang.

Verse 20

मन्त्रद्युम्नावतारोभूत्कुन्तीपुत्रोर्जुनो भुवि / विष्णोर्वायोरनन्तस्य चेन्द्रस्य खगसत्तम

O pinakamainam sa mga ibon, sa lupa si Arjuna—anak ni Kuntī—ay isinilang bilang pagkakatawang-tao ni Mantradyumna; at taglay rin niya ang mga kapangyarihan nina Viṣṇu, Vāyu, Ananta, at Indra.

Verse 21

पार्थश्चतुर्भिः संयुक्त इन्द्र एव प्रकीर्तितः / चतुर्थेपि च वायोश्च विशेषोस्ति सदार्जुन

O Arjuna (Pārtha), kapag ang isang nilalang ay napag-isa sa apat na salik, siya ay tunay na tinatawag na Indra; at maging sa ikaapat ay may natatanging gampanin si Vāyu, ang diyos ng hangin.

Verse 22

वालिर्नामा वानरस्तु पुरन्दर इति स्मृतः / चन्द्रवंशे समुत्पन्नो गाधिराजो विचक्षणः

May isang haring unggoy na nagngangalang Vāli, na inaalala bilang “Purandara”. Sa angkan ng Buwan (Chandra-vaṃśa) ay isinilang ang marunong na haring Gādhi, bantog sa malinaw na pag-unawa.

Verse 23

मन्त्रद्युम्नावतारः स विश्वामित्रपिता स्मृतः / वेदोक्तमन्त्रा गाः प्रोक्ता धिया संधारयेद्यतः

Siya ay inaalala bilang pagkakatawang-tao na tinatawag na Mantradyumna, at itinuturing na ama ni Viśvāmitra. Ang mga mantrang itinakda ng Veda at mga banal na awit ay itinuturo upang mapanatili nang matibay sa isipan.

Verse 24

अतो गाधिरिति प्रोक्तस्तदर्थं भूतले ह्यभूत् / इक्ष्वाकुपुत्रो वीन्द्र विकुक्षिरिति विश्रुतः

Kaya nga siya ay tinawag na “Gādhi”; at dahil sa kahulugang iyon ay naparito siya sa ibabaw ng lupa. At O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), ang anak ni Ikṣvāku ay sumikat sa pangalang “Vikukṣi”.

Verse 25

स एवेन्द्रावतारोभूद्धरिसेवार्थमेव च / विशेषेण हरिं कुक्षौ विज्ञानाच्च हरिः सदा

Siya nga ay naging pagkakatawang-tao ni Indra, tanging upang maglingkod kay Hari (Viṣṇu). Lalo na, sa pagkakabatid kay Hari sa loob ng sinapupunan bilang Panginoong nananahan sa kalooban, nananatili siyang magpakailanman na deboto ni Hari sa pamamagitan ng tunay na kaalamang espirituwal.

Verse 26

अतो विकुक्षिनामासौ भूलोके विश्रुतः सदा / रामपुत्रः कुशः प्रोक्त इन्द्र एव प्रकीर्तितः

Kaya nga, siya ay laging bantog sa daigdig sa pangalang Vikukṣi. At si Kuśa, anak ni Rāma, ay ipinahahayag na walang iba kundi si Indra mismo.

Verse 27

वाल्मीकिऋषिणा यस्मात्कुशेनैव विनिर्मितः / अतः कुश इति प्रोक्तो जानकीनन्दनः प्रभुः

Sapagkat nilikha (iniluwal) siya ng pantas na si Vālmīki sa pamamagitan lamang ng isang talim ng damong kuśa, kaya ang banal na anak ni Janakī, ang marangal na prinsipe, ay tinawag na “Kuśa.”

Verse 28

इन्द्रद्युम्नः पुरेद्रस्तु गाधी वाली तथार्जुनः / विकुक्षिः कुश एवैते सप्त चेन्द्राः प्रकीर्तिताः

Sina Indradyumna, Puredra, Gādhi, Vālī, at Arjuna, kasama sina Vikukṣi at Kuśa—sila ang ipinahahayag na pitong Indra.

Verse 29

यः कृष्णपुत्त्रः प्रद्युम्नः काम एव प्रकीर्तितः / प्रकृष्टप्रकाशरूपत्वात्प्रद्युम्न इति नामवान्

Si Pradyumna, anak ni Kṛṣṇa, ay kinikilalang walang iba kundi si Kāma, ang diyos ng pag-ibig. Sapagkat ang kanyang anyo ay may sukdulang kaningningan, taglay niya ang pangalang “Pradyumna.”

Verse 30

या रामभ्राता भरतः काम एवाभवद्भुवि / रामाज्ञां भरते यस्मात्तस्माद्भरतनामकः

Si Bharata—kapatid ni Rāma—ay naging wari’y mismong anyo ng debosyon sa lupa; at sapagkat dinala at tinupad niya ang utos ni Rāma, kaya siya’y nakilala sa pangalang “Bharata.”

Verse 31

चक्राभिमानि कामस्तु सुदर्शन इति स्मृतः / ब्रह्मैव कृष्णपुत्रस्तु सांबो जाम्बवतीसुतः

Si Kāma, na namumuno at nakikilalang kaisa ng diskong banal, ay inaalala bilang Sudarśana; at si Brahmā mismo ay nahayag bilang anak ni Kṛṣṇa na si Sāmba, anak ni Jāmbavatī.

Verse 32

कामावतारो विज्ञेयः संदेहो नात्र विद्यते / यो रुद्रपुत्रः स्कन्दस्तु काम एव प्रकीर्तितः

Kilalanin Siya bilang isang pagkakatawang-tao ni Kāma; walang pag-aalinlangan dito. Si Skanda, anak ni Rudra, ay tunay na ipinahahayag na si Kāma rin.

Verse 33

रिपूनास्कं दते नित्यमतः स्कन्द इति स्मृतः / यो वा सनत्कुमारस्तु ब्रह्मपुत्रः खगाधिप / कामावतारो विज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा

Siya’y inaalala bilang “Skanda” sapagkat palagi niyang pinabubuwal ang mga kaaway. At si Sanatkumāra—O panginoon ng mga ibon—na anak ni Brahmā, ay dapat ding makilalang pagkakatawang-tao ni Kāma; hindi na kailangan ng karagdagang pagninilay.

Verse 34

सुदर्शनश्च परमः प्रद्युम्नः सांब एव च / सनत्कुमारः सांबश्चषडेते कामरूपकाः

Sudarśana at Parama, Pradyumna at Sāmba; Sanatkumāra at Sāmba—ang anim na ito’y sinasabing may kakayahang mag-anyong ayon sa nais (kāmarūpa).

Verse 35

ततश्च इन्द्रकामावप्युमादिभ्यो दशावरौ / तयोर्मध्ये तु गरुड काम इन्द्राधमः स्मृतः

Pagkaraan nito, O Garuḍa, maging ang mga pagnanasang tinatawag na “Indra” at “Kāma” ay sinasabing sampung antas na mas mababa kaysa sa mga nagsisimula kay Umā. Sa dalawa, ang pagnanasang “Kāma” ang inaalalang mas mababa, at ang “Indra” ang mas mataas.

Verse 36

प्राणस्त्वहङ्कार एव अहङ्कारकसंज्ञकः / गरुत्मदंशो विज्ञेयः कामेन्द्राभ्यां दशाधमः

Ang prāṇa, ang hininga ng buhay, ay siya ring ahaṅkāra—ang diwang “ako”—na tinatawag na “ahaṅkāraka,” ang tagapaglikha ng “ako.” Dapat maunawaang ito’y bahagi ni Garuḍa; at bilang pinakamababa sa sampu, ito’y pinamamahalaan ng kāma (pagnanasa) at ng panginoon ng mga pandama (Indra/indriya).

Verse 37

तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु वीन्द्र समाहितः / श्रवणान्मोक्षमाप्नोति महापापाद्विमुच्यते

Pagkaraan nito, ipaliliwanag ko ang kasunod—makinig nang may ganap na pagtuon, O Vīndra (Garuḍa), pinakamainam sa mga ibon. Sa pagdinig nito, nakakamtan ang mokṣa (kalayaan) at napapalaya maging sa malalaking kasalanan.

Verse 38

कामपुत्रोनिरुद्धो ऽपि हरेरन्यः प्रकीर्तितः / स एवाभूद्धरेः सेवां कर्तुं रामानुजो भुवि

Si Aniruddha—bagaman kilala bilang anak ni Kāma (Pradyumna)—ay ipinupuri rin bilang isa pang pagpapakita ni Hari. Siya mismo’y nagkatawang-tao sa lupa bilang nakababatang kapatid ni Rāma upang maglingkod (sevā) kay Hari.

Verse 39

शत्रुघ्न इति विख्यातः शत्रून्सूदयते यतः / अनिरुद्धः कृष्णपुत्रो प्रद्युम्नाद्यो ऽजनिष्ट ह

Siya’y tanyag bilang “Śatrughna” sapagkat nililipol niya ang mga kaaway. At si Aniruddha—anak ni Kṛṣṇa—ay tunay na isinilang bilang pinakapanguna sa hanay nina Pradyumna at ng iba pa.

Verse 40

संकर्षणादिरूपैस्तु त्रिभिराविष्ट एव सः / एवं द्विरूपो विज्ञेयो ह्यनिरुद्धो महामतिः

Si Aniruddha, ang dakilang may isip, ay tunay na napupuspos ng tatlong anyo na nagsisimula kay Saṅkarṣaṇa. Kaya dapat maunawaang siya’y may dalawang uri ng kalikasan.

Verse 41

कामभार्या रतिर्या तु द्विरूपा संप्रकीर्तिता / रुग्मपुत्री रुग्मवती कामभार्या प्रकीर्तिता

Si Rati, ang banal na kabiyak ni Kāma, ay inilarawang may dalawang anyo. Siya rin ay tinatawag na anak ni Rugma at bilang Rugmavatī—kaya siya’y ipinupuri bilang asawa ni Kāma.

Verse 42

अतिप्रकाशयुक्तत्वात्तस्माद्रुग्मवती स्मृता / दुर्योधनस्य या पुत्री लक्षणा सा रतिः स्मृता

Dahil siya’y pinagkalooban ng pambihirang liwanag, kaya siya’y inaalala bilang Rugmavatī. At ang anak na babae ni Duryodhana na nagngangalang Lakṣaṇā ay inaalala rin bilang si Rati.

Verse 43

काष्ठा सांबस्य भार्या सा लक्षणं संयुनक्त्यतः / लक्षणाभिधयाभूमौ दुष्ट वीर्योद्भवा ह्यपि

Si Kāṣṭhā, asawa ni Sāmba, ay saka nakipag-isa kay Lakṣaṇā. Sa pook na tinatawag na Lakṣaṇābhidhā-bhūmi, tunay na may isinilang na nilalang mula sa binhing napariwara at marumi.

Verse 44

एवं द्विरूपा विज्ञेया कामभार्या रतिः स्मृता / स्वायंभुवो ब्रह्मपुत्रो मनुस्त्वाद्यो गुरौ समः / राजधर्मेण विष्णोश्च जातः प्रीणयितुं हरेः

Kaya si Rati, ang asawa ni Kāma, ay dapat maunawaang may dalawang kalikasan. At si Svāyambhuva Manu—ang unang Manu, anak ni Brahmā—ay kapantay ng kanyang guro; at sa pagsunod sa dharmang panghari, siya’y isinilang bilang bahagi ni Viṣṇu upang bigyang-lugod si Hari.

Verse 45

बृहस्पतिर्देवागुरुर्महात्मा तस्यावतारास्त्रय आसन् खगेन्द्र / रामावतारे भरताख्यो बभूव ह्यंभोजजावेशयुतो बृहस्पतिः

Si Bṛhaspati, ang dakilang-gunita na guro ng mga deva—O Hari ng mga Ibon—ay nagkaroon ng tatlong pagkakatawang-tao. Sa pagkakatawang kaugnay ni Rāma, siya’y nakilala bilang Bharata; tunay na si Bṛhaspati ay pinagkalooban ng āveśa, ang panloob na pag-iral ng Brahmā na isinilang sa lotus.

Verse 46

देवावतारान्वानरांस्तारयित्वा श्रीरामदिव्याऽचरितान्यवादीत् / अतो ह्यसौ नारनामा बभूव ह्यङ्गत्वमाप्तुं रामदेवस्य भूम्याम्

Matapos iligtas ang mga banal na pagkakatawang-tao sa hanay ng mga Vānara, ipinahayag niya ang mga sagradong gawa ni Śrī Rāma. Kaya siya’y nakilala sa pangalang Nāra, upang maging isang aṅga—bahaging di-maihihiwalay—ng Panginoong Rāma sa lupa.

Verse 47

कृष्णावतारे द्रोणनामा बभूव अंभोजजावेशयुतो बृहस्यपतिः / यस्माद्दोणात्संभभूव गुरुश्च तस्मादसौ द्रोणसंज्ञो बभूव

Sa panahon ng avatāra ni Kṛṣṇa, si Bṛhaspati—na pinagkalooban ng āveśa, ang kapangyarihang nananahan ni Ambhojajā—ay nakilala bilang Droṇa. At sapagkat ang guro (guru) ay isinilang mula sa isang droṇa (sisidlan), kaya siya’y tinawag na Droṇa.

Verse 48

भूभारभूताद्युद्धृतौ ह्यङ्गभूतो विष्णोः सेवां कर्तुमेवास भूमौ / बृहस्पतिः पवनावेशपुक्ता स उद्धवश्चेत्यमिधानमाप

Upang makatulong sa pag-angat ng bigat ng daigdig, siya’y naging wari’y aṅga ng Viṣṇu at namuhay sa lupa upang maglingkod lamang sa Kanya. Ang Bṛhaspati na iyon, na pinagkalooban ng udyok ni Vāyu, ay tinawag na ‘Uddhava’.

Verse 49

यस्मादुत्कृष्टो हरिरत्र सम्यगतो ह्यसौ बुधवन्नाम चाप / सखा ह्यभूत्कृष्णदेवस्य नित्यं महामतिः सर्वलोकेषु पुज्वः

Sapagkat si Hari ang Kataas-taasan at ganap na nahayag dito, siya’y tinawag ding Budhavan. Siya’y naging palagiang kaibigan ni Kṛṣṇadeva—dakila ang isip at iginagalang sa lahat ng daigdig.

Verse 50

दक्षिणाङ्गुष्ठजो दक्षो ब्रह्मपुत्रो महामतिः / कन्यां सृष्ट्वा हरेः प्रीणन्नास भूमा प्रजापतिः / पुत्रानुदपादयद्दक्षस्त्वतो दक्ष इति स्मृतः

Si Dakṣa—isinilang mula sa kanang hinlalaki, ang dakilang anak ni Brahmā—ay lumikha ng isang anak na babae; at sa pagpapalugod kay Hari (Viṣṇu), siya’y naging makapangyarihang Prajāpati sa lupa. Yamang nagluwal siya ng mga anak na lalaki, kaya siya’y inaalala sa pangalang ‘Dakṣa’ (ang may kakayahan).

Verse 51

शचीं भर्यां देवराजस्य विद्धि तस्या ह्यवतारं शृणु सम्यक् खगेन्द्र / रामावतारे नाम तारा बभूव सा वालिपत्नी शचीसजका च

Alamin na si Śacī ang asawa ng hari ng mga diyos, si Indra. Makinig nang wasto, O Khagendra (Garuda), tungkol sa kanyang pagkakatawang-tao: sa avatāra ni Rāma, siya ay naging si Tārā sa pangalan—ang asawa ni Vāli—na isinilang bilang supling na kaugnay ni Śacī.

Verse 52

रामान्मृते वालिसंज्ञे पतौ हि सुग्रीवसंगं सा चकाराथ तारा / अतो नागात्स्वर्गलोकं च तारा क्व वा यायादन्तरिक्षे न पापा

Nang mapatay ni Rāma ang kanyang asawa—na kilala bilang Vāli—si Tārā ay nakipag-ugnay kay Sugrīva. Kaya’t si Tārā ay nakamit ang daigdig ng langit; sapagkat paanong ang walang kasalanan ay mapapagala sa gitnang daigdig (antarikṣa)?

Verse 53

कृष्णावतारे सैव तारा च वीन्द्र बभूव भूमौ विजयस्य पत्नी / पिशङ्गदेति ह्यभिधा स्याच्च तस्याः सामीप्यमस्यास्त्वजुंनवेव चासीत्

Sa panahon ng avatāra ni Kṛṣṇa, ang gayunding Tārā ay naging si Tārā sa lupa, asawa ni Vijaya. Siya’y tinatawag ding Piśaṅgadā; at nagkaroon din siya ng malapit na ugnayan kay Arjuna.

Verse 54

उत्पादयित्वा बभ्रुवाहं च पुत्रं तस्यां त्यक्त्वा ह्यर्जुनो वै महात्मा / अतश्चोभे वारचित्राङ्गदे च शचीरूपे नात्र विवार्यमस्ति

Matapos magkaanak sa kanya ng isang anak na lalaking nagngangalang Babruvāha, ang dakilang-loob na si Arjuna ay umalis mula roon. Kaya’t kapwa sina Vārā at Citrāṅgadā ay dapat maunawaang may anyo ni Śacī; walang dapat pag-alinlangan dito.

Verse 55

पुलोमजा मन्त्रद्युम्नस्य भार्या या काशिका गाधिराजस्य भार्या / विकुक्षिभार्या सुमतिश्चेति संज्ञा कुशस्य पत्नी कान्तिमतीति संज्ञा

Si Pulomajā ay asawa ni Mantradyumna; si Kāśikā ay asawa ng haring si Gādhi; si Sumati ang tawag sa asawa ni Vikukṣi; at ang asawa ni Kuśa ay bantog sa pangalang Kāntimatī.

Verse 56

एता हि सप्त ह्यवराश्च शच्या जानीहि वै नास्ति विचारणात्र / शची रतिश्चानिरुद्धो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः / षडन्योन्यसमाः प्रोक्ता अहङ्काराद्दशाधमाः

Alamin na ang mga ito ang pitong mas mababang uri; at dito’y wala nang puwang para sa karagdagang pagtatalo. Sina Śacī, Rati, Aniruddha, Manu, Dakṣa, at Bṛhaspati—ang anim na ito’y ipinahayag na magkakapantay sa isa’t isa. Mula sa ahaṅkāra (pagkamakasarili) sumisibol ang sampung mababang uri.

Verse 57

स वायुषु महानद्य स वै कोणाधिपस्तथा

Siya’y naroroon sa mga hangin na gaya ng isang dakilang ilog; at tunay, Siya rin ang panginoong namumuno sa mga dako (mga direksiyon).

Verse 58

नासिकासु स एवोक्तो भौतिकस्तुल्य एव च / अतिवाहः स एवोक्तः यतो गम्यो मुमुक्षुभिः

Ang landas na iyon din ang sinasabing nasa mga butas ng ilong, at inilalarawan ding kahambing ng landas na pisikal. Ang yaon ding landas ay tinatawag na Ativāha, na sa pamamagitan nito ang mga naghahangad ng kalayaan (mumuṣu) ay nakasusulong.

Verse 59

दक्षादिभ्यः पञ्चगुणादधमः संप्रकीर्तितः / गरुड उवाच / प्रवहश्चेति संज्ञां स किमर्थं प्राप तद्वद

Kung ihahambing kina Dakṣa at iba pa, ipinahayag itong mas mababa sa sukat na limang ulit. Sinabi ni Garuḍa: Bakit niya natamo ang tawag na “Pravaha”? Ipaalam mo sa akin iyon.

Verse 60

अर्थः कश्चास्ति तन्नाम्नः प्रतीतस्तं वदस्व मे / गरुडेनैवमुक्तस्तु भगवान्देवकीसुतः / उवाच परमप्रीतः संस्तूय गरुडं हरिः

“Kung may kahulugang ipinahihiwatig ang pangalang iyon, sabihin mo sa akin.” Nang masabi ito ni Garuḍa, ang Mapalad na Panginoon—si Hari, anak ni Devakī—ay lubhang nalugod, pinuri si Garuḍa, at nagsalita.

Verse 61

कृष्ण उवाच / प्रहर्षेण हरेस्तुल्यान्सर्वदा वहते यतः / अतः प्रवहनामासौ कीर्तितः पक्षिसत्तम

Wika ni Krishna: Sapagkat sa masayang pananabik ay lagi niyang dinadala ang mga kapantay ni Hari, kaya ang pinakadakilang ibon ay pinupuri sa pangalang “Pravaha”.

Verse 62

सर्वोत्तमो विष्णुरेवास्ति नाम्ना ब्रह्मादयस्तदधीनाः सदापि / मयोक्तमेतत्तु सत्यं न मिथ्या गृह्णामि हस्तेनोरगं कोपयुक्तम्

Ang Kataas-taasan ay si Vishnu sa Kanyang banal na Pangalan; maging si Brahma at iba pang mga diyos ay laging umaasa sa Kanya. Ang sinabi ko ay katotohanan, hindi kasinungalingan. Sa galit, hinawakan ko ang ahas sa aking kamay.

Verse 63

सर्वं नु सत्यं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतुह्यहीन्द्रः / एवं ब्रुवन्नुरगं कोपयुक्तं समग्रहीन्नादशत्सोप्युरङ्गः

“Kung ang lahat ay tunay—ngunit kung mapatunayang mali—hayaan ang panginoon ng mga ahas na kumagat sa akin!” Sa pagsasabing ito, hinawakan niya ang ahas na nag-aalab sa galit; ngunit kahit iyon ay hindi kumagat.

Verse 64

एतस्य संधारणादेव वीन्द्र स वायुपुत्रः प्रवहेत्याप संज्ञाम् / यो वा लोके विष्णुमूर्तिं विहाय दैत्यस्वरूपा रेणुकाद्याः कुदेवाः

O pinakamahusay sa mga Indra! Sa pagdadala lamang nito, ang anak ni Vayu ay nakilala sa pangalang “Pravaha” (Ang Dumadaloy). Ngunit sinumang sa daigdig ay tumalikod sa anyo ni Vishnu at kumapit sa mga huwad na diyos—gaya ni Renuka at iba pa—na may likas na daitya, ay naliligaw sa kamalian.

Verse 65

तेषां तथा मत्पितॄणां च पूजा व्यर्था सत्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि / एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

Tunay na ang pagsamba sa kanila—maging ang pagsamba sa sarili kong mga ninuno—ay magiging walang saysay. Katotohanan ang sinasabi ko, tunay na katotohanan. Kung ang lahat ng ito’y mali, hayaang kagatin ako ng panginoon ng mga ahas.

Verse 66

पित्र्यं नयामि प्रविहायैव ये तु पित्रुद्देशात्केवलं यः करोति / स पापात्मा नरकान्वै प्रयातीत्येतद्वाक्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि

Hindi ko dinadala ang gayong tao sa daigdig ng mga Pitṛ (mga ninunong banal). Ngunit ang sinumang gumagawa ng mga ritwal nang pangalan lamang—“sa ngalan ng mga ninuno” habang iniiwan ang tunay na tungkulin—ang makasalanang kaluluwang iyon ay tunay na mapupunta sa mga impiyerno. Totoo ang pahayag na ito; kaya ito ang aking ipinahahayag.

Verse 67

न श्रीः स्वतन्त्रा नापि विधिः स्वतन्त्रो न वायुदेवो नापि शिवः स्वतन्त्रः / तदन्ये नो गौरिपुलोम जाद्याः किं वक्तव्यं नात्र लोके स्वतन्त्रः

Maging si Śrī (Lakṣmī) ay hindi ganap na nagsasarili; ni si Vidhi (Brahmā) ay hindi rin nagsasarili. Hindi nagsasarili si Vāyu-deva, ni si Śiva. Kung gayon, ano pa ang sasabihin tungkol sa iba—kay Gaurī (Pārvatī), Pulomajā (Śacī/Indrāṇī), at iba pa? Sa mundong ito, walang tunay na ganap na malaya.

Verse 68

ब्रवीमि सत्यं पुरुषो विष्णुरेव सत्यं सत्य भुजमुद्धृत्य सत्यम् / एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्र

Ipinahahayag ko ang katotohanan: ang Kataas-taasang Purusha ay si Viṣṇu nga. Katotohanan—iniangat ko ang bisig na tagapagdala ng katotohanan at pinagtitibay ko ang katotohanan. Kung ang lahat ng ito’y mapatunayang kasinungalingan, nawa’y kagatin ako ng haring ahas na iyon.

Verse 69

जीवश्च सत्यः परमात्मा च सत्यस्तयोर्भेदः सत्ये ए तत्सदापि / जडश्चसत्यो जीवजडयोश्च भेदो भेदः सत्यः किं च जडैशयोर्भिदा

Tunay ang jīva (kaluluwang indibidwal), at tunay din ang Paramātmā (Kataas-taasang Sarili); at tunay ang pagkakaiba nila—at ito’y nananatiling gayon magpakailanman. Tunay din ang jaḍa (bagay na walang kamalayan); at tunay ang pagkakaiba ng jīva at jaḍa. Tunay ang mismong pagkakaiba—kaya anong makabuluhang “pagkakaiba” pa ang masasabi sa pagitan ng walang kamalayan at ng Panginoon?

Verse 70

भेदः सत्यः सर्वजीवेषु नित्यं सत्या जडानां च भेदा सदापि / एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ दशतु मां ह्यहीन्द्रः

Tunay at walang hanggan ang pagkakaiba sa lahat ng jīva; at tunay din palagi ang mga pagkakaiba sa jaḍa (mga bagay na walang kamalayan). Kung ang lahat ng ito’y mapatunayang huwad, nawa’y kagatin nga ako ng haring ahas na iyon.

Verse 71

एवं ब्रुवन्नुरगं कोपयुक्तं समग्रहीन्नादशत्सोप्युरङ्गः / एतस्य संधारणादेववीद्रे सा वायुपुत्रः प्रवहेत्याप संज्ञाम्

Sa gayon nagsalita, sinunggaban niya ang ahas na puspos ng poot; at ang ahas ay umungal din. Dahil sa mahigpit na paghawak dito, O pantas, ang anak ni Vāyu ay nakilala sa pangalang “Pravaha,” ang tagapagdala at tagapag-udyok ng agos.

Verse 72

द्वयं स्वरूपं प्रविदित्वैव पूर्वं त्वं स्वीकुरुष्व द्वयमेव नित्यम् / स्नानादिकं च प्रकरोति नित्यं पापी स आत्मा नैव मोक्षं प्रयाति

Unang unawain ang dalawang anyo (ng katotohanan at ng sarili), at saka laging yakapin ang dalawang disiplina. Kahit araw-araw pang magsagawa ng paliligo at mga ritwal na katulad nito, ang makasalanan ay hindi makaaabot sa moksha, ang paglaya.

Verse 73

तस्माद्द्वयं प्रविचार्यैव नित्यं सुखी भवेन्नात्र विचार्यमस्ति / एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

Kaya nga, matapos pagnilayan palagi ang dalawang bagay na ito, manatili ang tao sa kapayapaan—wala nang dapat pang pag-isipan dito. Kung ang lahat ng ito’y kasinungalingan, hayaang kagatin ako ng haring ahas na iyon, tunay nga.

Verse 74

गरुड उवाच / किं तद्द्वयं देवदेवेश किं वा तत्कारणं कीदृशं मे वदस्व / द्वयोस्त्यागं कीदृशं मे वदस्व त्यागात्सुखं कीदृशं मे वदस्व

Wika ni Garuḍa: O Panginoon ng mga panginoon, ano ang “dalawa” na iyon? At ano ang sanhi nito? Ipagpaliwanag mo sa akin nang malinaw. Sabihin mo kung ano ang anyo ng pagtalikod sa dalawang iyon; at anong uri ng kaligayahan ang sumisibol mula sa gayong pagtalikod.

Verse 75

श्रीकृष्ण उवाच / द्वयं चाहुस्त्विन्द्रिये द्वे बलिष्ठे देहे ह्यस्मिञ् श्रोत्रनेत्रे सुसृष्टे / अवान्तरे श्रोत्रनेत्रे खगेन्द्र द्वयं चाहुस्तत्स्वरूपं च वक्ष्ये

Sabi ni Śrī Kṛṣṇa: Sa katawang ito, sinasabi nilang may dalawang kapangyarihan ng pandama na pinakamatibay—ang pandinig at paningin—na nilikhang mainam bilang tainga at mata. O Khagendra, hari ng mga ibon, sa loob ng dalawang ito ay may isa pang mas masusing pagdadalawahan; ilalarawan ko rin ang tunay nitong kalikasan.

Verse 76

श्रोत्रस्वभावो लोक वार्ताश्रुतौ च ह्यतीव मोदस्त्वादरास्वादनेन / हरेर्वार्ताश्रवणे दुः खजालं श्रोत्रस्वभावो जडता दमश्च

Ang tainga, sa likas nitong ugali, ay labis na nalulugod sa pakikinig ng tsismis ng sanlibutan, na para bang nilalasap nang may pananabik. Ngunit sa pakikinig sa salaysay ni Hari, natatagpuan nito ang isang “lambat ng pagdurusa”; ganyan ang hilig ng tainga—pamamanhid at pangangailangang pigilan.

Verse 77

नेत्रस्वभावो दर्शने स्त्रीनराणां ह्यत्यादरान्नास्ति निद्रादिकं च / हरेर्भक्तानां दर्शने दुः खरूपो विष्णोः पूजादर्शने दुः खजालम्

Ang mga mata, sa likas nitong ugali, ay nahihila sa pagtingin sa babae at lalaki; dahil sa labis na pagkakapit, nawawala ang tulog at iba pa. Ngunit para sa mga deboto ni Hari, ang gayong “pagtingin” ay nagiging pagdurusa; at sa pagtanaw sa pagsamba kay Viṣṇu, napuputol ang buong lambat ng dalamhati.

Verse 78

तयोः स्वरूपं प्रविदित्वैव पूर्वं पुनः पुनः स्वीकरोत्येव मूढः / शिश्रं मौर्ख्याच्चैव कुत्रापि योनौ प्रवेशयेत्सर्वदा ह्यादरेण

Kahit na naunawaan na niya noon pa ang tunay na anyo ng dalawa, ang nalilinlang ay paulit-ulit pa ring tumatanggap sa mga ito. At dahil sa lubos na kamangmangan, lagi niyang isinisiksik ang kanyang ari ng pag-aanak sa kung alinmang sinapupunan, sa bawat pagkakataon na may masidhing pagkapit.

Verse 79

भयं च लज्जा नैव चास्ते वधूनां तथा नृणां वनितानां यतीनाम् / स्वसारं ते ह्यविदित्वा दिनेपि सुवाम यज्ञेन स्वाभावश्च वीन्द्र

Ang takot at hiya ay hindi na nananatili sa mga babaing ikinakasal, gayundin sa mga lalaki, sa mga babae, at maging sa mga asceta. Tunay nga, kahit sa liwanag ng araw ay hindi nila nakikilala ang tunay na sa kanila (ang panloob na likas); hinahabol nila ang yajña at ang bunga nito—ganyan ang likas na hilig nila, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 80

रसास्वभावो भक्षणे सर्वदापि ह्यनर्पितस्यान्नभक्ष्यस्य विष्णोः / तथो पहारस्य च तत्स्वभावः अभक्ष्याणां भक्षणे तत्स्वभावः

Ang likas na hilig ng panlasa ay laging tungo sa pagkain; ngunit para sa taong nakatalaga kay Viṣṇu, ang pagkaing hindi inihandog ay hindi nararapat kainin. Gayundin, ang likas ng pagkuha ng hindi ibinigay ay ang paglamon sa hindi dapat lamunin—iyan ang likas na katangian nito.

Verse 81

अलेह्यलेहस्य च तत्स्वभावः पातुं त्वपेयस्य च तत्स्वभावः / द्वयोः स्वरूपं च विहाय मूढः पुनः पुनः स्वीकरोत्येव नित्यम्

Ang hindi dapat dilaan, likas na hindi dapat dilaan; at ang hindi dapat inumin, likas na hindi dapat inumin. Ngunit ang nalilinlang, iniwawaksi ang pag-unawa sa tunay na kalikasan ng dalawa, at paulit-ulit pa ring tinatanggap ang mga iyon nang walang tigil.

Verse 82

तस्य स्नानं व्यर्थमाहुश्च यस्मात्तस्मात्त्याज्यं न द्वयोः कार्यमेव / अभिप्रायं ह्येतमेवं खगेन्द्र जानीहि त्वं प्रहस्यैव नित्यम्

Sapagkat sinasabi nilang walang saysay ang kanyang pagligo, kaya dapat itong talikdan—hindi kailangang gawin ang dalawa. O Hari ng mga Ibon, unawain mo ang layong ito nang ganito; alalahanin mo ito palagi, na may banayad na ngiti.

Verse 83

भार्याद्वयं ह्यविदित्वा स्वरूपं स्वीकृत्य चैकां प्रविहायैव चैकाम् / स्नानादिकं कुरुते मूढबूद्धिः व्यर्थं चाहुर्मोक्षभोगौ च नैव / एतत्सर्वं यदि मिथ्या भवेत्तु तदा त्वसौ मां दशतु ह्यहीन्द्रः

Hindi nalalaman ang tunay na anyo ng ‘dalawang asawa’, tinatanggap ng nalilinlang ang isa at iniiwan ang isa. Sa isip na mangmang, ginagawa niya ang pagligo at iba pang ritwal sa maling paraan; kaya sinasabi nilang walang bunga—walang kalayaan (moksha) at wala ring pagtamasa. Kung pawang kasinungalingan ang lahat ng ito, hayaang kagatin ako ng Hari ng mga Ahas.

Verse 84

गरुड उवाच / भार्याद्वयं किं वद त्वं ममापि तयोः स्वरूपं किं वद त्वं मुरारे / तयोर्मध्ये ग्राह्यभार्यां वद त्वमग्राह्यभार्यां चापि सम्यग्वद त्वम्

Wika ni Garuḍa: “Sabihin mo sa akin—ano ang ‘dalawang asawa’? Ipaliwanag mo rin ang kanilang kalikasan, O Murāri. Sa pagitan nila, ilarawan mong malinaw kung alin ang asawang dapat tanggapin at alin ang asawang hindi dapat tanggapin.”

Verse 85

श्रीकृष्ण उवाच / बुद्धिः पत्नी सा द्विरूपा खगेन्द्र दुष्टा चैका त्वपरा सुष्ठुरूपा / तयोर्मध्ये दुष्टरूपा कनिष्ठा ज्येष्ठा तु या सुष्ठुबुद्धिस्वरूपा

Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: O Hari ng mga Ibon, ang ‘Buddhi’ (talino) ay itinuturing na isang asawa na may dalawang anyo—ang isa’y tiwali, at ang isa’y marikit at dalisay. Sa dalawa, ang tiwaling anyo ang nakababata; at ang nakatatanda ay yaong tunay na kalikasan ng wasto at marangal na pag-unawa.

Verse 86

कनिष्ठया नष्टतां याति जीवः सुतिष्ठन्त्या याति योग्यां प्रतिष्ठाम् / कनिष्ठायाः शृणु वक्ष्ये स्वरूपं श्रुत्वा तस्यास्त्यागबुद्धिं कुरुष्व

Sa kalagayang “kaniṣṭhā” (mababa), ang jīva ay napapahamak; sa kalagayang “sutiṣṭhantī” (matatag at maayos na naitatag), nakakamit nito ang angkop at wastong kalagayan. Makinig—ilalarawan ko ang tunay na anyo ng kaniṣṭhā; pagkarinig mo, linangin ang pasyang talikuran ito.

Verse 87

जीवं यं वै प्रेरयन्ती कनिष्ठा काम्यं धर्मं कुरुते सर्वदापि / क्व ब्राह्मणाः क्व च विष्णुर्महात्मा क्व वै कथा क्व च यज्ञाः क्वगावः

Kapag itinutulak ng kaniṣṭhā—ang mababang udyok ng isip—ang jīva ay laging gumagawa ng “dharma” na pinapatakbo ng pagnanasa. Kung gayon, nasaan ang tunay na brāhmaṇa? Nasaan ang dakilang-loob na Viṣṇu? Nasaan ang banal na salaysay? Nasaan ang mga yajña—at nasaan ang mga baka na dapat ingatan at ipagkaloob?

Verse 88

क्व चाश्वत्थः क्व च स्नानं क्व शौचमेतत्सर्वं नाम नाशं करोति / मूढं पतिं रेणुकां पूजयस्व मायादेव्या दीपदानं कुरुष्व

“Ano ang kinalaman ng punong aśvattha? Ano ang kinalaman ng pagligo, at ano ang kinalaman ng kalinisan?” Sinasabi nilang ang lahat ng ito’y sumisira maging sa “pangalan” ng tunay na layon. O hangal na asawa, sambahin mo si Reṇukā, at maghandog ng kaloob na mga ilawan (dīpa-dāna) sa diyosang Māyā.

Verse 89

सुभैरवादीन् भज मूढ त्वमन्ध हारिद्रचूर्णन्धारयेः सर्वदापि / ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं भजस्व भक्त्या सूत्रं गलबन्धं कुरुष्व

“O nalilinlang na bulag! Sambahin mo si Subhairava at ang mga katulad niya; magdala ka ng pulbos na luyang-dilaw sa lahat ng oras. Sa araw ng Jyeṣṭhāṣṭamī, sambahin ang diyosang Jyeṣṭhā nang may bhakti, at itali ang pananggalang na sinulid sa iyong leeg.”

Verse 90

मरिगन्धाष्टम्यां मरिगन्धं भजस्व तथा सूत्रं स्वगले धारयस्व / दीपस्तंभं सुदिने पूजयस्व तत्सूत्रमेव स्वगले धारयस्व

Sa Marigandhāṣṭamī, sambahin ang (panatang) Marigandha, at gayundin isuot ang banal na sinulid sa iyong leeg. Sa isang mapalad na araw, sambahin ang haliging-ilawan (dīpa-stambha); at ang sinulid na iyon din, tunay nga, ang dapat isuot sa iyong leeg.

Verse 91

महालक्ष्मीं चाद्यलक्ष्मीं च सम्यक् पूजां कुरु त्वं हि भक्त्याथ जीव / लक्ष्मीसूत्रं स्वागले धारयस्व महालक्ष्मीवान् भवसीत्युत्तरत्र

Sambahin nang wasto si Mahālakṣmī at gayundin si Ādyalakṣmī, nang may taimtim na debosyon, at mamuhay sa kasaganaan. Isuot ang sinulid ni Lakṣmī sa iyong leeg; sa gayon, sa mga darating na araw ikaw ay mapupuspos ng dakilang Lakṣmī—kasaganaan at pagpapala.

Verse 92

विहाय मौञ्जीदिवसे भाग्यकामः सुगुग्गुलान्धारयस्वातिभक्त्या / सुवासिनीः पूजयस्वाशु भक्त्या गन्धैः पुष्पैर्धूपदीपैः प्रतोष्य

Maliban sa araw ng Mañjī (ritwal ng banal na sinulid/pagpasok), ang naghahangad ng magandang kapalaran ay dapat magsuot ng mainam na guggulu (mabangong dagta) nang may malalim na debosyon. Pagkaraan, agad at may bhakti, sambahin ang mga suvāsinī—mga babaeng may asawa at mapalad—at pasiyahin sila sa pabango, mga bulaklak, insenso, at mga ilawan.

Verse 93

वरार्तिक्यं कांस्यपात्रे निधाय कुर्वार्तिक्यं देवतादेवतानाम् / पिचुमन्दपत्राणि वितत्य भूमौ नमस्व त्वं क्षम्यतां चेति चोक्त्वा

Ilagay ang mapalad na mga sangkap ng ārati sa sisidlang tanso, at isagawa ang ārati para sa mga diyos at mga banal na nilalang. Pagkaraan, ikalat sa lupa ang mga dahon ng picumanda (neem), yumukod at sabihin: “Pagpupugay sa inyo; nawa’y mapatawad.”

Verse 94

महादेवीं पूजयस्वाद्य भक्त्या सद्वैष्णवानां मा ददस्वाप्यथान्नम् / सद्वैष्णवानां यदि वान्नं ददासि भाग्यं च ते पश्यतो नाशमेति

Ngayong araw, sambahin ang Dakilang Diyosa (Mahādevī) nang may bhakti; huwag magbigay ng pagkain sa mga mapagkunwaring huwad na tinatawag na Vaiṣṇava. Kapag nagbigay ka ng pagkain sa gayong huwad na Vaiṣṇava, ang iyong magandang kapalaran ay makikitang naglalaho sa harap ng iyong mga mata.

Verse 95

स्ववामहस्ते वेणुपात्रे निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते पते त्वम् / उत्तिष्ठ भोः पञ्चगृहेषु भिक्षां कुरुष्व सम्यक् प्रविहायैव लज्जाम्

Ilagay sa iyong kaliwang kamay ang mangkok na kawayan para sa paghingi, at hawakan sa kanang kamay ang ilawan—O asawa, bumangon ka! Pumaroon at mamalimos nang wasto sa limang bahay, isantabi ang lahat ng hiya.

Verse 96

आदौ गृहे षड्रसान्नं च कुत्वा जगद्गोप्यं भोजनं त्वं कुरुष्व / तच्छेषान्नं भोजयित्वा पते त्वं तासां च रे शरणं त्वं कुरुष्व

Una, sa tahanan, magluto ng pagkain na may anim na lasa at kainin ito nang palihim, bilang pagkaing dapat ingatan. Pagkaraan, pakainin ang iba sa natirang pagkain; at ikaw, O asawa, maging kanlungan at tagapagtanggol din ng mga babaeng iyon.

Verse 97

तासं हस्तं पुस्तके स्तापयित्वा त्राहित्येवं तन्मुखैर्वाचयस्व / त्वं खड्गदेवं पूजयस्वाद्यभर्तस्तत्सेवकान्पूजयस्वाद्य सम्यक्

Ipatong ang kanilang mga kamay sa banal na aklat, at ipabigkas sa sarili nilang bibig ang mga salitang: “Iligtas (kami)!” Gayundin, O panginoon, sambahin ngayon ang Diyos ng Tabak, at parangalan nang wasto ang Kanyang mga tagapaglingkod.

Verse 98

तैः सार्धं त्वं श्वानशब्दं कुरुष्व हरिद्राचूर्णंसर्वदा त्वं दधस्व / कुरुष्व त्वं भीमसेनस्य पूजां पञ्चामृतैः षोडशभिश्चोपचारैः

Kasama nila, gawin mo ang tunog ng aso; at lagi mong dalhin (o ipahid) ang pulbos na luyang-dilaw. Isagawa ang pagsamba kay Bhīmasena sa pamamagitan ng pañcāmṛta at ng labing-anim na handog (ṣoḍaśopacāra) ayon sa ritwal.

Verse 99

तत्कौपीनं रौप्यजं कारयित्वा समर्पयित्वा दीपमालां कुरुष्व / तद्दासवर्यान् भोजयस्वाद्य भक्त्या गर्जस्व त्वं भीमभीमेति सुष्ठु

Pagawa ng kaupīna (bahag) na yari sa pilak, at matapos itong maihandog nang nararapat, ay ayusin ang hanay ng mga ilawan bilang garland ng liwanag. Pagkatapos, sa debosyon, pakainin ang pinakamahuhusay sa Kanyang mga tagapaglingkod, at sumigaw nang malakas at matatag: “Bhīma! Bhīma!”

Verse 100

तद्दासवर्यान्मोदयस्व स्ववस्त्रैर्मद्यैर्मांसद्रव्यजालेन नित्यम् / महादेवं पूजयस्वाद्य सम्यग् महारुद्रैरतिरुद्रैश्च सम्यक्

Kaya araw-araw, pasayahin at parangalan ang pinakamahuhusay sa Kanyang mga tagapaglingkod sa pamamagitan ng sarili mong kasuotan, ng alak, at ng sari-saring handog na karne. Pagkatapos, sambahin ngayon si Mahādeva nang ganap at ayon sa tuntunin, sa pagbigkas ng mga himnong Mahārudra at Atirudra gaya ng itinakda.

Verse 101

हरेत्युक्त्वा जङ्गमान्पूजयस्वशैवागमे निपुणाञ्छूद्रजातान् / शाकंभरीं विविसः सर्वशाकान्सुपाचयित्वा च गृहे गृहे च

Pagkasambit ng “Hara,” sambahin at igalang mo ang mga nilalang na gumagalaw—ang mga Śūdra na bihasa sa tradisyong Śaiva. Pagpasok sa dambana ni Śākambarī, lutuin nang maigi ang lahat ng uri ng gulay, at gawin ito sa bawat bahay-bahay.

Verse 102

ददस्व भक्त्या परमादरेण स्वलङ्कृत्य प्रास्तुवंस्तद्गुणांश्च / कुलादेवं पूजयस्वाद्य भक्त्या त्वं दृग्भ्यां वै तद्दिने शंभुबुद्ध्या

Maghandog nang may debosyon at pinakamataas na paggalang; mag-ayos ng sarili, umawit ng papuri at alalahanin ang Kanyang mga kabutihan. Ngayon, sambahin ang diyos ng angkan nang may bhakti; at sa araw na iyon, masdan Siya sa sarili mong mga mata, na may pagkaunawang Siya si Śambhu (Śiva).

Verse 103

तद्भक्तवर्यान्पूजयस्वाद्य सम्यक् तत्पादमूले वन्दनं त्वं कुरुष्व / सुपञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं पूजां कुरुष्व क्षीरलाजादिकैश्च

Ngayon, igalang nang wasto ang pinakamahuhusay sa Kanyang mga deboto, at magsagawa ng pagpupugay sa paanan ng Panginoon. Sa banal na araw ng Supañcamī, sambahin ang imahen ni Śeṣa na yari sa lupa, na may handog na gatas, lajā (piniritong bigas) at iba pa.

Verse 104

सुनागपाशं हि गले च बद्ध्वा तच्छेषान्नं भोजयेर्भोः पुनस्त्वम् / दिने चतुर्थे भोज यस्वाद्य भक्त्या नैवेद्यान्नं भोजयस्वाद्य सुष्ठु

Pagkatali ng ‘sunāga-pāśa’ (ritwal na pisi/singsing) sa leeg, pakainin muli gamit ang natirang pagkain mula sa handog na iyon. Pagdating ng ikaapat na araw, gawin nang may debosyon ang wastong pagpapakain—pakainin gamit ang pagkaing naihandog muna bilang naivedya.

Verse 105

इत्यादिकं प्रेरयित्वा पतिं सा जीवेन नष्टं प्रिकरोत्येव नित्यम् / तस्याः संगाज्जीवरूपः पतिस्त्वां सम्यग्दष्टामिहलोके परत्र

Sa gayon, sa paulit-ulit na pag-uudyok sa kanya sa iba’t ibang paraan, patuloy niyang ibinabagsak ang asawa hanggang sa masira ang mismong lakas-buhay. Dahil sa pakikisama sa kanya, ang asawang iyon—na ang tunay na kalikasan ay ang jīva, ang indibidwal na kaluluwa—ay nabibigong makita Ka nang wasto, sa mundong ito at sa susunod.

Verse 106

तस्याः संगं सुविदूरं विसृज्यचेष्ट्वा समग्रं कुरु सर्वदा त्वम् / सुबुद्धिरूपा त्वीरयन्ती जगाद भजस्व विष्णुं परमादरेण

Iwan mo ang pakikisama sa kaniya mula sa napakalayong agwat, at laging gawing ganap na matuwid ang iyong asal. Pagkaraan, na wari’y anyo ng wastong pag-unawa, siya’y nag-udyok at nagsabi: “Sambahin mo si Vishnu nang may sukdulang paggalang.”

Verse 107

हरिं विनान्यं न भजस्व नित्यं सा रेणुका त्वां तु न पालयिष्यति / अदृष्टनामा हरिरिवे हि नित्यं फलप्रदो यदि न स्यात्खगेन्द्र

O Khagendra, hari ng mga ibon, huwag kang sumamba kailanman sa iba pa maliban kay Hari. Hindi ka poprotektahan ni Renukā. Sapagkat kung si Hari—bagaman di nakikita at sa pangalan lamang nakikilala—ay hindi laging Tagapagkaloob ng bunga, kung gayon walang pagsamba ang magbubunga ng anumang gantimpala.

Verse 108

जुगुप्सितां श्रुत्यनुक्तां च देवीं पतिद्रुहां सर्वदा सेवयित्वा / तस्याः प्रसादात्कुष्ठभगन्दराद्यैर्भुक्त्वा दुः खं संयमिनीं प्रयाहि

Sa patuloy na paglilingkod sa isang kasuklam-suklam na diyosa—na hindi pinahihintulutan ng mga Veda—at sa pagtataksil sa asawa, sa pamamagitan ng kaniyang “pabor” ay kailangang danasin ang pighati sa mga sakit gaya ng ketong at fistula, at pagkaraan ay tumungo sa Saṃyaminī, ang lungsod ni Yama.

Verse 109

तदा कुदवी कुत्र गता वदस्वमे ह्यतः पते त्वं न भजस्व देवीम् / पते भज त्वं ब्राह्मणान्वैष्णवांश्च संसारदुः खात्तारन्सुष्ठुरूपान्

Pagkaraan ay sinabi niya: “Sabihin mo sa akin—saan napunta ang masamang babaeng iyon? Kaya, O asawa, huwag mong sambahin ang diyosa. O asawa, sa halip ay igalang at sambahin mo ang mga Brāhmaṇa at ang mga Vaiṣṇava—yaong may dakilang asal at marangal na anyo—na nag-aalis ng pagdurusa ng pag-iral sa sansinukob.”

Verse 110

सेवादिकं प्रवीहायैव स्वच्छं मायादेव्या भजनात्किं वदस्व / ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं ह्यलक्ष्मीं लक्ष्मीति बुद्ध्या पूजयित्वा च सम्यक्

Tinalikuran mo ang paglilingkod at mga katulad nito at sinasabi mong “dalisay”—ano nga ba ang masasabi sa pagsamba mo sa diyosang Māyā? At sa pagtalima sa Jyeṣṭhāṣṭamī, matapos mong sambahin nang wasto ang diyosang Jyeṣṭhā—na tunay na Alakṣmī (kasawian)—habang inaakala mo siyang Lakṣmī (kapalaran), ano ba ang tunay na napapala?

Verse 111

तस्याः सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा नानादुः खं ह्यनुभूयाः पते त्वम् / यदा पते यमादूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानैः कशाभिः

Sa pagtali ng lubid sa iyong leeg, tunay na mararanasan mo ang maraming uri ng pagdurusa, O asawa—kapag tinalian ka ng mga sugo ni Yama ng mga silo at pinalo ka nang husto ng mga latigo.

Verse 112

तदा ह्यलक्ष्मीः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व / पते भज त्वं सर्वदा वायुतत्त्वं न चाश्रयेस्त्वं सूक्ष्मस्कन्दं च मूढ

Kung gayon, saan tatakas ang kamalasan (Alakṣmī)? Pumunta sa pinaka-ugat—humanap ng kanlungan sa paanan ni Vishnu. O panginoon, laging sambahin ang prinsipyo ng Vāyu; at huwag, O nalinlang, humanap ng silungan sa 'banayad na katawan'.

Verse 113

तद्वत्तं त्वं नवनीतं च भक्त्या तदुच्छिष्टं भक्षयित्वा पते हि / तस्याश्च सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा इहैव दुः खान्यनुभूयाः पते त्वम्

Gayundin naman, ikaw—na kumain nang may debosyon ng mantikilya na kanyang tira—ay tunay na babagsak. At matapos itali ang kanyang lubid sa iyong leeg, mararanasan mo ang mga pagdurusang iyon mismo dito, O ikaw na nahulog.

Verse 114

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः / तदा स्कन्दः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

Kapag nahulog ka sa mga kamay ng mga sugo ni Yama—nakatali nang mahigpit ng mga silo at paulit-ulit na hinahampas ng mga latigo—saan tatakbo si Skanda upang protektahan ka? Kaya, humanap ng kanlungan sa pinaka-ugat: ang mga paa ni Vishnu.

Verse 115

दीपस्तंभं दापयित्वा पते त्वं सूत्रं च बद्ध्वा स्वगले च भक्त्या / तदा बद्ध्वा यमदूतैश्च पाशैर्दीपस्तंभैस्ताड्यमानस्तु सम्यक्

O asawa, matapos magbigay ng patungan ng ilawan, at pagkatapos—sa pag-aakalang debosyon—ay nagtali ng sagradong sinulid sa iyong sariling leeg, ikaw ay tinalian ng mga sugo ni Yama at pinalo nang husto ng mga poste ng ilawan.

Verse 116

दीपस्तंभः कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व / लक्ष्मीदिने पूजयित्वा च लक्ष्मीं सूत्रं तस्याः स्वगले धारय त्वम्

Saan tumakas ang haliging-ilawan? Kaya’t manangan ka sa ugat na pinagmulan—sa mga paa ni Vishnu. Sa banal na araw ni Lakshmi, sambahin si Lakshmi, at saka isuot sa iyong leeg ang kanyang sinulid (anting).

Verse 117

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बध्वा सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः / तदा लक्ष्मीः कुत्र पलायते ऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

Kapag ang tao’y bumagsak sa kamay ni Yama at ang mga sugo ni Yama ay gumapos sa kanya ng mga silo at hinampas nang mariin ng mga latigo, saan tatakas ang Lakshmi—ang ginhawang makamundo? Kaya’t manangan sa ugat na pinagmulan: sambahin ang mga paa ni Vishnu.

Verse 118

विवाहमैञ्जीदिवसे मूढबुद्धे जुगुसितान्धारयित्वा सुभक्त्या / वरारार्तिकं कांस्यपात्रे निधाय कृत्वार्तिक्यं उदौदैति शब्दम्

O hangal ang isip! Sa araw ng kasal o sa araw ng seremonya ng banal na sinulid, kung ang tao’y debotong humahawak sa bagay na kasuklam-suklam at, inilalagay ang pangkasalang ārati sa sisidlang tanso, ay nagsasagawa ng ārati, saka sumisiklab ang isang malakas na tunog.

Verse 119

तथैव दष्ट्वा पिचुमन्दस्य पत्रं सुनर्तयित्वा परमादरेण / यदा तदा यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वाबद्ध्वा ताड्यमानश्च सम्यक्

Gayon din, matapos kagatin ang dahon ng punong picumanda at pagalawin ito na wari’y sumasayaw sa matinding pagpupunyagi, siya’y paulit-ulit na ginagapos ng mga silo ng mga sugo ni Yama, pinakakawalan, at saka lubusang hinahampas.

Verse 120

तव स्वामिन्कुलदेवो महात्मन्पलायितः कुत्र मे तद्वदस्व / स्वदेहानां पूजयित्वा च सम्यक्कण्ठाभरणैर्विधुराणां च केशैः

O dakilang nilalang, sabihin mo sa akin: saan tumakas ang kuladeva, ang diyos ng angkan ng iyong panginoon? Matapat nilang sinasamba ang sarili nilang katawan, at saka nag-aanyong may kuwintas at palamuti—pati buhok ng mga balo ay ginagawa nilang palamuti.

Verse 121

संतिष्ठमाने यमदूता बलिष्ठा संताड्यमाने मुसलैर्भिन्दिपालैः / यदा तदा कुत्र पलायिता सा केशैर्विहीना लंबकर्णं च कृत्वा

Kapag ang mga makapangyarihang sugo ni Yama ay nakahanda na, at kapag siya ay pinapalo ng mga batuta at pamalo, saan siya maaaring tumakas? Inalisan ng buhok at may mahahabang tainga, siya ay naiwang walang-walang magawa.

Verse 122

स्ववामहस्ते वेणुपात्रं निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते च मूढः / गृहेगृहे भैक्षचर्यां च कृत्वा संतिष्ठमाने स्वगृहं चैव देवी

Inilalagay ang kawayang mangkok sa kanyang kaliwang kamay at hawak ang lampara sa kanan, ang nalinlang na tao ay nagpupunta sa bawat bahay upang mamuhay sa limos; gayunpaman, ang Diyosa (Tadhana) ay pinapanatili siyang nakatali kahit sa kanyang sariling tahanan.

Verse 123

यदा तदा यमदूतैश्च मूढ दीपैः सहस्रैर्दह्यमानश्च सम्यक् / निर्नासिका रेणुका मूढबुद्धे पलायिता कुत्र सा मे वदस्व

Paulit-ulit siyang sinusunog nang lubusan ng mga sugo ni Yama gamit ang libu-libong nagliliyab na lampara. O hangal na may nalinlang na isipan—sabihin mo sa akin: saan tumakas ang Renuka na iyon na walang ilong?

Verse 124

सदा मूढं खड्गदेवं च भक्त्या तं भक्तवत्पूजयित्वा च सम्यक् / तैः सार्धं त्वं श्वानवद्गर्जयित्वा संतिष्ठमाने स्वगृहे चैव नित्यम्

Laging nalinlang, sinasamba mo ang 'Diyos ng Espada' nang may debosyon, pinararangalan ito na parang tunay na bagay ng pagsamba. Pagkatapos, kasama ang gayong mga kasama, ikaw ay tumatahol at umuungal na parang aso, nananatiling palagi sa loob ng iyong sariling bahay.

Verse 125

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमानस्तत्र शब्दं प्रकुर्वन् / संतिष्ठमाने भक्तवर्यं विहाय तदा देवः कुत्र पलायितोभूत्

Pagkatapos, habang siya ay binubugbog nang husto ng mga sugo ni Yama, siya ay sumigaw nang malakas doon. Iniiwan ang pangunahing deboto na nakatayo nang matatag, saan nga ba tumakas ang kanyang 'diyos' sa sandaling iyon?

Verse 126

स पार्थक्याद्भीमसेनप्रतीकं पञ्चामृतैः पूजयित्वा च सम्यक् / सुव्यञ्जने चान्नकौपीनमेव दत्त्वा मूढस्तिष्ठमाने स्वगेहे

Dahil sa maling pag-iiba, taimtim niyang sinamba ang isang anyong kahawig ni Bhīmasena gamit ang pañcāmṛta; saka naghandog ng masasarap na pampalasa, lutong pagkain, at maging bahag—samantalang ang tunay na tatanggap (ang yumao) ay nananatiling walang magawa sa sarili niyang kalagayan—kaya siya’y kumikilos sa kamangmangan at pagkalito.

Verse 127

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमाने यममार्गे च मूढः / भीमः स वै कुत्र पलायितोभूतो मूलं विष्णुपादं भजस्व

Kapag kailanman na ikaw ay lubusang hinahampas ng mga sugo ni Yama at nakatayo kang litong-lito sa daan patungo kay Yama, saan ka pa tatakas, ikaw na nanginginig sa takot? Kaya manalig sa pinakaugat: sa mga paa ng Panginoong Vishnu (Viṣṇupāda).

Verse 128

महादेवं पूजयित्वा च सम्यक् हरेत्युक्त्वा स्वगृहे विद्यमाने / यदा गृहं दह्यते वह्निना तु तदा हरः कुत्र पलायितोभूत्

Kahit na taimtim niyang sinamba si Mahādeva at paulit-ulit na binigkas ang “Hara” habang nasa sarili niyang bahay—kapag ang bahay na iyon ay nilamon ng apoy, saan naman tumakas ang “Hara”?

Verse 129

शाकं भरीदिवसे सर्वमेव शाकंभरी सा च देवी महात्मन् / पलायिता कुत्र मे त्वं वदस्व कुलालदेवं पूजयित्वा च भक्त्या

“Sa banal na araw ni Śākambharī, ang lahat dito’y inialay bilang śāka, mga handog na gulay; at ang mismong Diyosa Śākambharī—O dakilang kaluluwa—ay tumakas. Sabihin mo sa akin, nasaan ka? Sinamba ko rin nang may debosyon si Kulāladeva, ang diyos ng mga magpapalayok…”

Verse 131

यदा पञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं संपूज्य भक्त्या विद्यमाने स्वगेहे / तदा बद्ध्वा यमदूताश्च सम्यक् संनह्यमाने नागपाशैश्चबद्ध्वा

Sa ikalimang araw ng buwan (Pañcamī), kapag sa sariling tahanan ay taimtim na sinamba ang imahen ni Śeṣa na yari sa luwad, kahit subukin man ng mga sugo ni Yama na dakpin at gapusin, napipigil ang kanilang kapangyarihan—na wari’y ang taong ginagapos ay nasa ilalim ng pag-iingat ng “pisi ng ahas” (nāga-pāśa) ni Śeṣa.

Verse 132

स्वभक्तवर्यं प्रविहाय नागः पलायितः कुत्र वै संवद त्वम् / दूर्वाङ्कुरैर्मोदकैः पूजयित्वा विनायकं पञ्चखाद्यैस्तथैव

Iniwan ang kanyang pinakadakilang deboto, tumakas ang ahas—sabihin mo sa akin, saan ka nga ba nagtungo? Matapos sambahin si Vināyaka sa pamamagitan ng mga usbong ng damong dūrvā at mga modaka, at gayundin sa limang uri ng handog na pagkain, magsabi ka ng totoo.

Verse 133

संतिष्ठंमाने यमदूतैश्च सम्यक् संताड्यमाने तप्तदण्डैश्च मूढ / दन्तं विहायैव च विघ्नराजः पलायितः कुत्र मे तं वदत्वम्

“Nang siya’y mahigpit na ginagapos ng mga sugo ni Yama at lubhang hinahampas ng maiinit na pamalo—ikaw na hangal—agad tumakas si Vighnarāja, iniwan pa ang sarili niyang pangil. Sabihin mo sa akin: nasaan na siya ngayon?”

Verse 134

विवाहकाले पिष्टदेवीं सुभक्त्या संपूजयित्वा विद्यमानो गृहे स्वे / यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संपीड्यमानो यममार्गे स मूढः

Kahit sa panahon ng kasal, habang naninirahan pa sa sariling bahay, taimtim niyang sinamba ang Piṣṭa-devī; pagdating ng takdang oras, ang nalilinlang na taong iyon ay dinadakip at iginagapos ng mga sugo ni Yama, pinahihirapan, at itinutulak sa landas patungo kay Yama.

Verse 135

विष्ठादेवी पीड्यमानं च भक्तं विहाय सा कुत्र पलायिताभूत् / विवाहकाले रजकस्य गेहं गत्वा सम्यक् प्रार्थयित्वा च मूढः

Nang ang deboto ay pinahihirapan ni Viṣṭhādevī, iniwan siya ng diyosa—saan siya tumakas? Sa panahon ng kasal, ang hangal na lalaki ay nagtungo sa bahay ng tagalaba (rajaka) at, matapos makiusap nang wasto, nakuha niya iyon, ngunit nanatiling nasa kamangmangan.

Verse 136

यस्तंभसूत्रं कलशे परीत्य पूजां कृत्वा विद्यमानो गृहे स्वे / यदा तदा यमदूतश्च सम्यक् तं स्तंभसूत्रं तस्य मुखे निधाय

Sinumang nabubuhay pa sa sariling tahanan, matapos umikot nang may paggalang sa banal na banga ng tubig at sa sinulid ng haligi (taṃbha-sūtra) at magsagawa ng pagsamba—sa takdang oras, ilalagay nang wasto ng sugo ni Yama ang mismong sinulid na iyon sa kanyang bibig.

Verse 137

संताड्यमाने संतभसूत्रस्थदेवी पलायिता कुत्र मे संवदस्व / विवाहकाले पूजयित्वा च सम्यक् चण्डालदेवीं भक्तवश्यां च तस्याः

Nang ako’y binubugbog, ang diyosang nananahan sa banal na sinulid ay tumakas—sabihin mo sa akin, saan siya nagtungo? At sa oras ng kasal, dapat sambahin nang wasto ang Caṇḍāla-devī, sapagkat sa pamamagitan ng debosyon siya’y nagiging masunurin.

Verse 138

तद्भक्तवर्यैः शूर्पमध्ये च तीरे संसेवयित्वा विद्यमानो गृहेस्वे / यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमानो यममार्गे महद्भिः

Kahit naninirahan pa sa sariling bahay, kung nakihalubilo sa pinakamasamang mga deboto (ng maling landas) sa gitna ng bilao at sa pampang ng ilog—sa malao’t madali’y tatalian siya ng mga sugo ni Yama, bubugbugin nang matindi, at itutulak sa dakilang daan patungo kay Yama.

Verse 139

चूलेदवी क्व पलायिताभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व / ज्वरादिभिः पीड्यमाने स्वपुत्रे गृहे स्थितं ब्रह्मदेवं च सम्यक्

Saan tumakas ang diyosang Cūledavī? O lubhang naliligaw ang isip, magkubli sa mga paa ni Viṣṇu. Kapag ang sarili mong anak ay pinahihirapan ng lagnat at iba pang pasakit, sambahin nang wasto sa loob mismo ng tahanan si Brahmā, ang banal na Panginoong nananahan doon.

Verse 140

धूर्पैर्दीपैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पुष्पैः पूजां कृत्वा विद्यमानश्च गेहे / यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने वेणुपाशादिभिश्च

Kahit nasa bahay pa—matapos magsagawa ng pagsamba gamit ang insenso, mga ilawan, handog na pagkain, at mga bulaklak—darating ang sandali na tatalian siya ng mga sugo ni Yama at bubugbugin gamit ang mga lubid na kawayan at iba pang panilo.

Verse 141

स ब्रह्मदेवः क्व पलायितोभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व / सन्तानार्थं बृहतीं पूजयित्वा गलेन बद्ध्वा बृहतीं वै फलं च

Saan tumakas ang diyos na Brahmā? O lubhang nalilinlang, sumilong ka sa mga banal na paa ni Viṣṇu. Para sa pagkakaroon ng supling, sambahin ang halamang bṛhatī; saka itali ang bunga nito sa iyong leeg.

Verse 142

संतिष्ठमाने यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने बृहतीकण्टकैश्च / तदा देवी बृहती मूढबुद्धे पलायिता कुत्र मे तद्वद त्वम्

Nang ikaw ay sinunggaban at iginapos ng mga sugo ni Yama, at hinampas ng malalaking latigong matinik—o nalilinlang—saan tumakas ang diyosang Bṛhatī? Gaya rin nito, saan ka tatakas ngayon?

Verse 143

भजस्व मूढ परदैवतं च नारायणं तारकं सर्वदुः खात् / सुक्षुद्रदेवेषु मतिं च मा कुरु न च शृणु त्वं फल्गुवाक्यं तथैव

O mangmang, sambahin ang Kataas-taasang Diyos—si Nārāyaṇa—ang tagapagligtas na nagtatawid sa saṃsāra at nagpapalaya sa lahat ng dalamhati. Huwag ituon ang isip sa mumunting mga diyos, at huwag ding makinig sa hungkag at walang bungang salita.

Verse 144

सुक्षुद्रदेवान् भिन्दिपाले निधाय विसर्जयित्वा दूरदेशे महात्मन् / संधार्य त्वं स्वकुलाचारधर्मं संपातने नरकं हेतुभूतम्

O dakilang-loob, matapos mong ilagay ang mumunting mga diyos sa isang sisidlan na parang mga tanda lamang at saka itapon sa malayong lupain, pinanghahawakan mo pa rin ang dharma ng kaugaliang pang-angkan—ngunit ang gayong pagkukunwari ang nagiging sanhi ng pagbagsak sa impiyerno.

Verse 145

पुनीहि गात्रं सर्वदा मूढबुद्धे मन्त्राष्टकैर्जन्मतीर्थे पवित्रे / हृदि स्थितांमारैर्व्यमुद्रां विहाय कृत्वाभूषां विष्णुमुद्राभिरग्र्याम्

O mapurol ang isip, laging linisin ang katawan sa banal na pook-paliguang pinagmulan ng iyong kapanganakan sa pamamagitan ng walong mantrang banal. Iwaksi ang Yama-mudrā na nakapaloob sa puso, at sa halip ay magpalamuti ng mga dakilang Viṣṇu-mudrā.

Verse 146

सदा मूढो हरिवार्तां भजस्व ह्यायुर्गतं व्यर्थमेवं कुबुद्ध्या / सद्वैष्णवानां संगमो दुर्लभश्च क्षुब्धं ज्ञानं तारतम्यस्वरूपम्

O nalilinlang, lagi kang kumapit sa banal na salaysay at pag-alaala kay Hari; sapagkat ang buhay ay lumilipas—nasasayang dahil sa maling pag-unawa. Ang pakikisama sa mga tunay na Vaiṣṇava ay bihira; kapag nagulo ang kaalaman, lumilitaw ito bilang baluktot na pagkakaiba-iba at antas-antas.

Verse 147

हरिं गुरुं ह्यनुसृत्यैव सत्यं गतिं स्वकीयां तेन जानीहि मूढ / दग्ध्वा दुष्टां बुद्धिमेवं च मूढ सुबुद्धिरूपं मा भजस्वैव नित्यम्

Sa pagsunod lamang kay Hari (Viṣṇu) at sa tunay na Guru, alamin mo—o nalilinlang—ang sarili mong tunay na hantungan. Pagkatapos sunugin at pawiin ang masama at baluktot na pag-unawa, huwag kang muling kumapit nang paulit-ulit sa anyo ng ‘mabuting isip’ habang nananatiling nalilinlang.

Verse 148

मया सार्धं सद्गुरुं प्राप्य सम्यग्वैराग्यपूर्वं तत्त्वमात्रं विदित्वा / तेनैव मोक्षं प्राप्नुमो नार्जवैर्यत्तार्या विष्णोः संप्रसादाच्च लक्ष्म्याः

Nang makamtan, kasama ko, ang tunay na Sadguru, at matapos makilala nang wasto ang tanging Katotohanan—na pinangungunahan ng tunay na paglayo sa pagnanasa (vairāgya)—sa kaalamang iyon din natin nakakamtan ang mokṣa; ito’y sa mapagpalang biyaya ni Viṣṇu at gayundin ni Lakṣmī.

Verse 149

इत्याशयं मनसा सन्निधाय तथा चोक्तं भक्तवर्यो मदीयः / अतो भक्तः प्रवहेत्येव संज्ञामवाप वीन्द्र प्रकृतं तं शृणु त्वम्

Kaya nito, nang mailagak nang malinaw sa isip ang layuning ito, nagsalita nang ayon dito ang aking pinakadakilang deboto. Kaya, O Garuḍa, pinakamainam sa mga hari ng ibon, ang debotong iyon ay nakilala sa pangalang ‘Pravāha’. Pakinggan mo mula sa akin ang salaysay tungkol sa kanya.

Verse 1130

कार्पासं वै तेन दत्तं गृहीत्वा संतिष्ठमाने यमदूतैश्च सम्यक् / संहन्यमानस्तीक्षणधारैः कुठारैः कुलालदेवं च सुदंष्ट्रनेत्रम् / विहाय वै कुत्र पलायितोभून्न ज्ञायते ऽन्वेषणाच्चापि केन

Kinuha niya ang bulak na ibinigay sa kanya at tumayo roon habang ang mga sugo ni Yama ay mahigpit na pumapaligid. Habang hinahataw ng mga palakol na matatalim ang talim, iniwan niya si Kulāladeva—ang mabagsik na diyos ng mga magpapalayok na may pangil at matang nanlilisik—at tumakas; ngunit kung saan siya napunta’y di nalaman, kahit hanapin pa.