Shloka 76

Multi-form Manifestations, Indra–Kāma Incarnations, Pravāha, and the Twofold Buddhi

Sense-Discipline and Exclusive Refuge in Viṣṇu

श्रोत्रस्वभावो लोक वार्ताश्रुतौ च ह्यतीव मोदस्त्वादरास्वादनेन / हरेर्वार्ताश्रवणे दुः खजालं श्रोत्रस्वभावो जडता दमश्च

śrotrasvabhāvo loka vārtāśrutau ca hyatīva modastvādarāsvādanena / harervārtāśravaṇe duḥ khajālaṃ śrotrasvabhāvo jaḍatā damaśca

Ang tainga, sa likas nitong ugali, ay labis na nalulugod sa pakikinig ng tsismis ng sanlibutan, na para bang nilalasap nang may pananabik. Ngunit sa pakikinig sa salaysay ni Hari, natatagpuan nito ang isang “lambat ng pagdurusa”; ganyan ang hilig ng tainga—pamamanhid at pangangailangang pigilan.

śrotra-svabhāvaḥthe nature of the ear
śrotra-svabhāvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrotra + svabhāva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: श्रोत्रस्य स्वभावः
lokaof the world; worldly
loka:
Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
TypeAdjective
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); used as qualifier in compound-like relation with vārtāśruti
vārttā-śrutauin hearing (worldly) talk/news
vārttā-śrutau:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvārttā + śruti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Dual (द्विवचन); तत्पुरुष: वार्तायाः श्रुतिः (hearing of talk/news)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphatic
atīvaexcessively; very much
atīva:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootatīva (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
modaḥdelight
modaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmoda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/contrast)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
ādara-āsvādanenaby relishing (it) with eagerness
ādara-āsvādanena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootādara + āsvādana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: आदरस्य आस्वादनम् (tasting/enjoying with relish)
hareḥof Hari
hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
vārttā-śravaṇein hearing the account (of Hari)
vārttā-śravaṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvārttā + śravaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: वार्तायाः श्रवणम्
duḥkhajālama net/mass of sorrow
duḥkhajālam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootduḥkha + jāla (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: दुःखस्य जालम्
śrotra-svabhāvaḥthe ear’s nature
śrotra-svabhāvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrotra + svabhāva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
jaḍatādullness
jaḍatā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaḍatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
damaḥrestraint; self-control
damaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Concept: The ear naturally craves prajalpa (worldly chatter), but must be trained to relish Hari-kathā; initial discomfort is a symptom of tamas and habit, remedied by dama and repeated śravaṇa.

Vedantic Theme: Indriya-nigraha and saṃskāra transformation: turning the mind from viṣaya-śabda to śabda-brahman oriented devotion; purification of antaḥkaraṇa through śravaṇa.

Application: Reduce gossip intake; schedule daily Hari-kathā/Viṣṇu-nāma listening; practice ‘replacement’ (substitute sacred listening for idle talk) and observe resistance without yielding.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bibhatsa

Related Themes: Garuda Purana 3.28.77-80 (continuation on eyes, sex-impulse, shame, taste/food discipline)

H
Hari
V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse highlights that hearing naturally runs toward worldly talk; therefore restraint (dama) is required to turn hearing toward Hari-kathā, which purifies rather than distracts.

Because an untrained ear, habituated to gossip and sensual interest, experiences spiritual discourse as burdensome; the ‘duḥkha’ points to resistance born of dullness (jaḍatā), not a fault in Hari-kathā.

Reduce time spent on gossip/negative media, schedule daily listening/reading of Vishnu-kathā, and practice conscious “hearing discipline” by choosing uplifting speech and sacred recitation.