Adhyaya 172

Verse 1

नामैकसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / स्त्रीरोगादिचिकित्सां च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / योनिव्यापत्सु भूयिष्टं शस्यते कर्म वातजित्

Wika ni Dhanvantari: “Ito ang ika-isang daan at pitumpu’t dalawang kabanata. O Suśruta, makinig: ipaliliwanag ko ang lunas sa mga karamdaman ng kababaihan at mga kaugnay na kalagayan. Sa mga yoni-vyāpats (mga sakit ng sinapupunan at ari), ang mga gawang nagpapatahimik sa vāta ang higit na inirerekomenda.”

Verse 2

वचोपकुञ्चिकाजातीकृष्णावासकसैन्धवम् / अजमोदायवक्षारं चित्रकं शर्करान्वितम्

“(Kunin) ang vacā, opakuñcikā, jāti, kṛṣṇā, vāsaka, at saindhava (asin-bato); (idagdag) ang ajamodā, yavakṣāra, at citraka—na pinagsama kasama ng asukal.”

Verse 3

पिष्ट्वालोड्य जलाद्यैश्च खादयेद्धृतभर्जितम् / योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शो विनिवर्तयेत्

Pagkatapos durugin ang mga sangkap at haluan ng tubig at iba pa, iprito sa ghee at ipainom bilang pagkain. Pinapawi nito ang kirot sa yoni at tagiliran, sakit sa puso, mga bukol sa tiyan (gulma), at almoranas (arśas).

Verse 4

बदरीपत्रसंलेपाद्योनिर्भिन्ना प्रशाम्यति / लोध्रतुम्बीफलालेपाद्योनेर्दार्ढ्यं करोति च

Sa paglalagay ng pahid na gawa sa dahon ng badarī (jujube), ang yoni na may bitak o sugat ay napapawi at naghihilom. Sa pahid na mula sa lodhra at bunga ng tumbī, nagkakaroon ng paninikip at lakas ang yoni.

Verse 5

पञ्चपल्लवपिष्टाह्वमालतीकुसुमैर्घृतम् / रविपक्वमसृग्धारं योनिगन्धविनाशनम्

Ang ghee na inihanda sa paste ng “limang murang usbong” (pañca-pallava) at mga bulaklak ng mālatī, na pinahinog sa init ng araw (ravi-pakva), ay pumipigil sa labis na pagdurugo at nag-aalis ng mabahong amoy ng yoni.

Verse 6

सकाञ्जिकं जपापुष्पपुष्पं ज्योतिष्मतीदलम् / दूर्वापिष्टं च संप्राश्य चित्रकं शर्करान्वितम्

Inumin kasama ng kāñjika (pinapaasim na lugaw): mga bulaklak ng japā (hibiscus) at dahon ng jyotiṣmatī, kasama ang paste ng damong dūrvā; at uminom din ng citraka na hinaluan ng asukal.

Verse 7

धात्र्यञ्जनाभयाचूर्णं तोयपीतं रजो हरेत् / सदुग्धा लक्ष्मणा पीता नस्याद्वा पुत्रदा ऋतौ

Ang pulbos ng dhātrī (āmalakī), añjana, at abhayā (harītakī), kapag ininom na may tubig, ay nag-aalis ng labis o di-regular na pagdurugo ng regla. Gayundin, ang lakṣmaṇā na ininom na may gatas—o ginamit bilang patak sa ilong (nasya)—kapag ibinigay sa panahong mabunga (ṛtu), ay nagiging tagapagkaloob ng anak na lalaki.

Verse 8

दुग्धस्यार्धाढकं चाज्यमश्वगन्धा च पुत्रदा / वन्ध्या पुत्रं लभेत्पीत्वा घृतेन व्योपकेसरम्

Kalahating āḍhaka ng gatas na hinaluan ng ghee at aśvagandhā ay nagbibigay ng supling. Ang babaeng baog ay maaaring magkamit ng anak na lalaki kung iinumin ito na may ghee na hinaluan ng kesar (saffron).

Verse 9

कुशकाशोरुचृकानां मृलैर्गोक्षुरकस्य च / शृतं दुग्धं सितायुक्तं गर्भिण्याः शूलनुत्परम्

Ang gatas na pinakuluan kasama ang hibla ng ugat (mūla) ng kuśa, kāśa, at rucṛkā, pati gokṣura, at ininom na may asukal, ay napakahusay sa pag-alis ng pananakit na parang kolik sa buntis.

Verse 10

पाठालाङ्गलिसिंहाम्यमयूरकूटजैः पृथक् / नाभिबस्ति भगालेपात्सुखं नारी प्रसूयते

Sa pamamagitan ng paglalagay nang magkakahiwalay ng mga sangkap na tinatawag na pāṭhālā, aṅgali, siṃhā, at mayūrakūṭaja bilang paste sa pusod, sa bahagi ng pantog, at sa ari, ang babae ay manganganak nang magaan at payapa.

Verse 11

सूताया हृच्छिरोबस्तिशूलमर्कन्द (क्वल्ल) संज्ञितम् / यवक्षारं पिबेत्तत्र मस्तु कोष्णोदकेन वा

Kapag ang babaeng nanganganak ay dumanas ng sakit sa dibdib/rehiyon ng puso, sa ulo, at sa bahagi ng pantog—isang karamdaman na tinatawag na arkanda (o kvalla)—dapat siyang uminom ng yava-kṣāra (alkali ng sebada), kasama ng whey o kaya’y maligamgam na tubig.

Verse 12

दशमूलीकृतः क्ताथः साज्यः मूतिरुजापहः / शातिलण्डुलचूर्णं तु सदुग्धं दुग्धकृद्भवेत्

Ang sabaw-gamot na inihanda mula sa pangkat na Daśamūla at ininom kasama ng ghee ay nag-aalis ng sakit sa pag-ihi. At ang pulbos ng śāti at bigas, kapag ininom na may gatas, ay nagpaparami ng gatas ng ina.

Verse 13

विदारी कन्दस्वरसं मूलं कार्पासजं तथा / धात्री स्तन्यविशुद्ध्यर्थं मुद्गयूपरसाशिनी

Upang dalisayin ang gatas ng inang nagpapasuso, ipainom sa kanya ang sariwang katas ng tuber na vidārī at ang ugat ng halamang bulak; at ipatikim ang esensiya ng paghahandang may munggo at katas na yūpa.

Verse 14

कुष्ठा वचाभया ब्राह्मी मधुरा क्षौद्रसर्पिषा / वर्णायुः कान्तिजननं लेह्यं वालम्य दापयेत्

Paghaluin ang kuṣṭha, vacā, abhayā, brāhmī, at madhurā sa pulot at ghee, at gawing linctus na maaaring dilaan ng bata; ito’y nagpapaganda ng kutis, nagpapahaba ng buhay, at nagdudulot ng ningning.

Verse 15

स्तन्याभावे पयश्छागं गव्यं वा तद्गुणं पिवेत् / स्वेदनं नाग्निशोफार्ते मृदा स्यादग्नितप्तया

Kung walang gatas ng ina, uminom ng gatas ng kambing, o gatas ng baka na may katulad na katangian. Sa dinaranas ng pamamaga, gawin ang pagpapainit (fomentation) hindi sa apoy, kundi sa luwad na pinainit ng init.

Verse 16

लेहो मुस्तविपायाश्च वमिकासज्वरे पिबेत् / सुस्तशुण्ठीविषाविल्वकूटजैरतिसारनुत

Sa pagsusuka, ubo, at lagnat, inumin ang linctus na ginawa mula sa musta at vipāyā. Ang pagtatae ay napapawi sa mga paghahandang may tuyong luya, viṣā, bilva, at kūṭaja.

Verse 17

मधु व्योषं मातुलुङ्गं हिक्काच्छर्दिनिवारणम् / कुष्ठेन्द्रयवसिद्धार्था निशा दूर्वा च कुष्ठजित्

Ang pulot, vyoṣa (tatlong maanghang), at citron ay mga lunas na pumipigil sa sinok at pagsusuka. Ang kuṣṭha, indrayava, siddhārtha, niśā, at dūrvā ay sinasabing lumulupig sa mga sakit sa balat (kuṣṭha).

Verse 18

महामुण्जितिकोजीच्यकाथैः स्नानं ग्रहापहम् / सप्तच्छदामयनिशाचन्दनैश्चानुलेपनम्

Ang pagligo gamit ang pinakulong katas ng mahāmuṇjā, itikā, at ojīcya ay nag-aalis ng mga pagdurusang dulot ng graha (mga puwersang sumasakmal). Iniuutos din ang pagpapahid sa katawan ng paste ng saptacchada, āmayā, niśā, at sandalwood.

Verse 19

शङ्खाब्जबीजरुद्राक्षवचालौहादिधारणम् / ॐ कं टं यं गं वैनतेयाय नमः / ॐ हों हां हः मन्त्रेण शान्तिर्वालानां मार्जनाद्वलिदानतः / ॐ ह्रीं बालम्रहाद्वलिं गृह्णीत वालं मुञ्चत स्वाहा

Magsuot ng mga pananggalang gaya ng conch (śaṅkha), buto ng lotus, rudrākṣa, vacā (sweet-flag), bakal at iba pa; at mag-alay ng pagpupugay kay Vainateya (Garuda) sa mantra: “oṃ kaṃ ṭaṃ yaṃ gaṃ vainateyāya namaḥ”. Sa mantra na “oṃ hoṃ hāṃ haḥ” nagkakaroon ng pagpapayapa para sa mga bata—sa pamamagitan ng paglilinis na ritwal (mārjana) at pag-aalay ng bali. (Maaari ring bigkasin:) “oṃ hrīṃ—tanggapin ang bali; palayain ang bata—svāhā.”

Verse 20

तण्डुलाद्भिः शिरीपस्य पलं पीतं विषापहम् / तण्डुलाद्भिश्च वर्षाभ्वाः शुक्लायाः सर्पदंशनुत्

Ang isang sukat na pala ng śirīpa na ininom kasama ng tubig na pinagbanlawan ng bigas ay nag-aalis ng lason. Gayundin, ang puting varṣābhū na ininom kasama ng tubig-banlaw ng bigas ay nagpapagaan sa epekto ng kagat ng ahas.

Verse 21

दध्याज्यं तण्डुलीयं च गृहधृमो निशा तथा / पिष्टं पानं तथा क्षौद्रं सिन्धृत्थस्य विपान्तकम्

Ang curd at ghee, taṇḍulīya (damong nakakain), uling-singaw sa bahay, at niśā (luyang-dilaw) din—dinikdik bilang paste o ininom, at hinaluan ng pulot—ay panlaban sa lasong sindhṛttha.

Verse 22

अङ्कोटमूलनिष्क्वाथः साज्यः पीतो विषान्तकः / यज्जराव्याधिविध्वंसि भेषजं तद्रसायनम्

Ang pinakulong katas mula sa ugat ng aṅkoṭa, kapag ininom na may ghee, ay pumupuksa sa lason. Anumang gamot na sumisira sa katandaan at karamdaman ay dapat ituring na rasāyana, ang lunas ng pagbabagong-lakas.

Verse 23

सिन्दूत्यरार्कराशुण्ठीकणामधुगुडैः क्रमात् / वर्षादिष्वभया सेव्या रसायनगुणौषिणा

Gamit ang sindūtya, arka, tuyong luya, pippalī (mahabang paminta), pulot at jaggery—iniinom sa wastong pagkakasunod—sa mga panahon na nagsisimula sa tag-ulan, dapat gamitin ang abhayā (harītakī) bilang mainit na rasāyana na nagpapapanibago.

Verse 24

ज्वरस्यान्ते ऽभयां चैकां प्रभुङ्क्ते द्वे विभीतके / भुक्त्वा मध्वाज्यधात्रीणां चतुष्कं शतवर्षकृत्

Sa pagtatapos ng lagnat, kumain ng isang abhayā (harītakī) at dalawang bunga ng vibhītaka. Pagkaraan nito, ang pag-inom ng apat-na-sangkap na timpla—pulot, ghee, at dhātrī (āmalakī) na pinagsama—ay nagiging daan tungo sa buhay na isang daang taon.

Verse 25

पीताश्वगन्धा पयसा घृतेनाशेपरोगनुत् / मण्डूकपर्ण्याः स्वरसो विदार्याश्चामृतोपमः

Ang dilaw na aśvagandhā, kapag ininom kasama ng gatas at ghee, ay pumupuksa sa mga karamdaman ng maselang bahagi. Gayundin, ang sariwang katas ng maṇḍūkaparṇī at vidārī ay may bisa na parang amṛta, ang nektar.

Verse 26

तिलधात्रीभृङ्गराजौ जग्ध्वा वर्षशती भवेत् / त्रिकटु त्रिफला वह्निर्गुडूची च शतावरी

Sa pagkain ng linga, dhātrī (āmalakī), at bhṛṅgarāja, nagiging taong umaabot ng sandaang taon. Kapaki-pakinabang din ang trikaṭu, triphalā, vahni (apoy ng pagtunaw/ang pampasiklab nito), guḍūcī, at śatāvarī.

Verse 27

विडङ्गलोहचूर्णं तु मधुना सह रोगनुत् / त्रिफला च कणा शुण्ठी गुडूची च शतावरी

Ang pulbos ng viḍaṅga at loha (bakal), kapag ininom kasama ng pulot, ay nag-aalis ng sakit. Gayundin, ang triphalā, kaṇā (pippalī), śuṇṭhī (tuyong luya), guḍūcī, at śatāvarī ay kapaki-pakinabang.

Verse 28

विडङ्गभृङ्गराजादि भावितं सर्वरोगनुत् / चूर्णं विदार्या मध्वाज्यं लीढ्वा दश स्त्रियो व्रजेत्

Ang pulbos na Vidārī na pinatibay sa viḍaṅga, bhṛṅgarāja at mga kahalintulad na halamang-gamot—tagapuksa ng lahat ng karamdaman—kapag dinilaan kasama ng pulot at ghee (dalisay na mantikilya), nagpapalakas ng pagkalalaki hanggang makalapit pa sa sampung babae.

Verse 29

घृतं शतावरीकल्कैः क्षीरैर्दशगुणैः पचेत् / शर्करापिप्पलीक्षौद्रयुक्तं वा जारकं विदुः

Lutuin ang ghee kasama ng dinikdik na śatāvarī, gamit ang gatas na sampung ulit ang dami. Kapag hinaluan ng asukal, pippalī (mahabang paminta) at pulot, ito’y kilala bilang «jāraka», isang pampalakas ng bisa at sigla.

Verse 30

प्रतिमर्षो ऽवपीडश्च नस्यं प्रवपनं तथा / शिरोविरेचनं चेति पञ्चकर्म च कथ्यते

Ang pratimārśa, avapīḍa, nasya, pravapana, at śiro-virecana—ang mga ito ang tinutukoy na limang pamamaraan (pañcakarma) ng lunas para sa ilong at ulo.

Verse 31

मासैर्द्विसंख्यैर्माघाद्यैः क्रमात्षडृतवः स्मृताः / अग्निसेवामधुक्षीरविकृतीः परिपेवयेत्

Mula sa Māgha at sunod-sunod ayon sa ayos, ang anim na panahon ay itinuturing na tig-dalawang buwan. Sa gayong pag-ikot, dapat sundin ang pamamaraang pampainit—paglilingkod sa sagradong apoy/ init, at pag-inom ng pulot at mga paghahandang mula sa gatas.

Verse 32

स्त्रीयुक्तः शिशिरे तद्वद्वसन्ते न दिवा स्वपेत् / त्यजेद्वर्षासु स्वप्नादीञ्छरदिन्दोश्च रश्मयः

Sa malamig na panahon, maaaring makisama sa asawa; gayundin sa tagsibol, huwag matulog sa araw. Sa tag-ulan, talikdan ang labis na pagtulog at mga kaugnay na pagpapalabis; at sa taglagas, iwasan ang sinag ng buwan.

Verse 33

पथ्यानि शालयो मुद्रा वर्षाम्भः क्वथितं पयः / निम्वातसीकुसुम्भानां शिग्रुसर्षपयोस्तथा

Mapagpagaling ang bigas na śāli at munggo (mudga); inirerekomenda rin ang tubig-ulan (kung angkop) at gatas na pinakuluan. Gayundin, ipinapayo ang paggamit ng neem, atasī (flax), kusumbha (safflower), pati śigru (moringa) at langis ng mustasa.

Verse 34

ज्योतिष्मतीमूलकानां तैलानि च हरन्ति हि / कृमिकुष्ठप्रमेहांश्च वातश्लेष्मशिरोरुजः

O Garuḍa, ang mga langis na inihanda mula sa ugat ng jyotiṣmatī ay tunay na nag-aalis ng uod, mga sakit sa balat, at prameha (karamdaman sa pag-ihi), at nagpapagaan din ng sakit ng ulo na dulot ng vāta at kapha.

Verse 35

दाडिमामलकीकोलकरमर्द्पियालकम् / जम्बीरं नागग्गं च आम्रातककपिन्थकम्

Granada, āmalakī, kola, karamarda, piyālaka; at gayundin ang jambīra, nāgagga, āmrātaka, at kapinthaka—ang mga bungang ito ay binanggit dito bilang mga pagkaing/halamang-gamot.

Verse 36

पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणिच / जलं जीमूतकेक्ष्वाकुकुटजाकृतबन्धनम्

Ang mga ito ay nagpapataas ng pitta, pumapawi sa anila/vāta, at nagpapalubha rin ng kapha. Binanggit din ang tubig na inihanda o ginamot gamit ang jīmūtaka, ikṣvāku, at kuṭaja bilang paghahandang panggamot.

Verse 37

धामार्गवश्च संयोज्याः सर्वथा वमनेष्वमी / पूर्वाह्ने वमनायेते मदनेन्द्रयवी वचा

Ang dhāmārgava ay dapat ding ihalo sa mga sangkap na ito sa lahat ng lunas na pampasuka (vamana). Sa umaga, ibinibigay ang pampasuka gamit ang madana, indrayava, at vacā.

Verse 38

मृदुकोष्टश्च पित्तेन खरो वातकफाश्रयात् / मध्यमः समदोषे स्यात्त्रिवृत्तिते विरेचनम्

Ang taong may likas na malambot ang pagdumi ay dahil sa pitta; ang magaspang o matigas na pagdumi ay nagmumula sa pag-iral ng vāta at kapha. Kapag balanse ang mga doṣa, nagiging katamtaman ang pagdumi; saka isagawa ang pagpapalabas (virecana) gamit ang trivṛt.

Verse 39

शर्करामधुसंयुक्तं सैन्धवं नगरं त्रिवृत् / हरीतकीविहङ्गानि गोमूत्रेण विरेचनम्

Para sa pagpapalabas (virecana): trivṛt na kasama ang saindhava (asin-bato) at nagara (tuyong luya), hinaluan ng asukal at pulot; at gayundin ang harītakī at vihaṅga—ibinibigay kasama ng ihi ng baka—bilang paghahandang pampurga.

Verse 40

एरण्डतैलं त्रिफलाक्वाथश्च द्विगुणस्तथा / वातोल्बणेषु दोषेषु भोजयित्वाथ वामयेत्

Ang langis ng kastor (castor oil), kasama ang pinaglagaan ng Triphalā na dobleng sukat—kapag ang mga doṣa ay pinangingibabawan ng vāta—ay ibigay matapos pakainin ang maysakit, at saka pasimulan ang pagsusuka (vamana).

Verse 41

वंशादिनेत्रं कुर्वीत पडष्टद्वादशाङ्गुलम् / कर्कन्धृफलवच्छिद्रं वस्तिरुत्तानशायिने

Gumawa ng nguso o tubo (netra) mula sa kawayan at iba pa, na may habang walo hanggang labindalawang aṅgula; ang butas ay tulad ng bunga ng karkandhṛ. Ang basti (enema) ay ibinibigay sa maysakit na nakahiga nang patihaya.

Verse 42

निरूहदाने ऽपि विधिरयमेवमुदीरितः / अर्धत्रिपट्पले मात्रा लघुमध्योत्तमः क्रमात्

Sa pagbibigay ng nirūha (decoction-enema), ang kaparaanan ay gayon din gaya ng naipahayag. Ang sukat ng dosis ay kalahati, tatlo, at lima pala—na tumutugma sa banayad, katamtaman, at malakas na antas, ayon sa pagkakasunod.

Verse 43

पथ्याक्षवात्र्योकद्विचतुर्भाग रुगर्दनाः / शतवर्यसृताभृङ्गसिन्धुवारादिभाविताः

Ang mga paghahandang panggamot ay ginagawa sa pagproseso ng lunas kasama ang pathyā, akṣa, vātṛyoka at takdang bahagi (isang-kapat o kalahati) upang pawiin ang karamdaman; at inihahanda rin sa pamamagitan ng pagbabad at pagpapalasa ng śatāvarī, ghee, bhr̥ṅgarāja, sindhuvāra at mga kahalintulad na halamang-gamot.