Shloka 71
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
अव्यक्तं वै यस्य योनिं वदन्ति व्यक्तं देहं कालमेतं गतिं च / वह्निर्वक्त्रं चन्द्रसूर्यौं च नेत्रेदिशः श्रोत्रे घ्राणमाहुश्च वायुम्
Transliteration
avyaktaṃ vai yasya yoniṃ vadanti vyaktaṃ dehaṃ kālametaṃ gatiṃ ca / vahnirvaktraṃ candrasūryauṃ ca netrediśaḥ śrotre ghrāṇamāhuśca vāyum
Translation
Yaong ang pinagmulan ay tinatawag na ‘Di-nahahayag’ (Avyakta), na may hayag na katawan, may panahon at landas; ang apoy ang Kanyang bibig, ang buwan at araw ang Kanyang mga mata, ang mga dako ang Kanyang mga tainga, at ang hangin ang Kanyang ilong.
Word by Word
avyaktamthe unmanifest
avyaktam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roota-vyakta (प्रातिपदिक; nañ + vyakta)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
yasyawhose
yasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध
yonimwomb/origin
yonim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyoni (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन
vadantithey say
vadanti:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√vad (वद्)
Formलट् (Present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
vyaktamthe manifest
vyaktam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
dehambody
deham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
kālamtime
kālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
etamthis
etam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
gatimcourse/going/destination
gatim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
vahniḥfire
vahniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvahni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
vaktrammouth/face
vaktram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन (or प्रथमा as predicate); here predicate complement
candrasūryauthe moon and the sun
candrasūryau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcandra + sūrya (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
netre(two) eyes
netre:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचन (or द्वितीया as predicate); here predicate complement
diśaḥdirections
diśaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
śrotre(two) ears
śrotre:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśrotra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचन (or locative dual in other contexts; here predicate complement)
ghrāṇamnose/smell-organ
ghrāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootghrāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन (predicate complement)
āhuḥthey have said/call
āhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√ah (अह्)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
vāyumwind/air
vāyum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन