Adhyaya 18
Upodghata PadaAdhyaya 1819 Verses

Adhyaya 18

Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा

Ang adhyāya na ito ay nasa loob ng diyalogo nina Hayagrīva at Agastya sa Lalitopākhyāna. Nagsisimula ito sa masinsing paglalarawang patula ng maharlika at pandigmang paglitaw ni Śyāmalā, na tinatawag ding daṇḍanātha (kumandante/marshal), na may kapangyarihang tulad ng ankush, mga larawan ng pāśa (tali), ikonograpiya ng busog at mga palasong bulaklak, at ningning na parang buwan. Pagkaraan, lumilipat ang salaysay sa seremonyal na kaayusan ng banal na paghahari: ang mga tagapaglingkod gaya ni Vijayā ay nagpapaypay ng cāmara; ang mga apsaras ay nagkakalat ng mapalad na handog ng tagumpay; ang mga diyosang Nityā ay nasa tabi ng mga paa; at ang mga sagisag ay inilalarawan sa lawak na kosmiko, gaya ng tilaka na kahawig ng Śrīcakra at matatayog na bandila. Binibigyang-diin ng wika ang di-masambit at lampas sa isip, na itinatanghal ang pamumuno ng Śakti bilang katotohanang pangsansinukob. Sa wakas, humihiling si Agastya ng “dalawampu’t limang pangalan” bilang nektar sa pandinig (karṇarasāyana), at sinimulan ni Hayagrīva ang pagbanggit ng mga epithets ni Lalitā, ginagawang litanya ng mga pangalan ang prusisyon para sa mga deboto at tagapagbigkas.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने दण्डनाथाश्यामलासेनायात्रा नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ राजनायिका श्रिताज्वलिताङ्कुशा फणिसमानपाशभृत् / कलनिक्वणद्वलयमैक्ष्वं धनुर्दधती प्रदीप्तकुसुमेषुपञ्चका

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa Uttarabhāga, sa pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya, sa salaysay ni Lalitā: ang ikalabimpitong kabanata na tinatawag na “Paglalakbay ng hukbo ni Śyāmalā sa pamumuno ni Daṇḍanātha.” Pagkaraan, ang babaeng punong-kawal (rājanāyikā) ay kumapit sa nagniningas na aṅkuśa at may hawak na pāśa na tulad ng ahas; umuugong ang mga pulseras, tangan niya ang busog na tubo at ang limang palasong-bulaklak na nagliliwanag.

Verse 2

उदयत्सहत्स्रमहसा सहस्रतो ऽप्यतिपाटलं निजवपुः प्रभाझरम् / किरती दिशासु वदनस्य कान्तिभिः सृजतीव चन्द्रमयमभ्रमण्डलम्

Sa liwanag na wari’y pagsikat ng sanlibong araw, ang sariling katawan niya’y mapulang gaya ng lotus, higit pa sa di-mabilang; ikinakalat niya sa lahat ng dako ang ningning ng mukha, na para bang lumilikha ng bilog na ulap na puspos ng buwan.

Verse 3

दशयोजनायतिमाता जगत्त्रयीमभिवृण्वता विशदमौक्तिकात्मना / धवलातपत्रवलयेन भासुरा शशिमण्डलस्य सखितामुपेयुषा

Ang puting payong na pabilog, makinang at dalisay na tila perlas, may lawak na sampung yojana at waring tumatakip sa tatlong daigdig; ang singsing ng payong ay nagniningning na para bang kaibigan ng bilog ng buwan.

Verse 4

अभिवीजिता च मणिकान्तशोभिना विजयादिमुख्यपरिचारिकागणैः / नवचन्द्रिकालहरिकान्तिकन्दलीचतुरेण चामरचतुष्टयेन च

Siya’y pinapaypayan ng pangkat ng mga pangunahing aliping-babae gaya ni Vijaya na kumikislap na parang hiyas, at ng apat na camara na may malamig na liwanag na tulad ng bagong buwan.

Verse 5

शक्त्यैकराज्यपदवीमभिसूचयन्ती साम्राज्यचिह्नशतमण्डितसैन्यदेशा / संगीतवाद्यरचनाभिरथामरीणां संस्तूयमानविभवा विशदप्रकाशा

Sa pamamagitan ng kanyang kapangyarihan, ipinahihiwatig niya ang katayuang nag-iisang paghahari; ang lupain ng kanyang hukbo’y pinalamutian ng daan-daang sagisag ng imperyo; at ang kanyang karangalan ay pinupuri ng mga apsara sa ayos ng musika at mga tugtugin, na maliwanag at dalisay ang liwanag.

Verse 6

वाचामगोचरमगोचरमेव बुद्धेरीदृक्तया न कलनीयमनन्यतुल्यम्

Yaon ay lampas sa maaabot ng mga salita, at lampas din sa abot ng isip; sa ganitong kadakilaan, hindi ito masusukat—walang katulad.

Verse 7

त्रैलोक्यगर्भपरिपूरितशक्तिचक्रसाम्राज्यसंपदभिमानमभिस्पृशन्ती / आबद्धभक्तिविपुलाञ्जलिशेखराणामारादहंप्रथमिका कृतसेवनानाम्

Hinahaplos niya ang pagmamataas ng cakra ng kapangyarihang pumupuno sa sinapupunan ng tatlong daigdig at ng yaman ng imperyo; at sa piling ng mga naglilingkod na may matibay na debosyon, tangan ang malaking anjali sa ibabaw ng ulo, siya’y lumilitaw na parang “ako ang una” sa pagiging pangunahing-dangal.

Verse 8

ब्रह्मेशविष्णुवृषमुख्यसुरोत्तमानां वक्त्राणिवर्षितनुतीनि कटाक्षयन्ती / उद्दीप्तपुष्पशरपञ्चकतः समुत्थैज्योतिर्मयं त्रिभुवनं सहसा दधाना

Sinulyapan niya ang mga papuring bumubuhos mula sa bibig nina Brahma, Isha, Vishnu at ng mga dakilang deva gaya ni Vrishamukhya; at sa liwanag na sumiklab mula sa limang nagliliyab na palasong-bulaklak, bigla niyang pinuspos ng ningning ang tatlong daigdig.

Verse 9

विद्युत्समद्युतिभिरप्सरसां समूहैर्विक्षिप्यमाणजयमङ्गललाजवर्षा / कामेश्वरीप्रभृतिभिः कमनीयभाभिः संग्रामवेषरचनासुमनोहराभिः

Ang mga pangkat ng apsara na kumikislap na parang kidlat ay nagkakalat ng ulang akṣata bilang tanda ng tagumpay at pagpapala; si Kāmeśvarī at iba pa, may kaakit-akit na liwanag, ay napakaganda sa ayos ng kasuotang pandigma.

Verse 10

दीप्तायुधद्युतितिरस्कृत भास्कराभिर्नित्याभिरङ्घ्रिसविधे समुपाक्यमाना / श्रीचक्रनामतिलकं दशयोजनातितुङ्गध्वजोल्लिखितमेघकदंबमुच्चैः

Ang mga Nityā-devī na ang ningning ng kanilang nagliliyab na sandata’y nagpapapusyaw sa liwanag ng araw ay lumapit sa paanan upang maglingkod; ang tilaka na tinatawag na “Śrīcakra” ay umangat na parang kumpol ng ulap na nasagi ng bandilang sampung yojana ang taas.

Verse 11

तीव्राभिरावणसुशक्तिपरंपरभिर्युक्तं रथं समरकर्मणि चालयन्ती / प्रोद्यत्पिशङ्गरुचिभागमलांशुकेन वीतामनोहररुचिस्समरे व्यभासीत्

Habang pinatatakbo ang karwaheng pandigma na may hanay ng mababangis at napakalalakas na sandata, nababalutan siya ng dalisay na kasuotang may sumisikat na dilaw na ningning; sa labanan, siya’y kuminang sa kaakit-akit na liwanag.

Verse 12

पञ्चाधिकैर्विशतिनामरत्नैः प्रपञ्चपापप्रशमातिदक्षैः / संस्तूयमाना ललिता मरुद्भिः संग्राममुद्दिश्य समुच्चचाल

Pinupuri ng mga Marut sa dalawampu’t limang hiyas na pangalan na bihasa sa pagpapatahimik ng mga kasalanan ng daigdig, si Lalitā ay tumindig at sumulong patungo sa digmaan.

Verse 13

अगस्त्य उवाच वीजिवक्त्र महाबुद्धे पञ्चविंशतिनामभिः / ललितापरमेशान्या देहि कर्णरसायनम्

Sinabi ni Agastya: “O Vījivaktra, dakilang pantas, ipagkaloob mo sa akin ang karṇa-rasāyana—ang amrita ng pakikinig—sa pamamagitan ng dalawampu’t limang pangalan ni Lalitā Parameśvarī.”

Verse 14

हयग्रीव उवाच सिंहासना श्रीललिता महाराज्ञी पराङ्कुशा / चापिनी त्रिपुरा चैव महात्रिपुरसुन्दरी

Wika ni Hayagriva: Siya ang nakaluklok sa trono—si Śrī Lalitā, ang Dakilang Reyna, Parāṅkuśā, ang may hawak na busog, Tripurā at Mahātripurasundarī.

Verse 15

सुन्दरी चक्रनाथा च साम्राजी चक्रिणी तथा / चक्रेश्वरी महादेवी कामेशी परमेश्वरी

Siya ay Sundarī, Cakranāthā, ang Emperatris, Cakriṇī; Cakreśvarī, Mahādevī, Kāmeśī at Parameśvarī.

Verse 16

कामराजप्रिया कामकोटिगा चक्रवर्तिनी / महाविद्या शिवानङ्गवल्लभा सर्वपाटला

Siya ay Kāmarājapriyā, Kāmakōṭigā, Cakravartinī; Mahāvidyā, Śivā, Anaṅgavallabhā at Sarvapāṭalā.

Verse 17

कुलनाथाम्नायनाथा सर्वाम्नायनिवासिनी / शृङ्गारनायिका चेति पञ्चविंशतिनामभिः

Siya ay Kulanāthā, Āmnāyanāthā, ang nananahan sa lahat ng Āmnāya, at Śṛṅgāranāyikā—sa gayon ay sa dalawampu’t limang pangalan.

Verse 18

स्तुवन्ति ये महाभागां ललितां परमेश्वरीम् / ते प्राप्नुवन्ति सौभाग्यमष्टौ सिद्धीर्महद्यशः

Ang sinumang pumupuri kay Lalitā, ang mapalad na Parameśvarī, ay magkakamit ng banal na kapalaran, walong siddhi, at dakilang karangalan.

Verse 19

इत्थं प्रचण्डसंरंभं चालयन्ती महद्बलम् / भण्डासुरं प्रति क्रुद्धा चचाल ललितांबिका

Sa gayon, sa matinding sigla na yumanig sa dakilang lakas, ang Lalitāmbikā ay nagalit kay Bhaṇḍāsura at sumulong.

Frequently Asked Questions

No explicit solar/lunar royal genealogy is enumerated in the sampled verses; instead, the chapter encodes “divine sovereignty lineage” through titles and attendants, and it pivots into nāma-transmission (epithet lists) that function as a ritual taxonomy of Lalitā’s authority.

The imagery uses yojana-scale measures (e.g., umbrella/canopy spanning ‘ten yojanas’) and lunar/celestial metaphors to signal that the procession is not merely terrestrial; it is staged as a tri-loka (three-world) event, mapping Shākta power onto cosmic space.

It converts spectacle into sādhanā-ready knowledge: Agastya requests a compact liturgical unit (25 names) as “ear-nectar,” and Hayagrīva begins the epithet sequence (e.g., Siṃhāsanā, Śrīlalitā, Mahārājñī, Tripurā), establishing a recitable interface to the Goddess’s cosmological kingship.